İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/162 K.2025/798

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan Semenin Tenzili) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ...’nin yetkilisi olduğu ... ... İthalat Tic. San. Ltd. Şti.’nin işyerine 22.02.2018 tarihinde hırsız girdiğini, şirket kasasının çalındığını, bu olayla birlikte dava konusu ... A.Ş. ... Şubesi’ne ait İT ... seri numaralı, 10.04.2019 keşide tarihli çek dahil olmak üzere nakit para ile çok sayıda çek ve senedin çalındığını, hırsızlıkla ilgili ...

Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2018/... soruşturma dosyasının devam ettiğini, çalınan çekler yönünden .... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ...

E. sayılı dosyasıyla zayi davası açıldığını, birçok çek yönünden zayi kararı verildiğini ancak dava konusu çekin bankaya ibraz edilmiş olması nedeniyle dosyanın tefrik edildiğini, tefrik edilen dosyada banka tarafından çeki ibraz eden kişi olarak davalının bildirildiğini, bu nedenle istirdat davası açmak üzere mahkemece kendilerine süre verildiğini, müvekkilin çekin meşru ve yetkili hamili olduğunu, çekin hırsızlık sonucu rızası dışında elinden çıktığının soruşturma dosyası, ifadeler ve polis tutanaklarıyla sabit olduğunu,

müvekkille davalı arasında hiçbir ticari ilişki bulunmadığını ve çek üzerinde müvekkile ait herhangi bir ciro işlemi de olmadığını, davalının çeki haksız şekilde uhdesinde bulundurduğunu beyan etmiş, İT ... seri numaralı çekin davalıdan istirdadına ve müvekkile iadesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ... Nakliye İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin, ... ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’yi devralması nedeniyle davaya davalı sıfatıyla dahil edildiğini, davacının dilekçesindeki hiçbir iddiayı kabul etmediklerini, dava konusu çekin borçlusu ... ... İthalat Tic. San. Ltd.

Şti. olduğunu, çekin 13.09.2018 tarihinde ...-...’ndan müvekkiline ciro edilerek alındığını, bu çeke karşılık 29.09.2018 tarihinde ... nolu faturanın düzenlendiğini, çekin resmi defter kayıtlarına göre 22.10.2018 tarihinde müvekkili tarafından elden tahsil edildiğini, ancak çekin bankaya tahsil için gönderildiğinde zayi davası nedeniyle çekin iade edildiğini, bunun üzerine müvekkilinin mağduriyetini ...’a bildirdiğini ve çek bedelinin ... tarafından müvekkiline elden ödendiğini, bu nedenle çekin ...’a iade edildiğini, çekin iade edilmesi gereken yerin çeki müvekkiline cirolayan ... olduğunu, çekin istirdadının hukuken imkansız olduğunu,

davacının iddialarının tamamen dayanaksız olduğunu, ayrıca dosyada alınan bilirkişi raporunda davacıya ait ... ... İthalat Tic. San. Ltd. Şti. kayıtlarının ve ... ... Ltd. Şti. defterlerinin incelenmediğini, bu kayıtların da inceleneceği yeni bir bilirkişi raporu alınması gerektiğini belirterek davanın reddini, yeni bilirkişi raporu alınmasını, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, TTK'nın 792. maddesi gereğince çek istirdatı talebine ilişkindir.

.... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... sayılı 07/12/2022 tarihli görevsizlik kararının 18/02/2023 tarihinde kesinleşmesi üzerine dosyanın mahkememize gönderilmesiyle iş bu esasa kaydedildiği anlaşılmıştır.

Davacı vekilince mahkememizce kurulan ara karara ilişkin 15/05/2024 tarihinde; ".... Asliye Hukuk mahkemesinde istirdat davası açılmış olup görevsizlik kararı verilmiş olması sebebiyle dosya mahkemenize gönderilmiştir. İşbu dava açılırken sehven çek numarası ... olarak belirtilmiştir. Dolayısıyla her ne kadar çek seri numarası sehven ... olarak belirtilmiş olsa da işbu dava ... seri numaralı çek hakkında açılmış bulunmaktadır. " şeklinde beyanda bulunmuştur.

