İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/158 K.2026/139

Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. 06 Şubat 2023 tarihli deprem felaketi ve devamındaki artçı depremler neticesinde müvekkili bankanın... adresinde mukim ... /... Şubesinin ağır hasar aldığı, binada ve bina içinde taşıyıcı kolon ve kirişlerde ağır hasarlar bulunduğu, mevcut hali ile yapısal hasarlı olduğu anlaşılmış olup, can güvenliği nedeniyle binaya girilebilmesi mümkün olmadığından bina içerisinde bulunan eşya ve belgelere ulaşılmasının mümkün bulunmadığını,

öte yandan müvekkili Banka yetkilileri tarafından yapılan incelemelerde Şube binası içinde onarımı mümkün olmayan yapısal hasarlar bulunduğu ve bina içerisine girilmesinin mümkün olmadığı tespit edildiğinden anılan şubenin geçici olarak müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere rutin bankacılık işlemlerinin yapılabilmesini teminen konteyner şube olarak hizmet verdiğini, netice itibarı ile şube hizmet binasının tamamen kullanılamaz hale gelmiş olup, yasal otoritelerce yıkım/enkaz kaldırma çalışmalarına başlamasının beklendiğini,

anılan şube hizmet binasının hasar durumunu gösterir fotoğraflar ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hasar tespit sorgu sonucu dilekçeleri ekinde sunulduğunu, ancak dilekçe ekinde sunulan fotoğraflar ve diğer belgeler kapsamında Sayın Mahkemece takdir ve tespit olunacağı üzere anılan şube hizmet binasının kullanılamaz halde olup, hizmet binası içerisinde bulunan belge ve evrakın tamamının da zayi olduğunu, Yaşanan deprem felaketi nedeni ile arama kurtarma çalışmalarına öncelik verildiğinden,

artçılar devam ettiğinden, yasal otoritelerin yönlendirmeleri beklenmiş ve bölgenin içinde bulunduğu zorlu koşullar nedeni ile envanter çalışmalarına ancak başlanılabildiğini, bu aşamada tespit edilebildiği kadarıyla, Müvekkili Banka'nın saklamakla yükümlü olduğu belgelerden;

- Müşterileri ile imzaladığı Bankacılık Hizmetleri Sözleşmeleri, Tüketici Kredisi Sözleşmeleri, Taşıt Kredisi Sözleşmeleri, Genel Nakdi ve Gayri Nakdi Kredi Sözleşmeleri ile Kiralık Kasa Sözleşmeleri başta olmak üzere her türlü sözleşme, taahhütname, ibraname, beyanname, ihbarname, ihtarname, makbuz, vekaletnameler ve müşterilerden alınan her türlü talimat mektupları,

- TL ve Efektif Kasa Defteri

- ATM'lere ait jurnal dökümleri

- Müşteri işlemlerine dekont ve tutanaklar

- Bankamatik (ATM) cihazlarını ait kasa giriş-çıkış fişleri

- Gişe ve Terminal fişleri ve ekleri,

- Senet tevdii bordroları

- Bankamatik ve Kredi kartlarının teslim tutanakları

- Çek hesabı açılışında ve mevcut çek hesabından çek defteri verilmesinde 5941

Sayılı Çek Kanunu gereğince çek müşterisinden alınan beyan ve belgeler,

- Diğer bankalar üzerine keşideli çekler (Takasa fiziken ibraz edilmeyen)

- Banka üzerine keşideli çekler,

- Zaman aşımına uğrayan mevduat, emanet, alacaklar da dahil olmak üzere müşterilerle imzalanmış her türlü taahhütname, ibraname, beyanname, ihbarname, ihtarname, makbuz, vekaletnameler ve müşterilerden alınan her türlü talimat mektupları,

- Kredi ve istihbarat işlemlerine ilişkin her türlü belgeler,

- Kambiyo işlemlerine ilişkin her türlü belgeler,

- İade edilmiş teminat mektupları servis föyleri ve asılları,

- Kıymetli evrak defteri,

- Çek işlemleri merkezlerinden alınan çeklere ait tutanaklar,

- ATM'lerde kalan bankamatik ve kredi kartlarının teslim tutanakları,

- Tahsil ve teminat senetleri,

- Yasal mevzuata göre alınan taahhütname ve formlar,

- Niteliği bilinemeyen belgeler (saklama yükümlülüğünün bulunduğu)

- Ekli listede Bankacılık faaliyetinin yürütümü sırasında müşteriler ve üçüncü kişiler ile imzalanan sair tüm belgeler,

Yukarıda sayılanlarla sınırlı olmamak kaydıyla ) ağır hasarlı olan, içine girilmesi mümkün bulunmayan ve yıkılması beklenen Şubemiz hizmet binasında zayi olduğunu, Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7 maddesinde.

“Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyat öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır.

Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” düzenlemesine yer verildiğinden, müvekkili Bankanın işletme yerinin ... olması sebebi ile, yukarıda yer verilen belge ve defterler ile ilgili olarak Sayın Mahkemeden zayi belgesi düzenlenmesinin talep edilmesi gerektiğini, Belirtilerek. 06 Şubat 2023 tarihli deprem felaketi ve devamındaki artçı depremler neticesinde müvekkil Bankanın ... adresinde mukim .../...

Şubesinin ait hizmet binasının ağır hasarlı, içine girilemeyecek durumda ve yasal otoriteler tarafından yıkılması/enkaz kaldırılması beklenmesi nedeni ile içerisinde zayi olan ve yukarıda niteliğine yer verilen belge ve defterler hakkında Türk Ticaret Kanununun 82/7 maddesi gereğince zayi belgesi düzenlenerek taraflarına verilmesini talep ve dava etmişlerdir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Mahkememiz tarafından tarafların delil listesinde gösterdikleri deliller celp ve incelenmiş, mahkemece değerlendirilmiştir.

Dava; TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca, zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

Davanın, 13/11/2024 tarihli celsede işlemden kaldırıldığı ve 15/11/2024 tarihli tensip zaptı ile yeniden işleme konulduğu dosya kapsamından anlaşılmaktadır.

Türkiye İşbankasına, Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığınca müzekkere cevaplarının dosyamız arasına alındığı görülmüştür.

Davacı vekilinin 05/09/2023 tarihli, saklamakla yükümlü oldukları evraklara ilişkin beyan dilekçesi ve ekleri dosyaya sunulmuştur.

Mahkememizce dosya bilirkişiye tevdi edilmiş, kök ve ek rapor tanzim edilmiştir.

Bilirkişi ... tarafından hazırlanan 19/01/2024 tarihli bilirkişi raporundan özetle;

"1-Davacı tarafça, dava dilekçesinde belirtilen belgelerin TTK madde 82/7 numaralı fıkrası ve Bankacılık Kanunun 42.maddesi uyarınca zayi olduğunun tespitinin talep edildiği,

2-Dava konusu belgelerin TTK madde 82/7 numaralı fıkrası ve Bankacılık Kanunun 42.maddesi uyarınca 10 yıllık saklanması gereken defterlerden olduğu,

3-Davacı taraf dava konusu ... Şube hizmet binasının hasar durumunu gösterir fotoğrafları (EK-1) ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hasar tespit sorgu sonucu (EK-2) dilekçeleri ekinde dosyaya sunduğu, Söz konusu belgeler incelendiğinde banka şubesinin hasarlı olduğu görülmekte ise de uzmanlık alanıma girmediğinde bu hususta takdirin yüce mahkemeye ait olduğu,

4-Açıklamalar çerçevesinde sayın mahkemenin davacı bankanın ... ... şubesinin 06.02.2023 tarihinde yaşanan deprem nedeniyle hasar gördüğü kanaatine varılması durumunda huzurdaki dava konusu belgelerin TTK 82.Maddesinin 7.Bendi ve Bankacılık Kanunun 42.maddesinin 5.Fıkrası kapsamında zayi olduğu sonucuna varıldığı," şeklinde rapor tanzim edilmiştir.

Bilirkişi ... tarafından hazırlanan 27/01/2026 tarihli ek bilirkişi raporundan özetle;

"...........

Davacı tarafça dosyaya sunulan “EKİ .../... Müşteri Listeleri” başlığı altında yer alan ve toplam 10.325 satırdan oluşan listeler, hacimlerinin rapor metni içerisine alınmasına elverişli olmaması nedeniyle rapor içerisinde tablo veya liste halinde gösterilmemiş; incelemeye esas alınmak üzere ek olarak sunulmuştur.

