İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/186 K.2024/258

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Dava: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin ticari hacmi ve yaptığı işler göz önünde bulundurulduğunda tedavül kabiliyeti sebebiyle dava konusu kıymetli evrak "çeki" ticari iş ve işlemleri için sıkça kullanmakta olduğunu, huzurdaki somut uyuşmazlıkta kıymetli evrak niteliği haiz çeklerin zayi olması sebebiyle iptaline ilişkin olduğunu, dava dilekçesi ekinde bilgileri verilen ...

Bankası’na ait 230 adet çekin kötüniyetli üçüncü kişiler tarafından kullanılması ihtimalinin bulunduğunu, dava konusu çeklerin kötüniyetli üçüncü şahısların eline geçme ihtimalinin müvekkilinin mağduriyetine neden olacağını, bu nedenlerle dava dilekçesİ ekinde ibraz edilen 230 adet çekin kaybolması ve kötüniyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi durumunda muhatap bankaca ödenmemesi için ivedi olarak tedbir kararı verilmesini ve iptalinin gerçekleştirilmesini talep ettiklerini belirterek kaybedilen çeklerle ilgili olarak öncelikle ödeme yasağı kararı verilerek ilgili bankaya müzekkere yazılmasına,

tensiple Ticaret Sicil Gazetesinde ilanına akabinde söz konusu çeklerin kayıp nedeniyle iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Delillerin Değerlendirilmesi, Davanın Hukuki Niteliği ve Gerekçe ;

Dava, 6102 sayılı TTK m. 818/1-(s) atfıyla aynı Kanun'un m. 757/1. maddesi hükmü uyarınca açılan zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.

Kıymetli evrakın iptali, kıymetli evraka ilişkin “umumi hükümler” arasında 6102 sayılı TTK m. 651 ve 652’de genel bir şekilde düzenlenmiş, ayrıca nama (TTK m. 657) ve hâmiline senetlerin iptali hakkında (TTK m. 661-668) özel hükümler öngörülmüştür. TTK’da emre yazılı senetlerin iptaline dair ayrık hükümler bulunmamaktadır. Bunun yerine poliçenin iptali için özel bir düzenleme (TTK m. 757-765) getirilerek bu hükümlerin TTK m. 778/1-ı yollamasıyla bonolar bakımından, 818/1-s yollamasıyla çekler bakımından da uygulanacağı öngörülmüştür.

Davacının dava dilekçesi ve özellikle ekinde sunduğu kayıtlar incelendiğinde; davaya konu çeklerin / çek yapraklarının (boş kullanılmamış) davacı ... A.Ş.'nin ...Bankası Anonim Şirketi, ... Şubesinde açılan çek hesabına tanımlı olduğu, hasılı çeklerin hesap sahibinin davacı olduğu anlaşılmıştır.

Nitekim, davacı, dava dilekçesinde açıkça yaptığı işler sebebiyle çeki ticari işlemlerinde sıklıkla kullandığını, kendi hesabına tanımlı olan ve kendisine ait çek yapraklarını kaybettiğini dile getirmiştir.

Mahkememizce ayrıca bahsi geçen çeklerin ilgili banka şubesinden hesap sahibinin kim olduğu açık ticaret unvanı yazılarak bildirilmesi ve çeklerin hesap sahibi şirket hakkında mahkememize bilgi verilesi için... Bankası Anonim Şirketine müzekkere yazılmıştır. ...Bankası Anonim Şirketi 21/03/2024 tarihli müzekkere cevabında, bankanın ... Şubesinin ... numaralı hesap ve hesaba bağlı çeklerin (VKN:...) ... TİC. A.Ş' ye ait olduğu bildirilmiştir. Müzekkere cevabından da görüleceği üzere, davaya konu çeklerin / çek yapraklarının davacı ... A.Ş'nin çek hesabına tanımlı olduğu, hasılı çeklerin hesap sahibinin davacı olduğu sübuta ermiştir.

Davaya konu çeklerin / çek yapraklarının, keşidecisinin (hesap sahibinin) davacı olduğu noktasında tereddüt bulunmamaktadır.

Bu takdirde davacının keşidecisi olduğu çeklerin iptalini isteyip isteyemeyeceği yönünde bir inceleme yapılmalıdır.

TTK.757-764.maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir.(TTK.652.m)

Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Ancak, keşideci çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK.72.maddesi uyarınca menfi tespit davası açma imkanı bulunmaktadır. HMK.114/h. maddesi uyarınca davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması dava şartıdır.Yine TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2021/1379 Esas, 2021/1197 Karar sayılı ilamı)

Zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti yoktur. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2021/1206 Esas, 2021/1162 Karar; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2022/1609 Esas, 2022/1149 Karar).

Öte yandan; dava konusu edilen çeklerin kıymetli evrak vasfında olmadığı, davacının anlatımları ile sabit olduğu üzere çek yaprağı (boş kullanılmamış) olarak kaybedildiği, çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilebilmesi için, iptali istenen senedin yasada öngörülen şekilde kıymetli evrak / senet niteliğinde olması gerektiği, çekin şekil unsurların TTK’nın 780. maddesinde düzenlendiği, anılan düzenleme karşısında boş çek yaprağının senet niteliğinde olduğunun kabulünün mümkün olmadığından ayrıca bu yönden de çek yapraklarının iptaline karar verilmesi mümkün değildir. (Yargıtay 11. HD. 2018/10 E. 2019/1951 K.; Yargıtay 11. HD. 20222/6828 E. 2023/19572 K.; Yargıtay 11. HD. 2019/4748 E. 2019/7970 K.)

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 818/1-s bendi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanacak olan Türk Ticaret Kanunu'nun 651, 757 ve 765.maddeleri gereğince zayi nedeniyle çek iptali davası açma hakkı kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda çek üzerinde hak sahibi olan kişiye ait olduğu (651/2.madde), yani çekte hamil olan kişinin ancak çekin iptaline karar verilmesini isteyebileceği, dava dilekçesindeki anlatımlar, ekinde sunulan kayıtlar ve muhatap banka yazı cevabından açıkça görüleceği üzere, davacının çek hesap sahibi ve keşideci olduğu, keşidecinin zayi nedeni ile iptal davası açma hakkı ve yetkisi olmadığı,

diğer taraftan iptali istenen senedin yasada öngörülen şekilde kıymetli evrak / senet niteliğinde olması gerektiği, çekin şekil unsurların TTK’nın 780. maddesinde düzenlendiği, anılan düzenleme karşısında boş çek yapraklarının senet niteliğinde olduğunun kabulünün mümkün olmadığından ayrıca bu yönden de çek yapraklarının iptaline karar verilemeyeceği gerekçesiyle davanın aktif husumet yokluğundan reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · E-İmza Hakim ... · E-İmza