12.06.2023 tarihli İTO'dan gelen yazı cevabı incelendiğinde davalı şirketin 30.12.2021 tarihinde tasfiyesiz infisah nedeniyle terkin edildiği, söz konusu şirketin ... Nakliye İnş. San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından devir alındığının bildirildiği davacı vekili tarafından sunulan 18/03/2025 tarihli beyan dilekçesi HMK 124/3 maddesi de dikkate alındığında ... Nakliye İnş. San. Ve Tic. Ltd. Şti. Uyap sistemine davalı olarak eklenerek dava dilekçesi, tensip zaptı, duruşma tutanakları ve alınan bilirkişi raporunun tebliğine, karar verilmiş davalı tarafından cevap ve delil dilekçesi sunulduğu görülmüştür.

Davacı, davaya konu çekin rızası hilafına elinden çıktığını, çekin davalı yanda olduğunu ve davalının çeki iktisabında haksız olduğunu, dava konusu çekin istirdadına karar verilmesini talep etmiştir.

Dava konusu çekin incelenmesinde; dava konusu ... ... Şubesi İT ... SERİ NOLU 20/10/2018 tarihli 5.000-TL bedeli çekin ... İthalat Tic. San. LTD. ŞTİ tarafından keşide edildiği, lehtarın ... olduğu, çekin lehtarın cirosuyla dava dışı ... firmasına, ardından davalı tarafından devralınan ... ... İnş. .... Ltd. Şti 'ye ciro edildiği, ciro edilen çekin davalı tarafından devralınan ... ... İnş. .... Ltd. Şti tarafından bankaya ibraz edildiği, banka tarafından muamelesiz iade edildiği anlaşılmıştır.

Bilirkişi heyeti tarafından hazırlanan 06/03/2024 tarihli raporda; ...’nin vergi mükellefiyet kaydı bulunmadığından, Davaya konu çekle ilgili, defter, belge ve kayıt incelemesi yapılamadığı, Davacı Vekili tarafından inceleme yapılmak üzere beyan edilen adreste, ... Limited Şirketi ile ... Limited Şirket’lerinin faaliyet gösterdiği, Sayın Mahkeme tarafından, tarafıma inceleme adresinde faaliyet gösteren ... Limited Şirketi ile ...

Limited Şirket’lerinin incelenmesi için yetki ve görev vermesi halinde ilgili firmaların kayıtlarının incelenebileceği, Davacı ...’nin Muhasebe Yetkilisinin ifadesine göre, ... Limited Şirketi ile ... Limited Şirket’leri arasında, Davalı ... ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. arasında borç-alacak ilişkisinin bulunmadığı ifade edilmiş, söz konusu beyan imza ile tutanak altına alındığı, Davalı ... ... San. Ve Tic. Ltd.

Şti.’nin defter ve beyan sunmaması nedeniyle, delilden vazgeçip vazgeçmediği hususunun Mahkemenizin takdirinde olduğu görüş ve kanaatine varılmıştır.

TTK'nın 792. maddesi; ''Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır.

Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır.

TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, TTK’nın 792. maddesindeki ''Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...'' ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur.

Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. 2017/11-159, K. 2021/417 tarih ve sayılı kararı).

Bu bilgilere göre davacı, dava konusu edilen çekin yetkili hamili iken hırsızlık olayı sebebiyle rızası dışında elinden çıktığını ve davalının çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamakla yükümlüdür.

Mahkememizin 01/08/2025 tarihli ara kararıyla taraf defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yapılabilmesi için ihtaratlı ara karar kurulduğu, ancak davacı vekilince gerekli bilirkişi ücreti yatırılmadığından inceleme yapılamadığına dair tutanak tutulduğu, davalının çeki iktisap ederken kötüniyetli ve ağır kusurlu olduğunun ispat yükünün davacıda olduğu, davalı hakkında yürütülen bir soruşturma dosyası da bulunmadığı, dosya kapsamında yapılan değerlendirmede; davalı şirketin dava konusu çeki iktisap ederken kötüniyetli olduğunu, çekin çalıntı olduğunu bilerek davacının zararına hareket ettiği gösteren bir delil bulunmadığı anlaşıldığından tüm bu açıklanan hususlar doğrultusunda, davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm oluşturulmuştur.

Katip ... · (E-imzalı) Hakim ... · (E-imzalı)