Söz konusu listeler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesi kapsamında saklanması zorunlu ticari defter ve belge niteliğinde olmadığından, bu listeler bakımından zayi belgesi verilmesi hukuken mümkün olmadığı değerlendirilmiş olup bu hususta takdir yüce mahkemeye aittir.

Davacı tarafça dosyaya sunulan “EK2 ... Belge Envanteri” başlığı altında yer alan belgeler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 82. maddesi kapsamında yapılan inceleme sonucunda değerlendirilmiştir.

Bu kapsamda, ticari faaliyetin ispatına yarayan ve kanunen saklanması zorunlu ticari defter ve belge niteliğinde olan evraklar bakımından, kanuni saklama süresi içerisinde zayi olmaları halinde Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi mümkün ve gerekli görülmüştür.

Buna karşılık, anılan madde kapsamında saklanması zorunlu ticari defter ve belge niteliği taşımayan, iç düzenleme, bilgilendirme veya operasyonel mahiyetteki belgeler bakımından ise zayi belgesi verilmesi hukuken mümkün görülmemiştir.

Davacı tarafça dosyaya sunulan “EK3 Elektronik Ortamda Tutulan Belge Envanteri” başlığı altında yer alan belgeler; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 82. Maddesi uyarınca saklanması zorunlu ticari defter ve belge niteliğinde olup, elektronik ortamda tutulmaları saklama yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.

Anılan belgelerin kanuni saklama süresi içerisinde yangın, doğal afet, sistemsel kayıp veya benzeri sebeplerle zayi olması halinde, Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. Maddesi gereğince bu belgeler bakımından zayi belgesi verilmesi hukuken mümkün ve gerekli olduğu değerlendirilmiş olup bu hususta takdir mahkemeye aittir.

Davacı taraf dava konusu ... Şube hizmet binasının hasar durumunu gösterir fotoğrafları (EK-1) ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hasar tespit sorgu sonucu (EK-2) dilekçeleri ekinde dosyaya sunduğu görülmüştür.

... Valiliği tarafından dosyaya gönderilen 16.12.2024 tarihli yazıda; “.....Askı kodu .... olan yapı ilk tespitinde Orta Hasarlı olarak değerlendirilmiştir. İtiraz tespiti Ağır Hasarlı olarak değerlendirilmiş olup hasar tespit rapor ve fotoğrafları yazı ekindedir” belirtilmiştir.

Söz konusu belgeler incelendiğinde banka şubesinin hasarlı olduğu görülmekte olup takdir yüce mahkemeye aittir." şeklinde tablo tablo ek rapor tanzim edilmiştir.

6102 sayılı TTK'nın 82/7.maddesi uyarınca "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır.

Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." hükmünü belirtmiş ve mahkememiz dosyası somut olayında zayi istenilen bilgi ve belgelere ilişkin olarak 06/02/2023 tarihinde meydana gelen deprem neticesinde davacı şirket şubesinin .../...'te yer aldığı, binasında ağır hasar meydana geldiği, dolayısıyla zayi talep edilen hususlar ile ilgili olarak davacının davasını açmasında hukuki yararı olduğu ve aynı zamanda davasının da sabit olduğu.

Bu sebeple TTK 82/7 maddesindeki şartlar oluştuğundan davanın kısmen kabulü ile Bilirkişi ...'un 28.01.2026 tarihli raporunda zayi olduğu belirtilen ve hüküm kısmında detayına yer verilen belgelerin TTK 82/7 maddesi uyarınca zayi olduğunun tespitine, bilirkişi raporunda zayi olamayacağı belirtilen belgelerin ise TTK uyarınca saklaması zorunlu belgelerden olmadığı anlaşıldığından bir kısım taleplerinin reddine dair mahkememiz dosyasına rapor sunan bilirkişi ...'un 28.01.2026 tarihli ek bilirkişi raporunun mahkememiz dosyası kararının eki sayılmasına, yine anılan raporda EK-2 ...

Belge Envanteri başlığı altında yer alan belgelerden 28/01/2026 tarihli ek bilirkişi raporunda belirtilen ve mahkememizce de benimsenen rapor doğrultusunda saklanması zorunlu olmayan belgeler yönünden ise davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

Katip ... · (e-imza) Hakim ... · (e-imza)