İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2021/592 K.2023/754

Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ... menşeli marka ... sanayi tipi bulaşık makinalarının ve temizlik ürünlerinin Türkiye'deki satıcısı ve yetkili bayisi olduğunu, davalı...

A.Ş ...'un muhtelif semtlerinde yemek hizmeti veren restoran işletmecisi olduğunu, müvekkili şirket ile davalı şirket arasında sözleşme ile kapsamda anlaşma sağlandığını, sözleşmenin 5.1 maddesi uyarınca müvekkili şirket tarafından davalı şirkete 149.000 EURO+ KDV bağlılık primi ve kullanılmak üzere konsinye (emanet) bulaşık makinaları teslim edildiğini, bu sayede davalı şirketin bedelleri çok yüksek olan endüstriyel makineleri bedelsiz olarak temin ettiğini ve müvekkili tarafından verilen bağlılık primi ile ticari faaliyetlerini çok daha kolay bir şekilde yürütebildiğini,

davalı şirketle ana sözleşme olan 15/05/2012 başlangıç tarihli 5 yıllık sözleşme imzalandığını, daha sonra 01/03/2017 tarihli ek sözleşme ile sözleşmenin süresi 4 yıl daha uzatıldığını ve davalı şirketin alım taahhüdünün güncellendiğini, ana sözleşme ve ek sözleşme ile yapılan değişiklikler göz önüne alındığında davalı şirketin 01.03.2017 tarihinden başlamak üzere 4. Yılın sonuna kadar toplam 325.000-Euro+KDV tutarında kimyasal ürün alımı yapacağı konusunda mutabakata varıldığını ancak davalı şirket tarafından verilen ürün alım taahhütleri sözleşmelere uygun şekilde yerine getirilmediğini, sözleşme yükümlülüğünün ihlal edildiğini,

alıcının müvekkili şirket portföyündeki ürünleri sadece müvekkili şirketten alacağını taahhüt ettiğini, yapılan sözleşme gereğince müvekkilinin tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini ancak davalı şirket işletmelerinde yapılan denetimlerde müvekkiline ait konsinye makinelerde başka markaya ait deterjan ürünleri kullanıldığının tespit edildiğini, davalı şirketin başka firmadan mal almama yükümlüğünü ihlal ettiğini ve taahhütlerine uygun davranmadığını,

izah edilen nedenler ve Mahkemece tespit edilecek sair hususlar çerçevesinde cezai şart bedeli ve makinaların iade edilmemesinden dolayı oluşan zararın tazmini amacıyla sözleşmeden doğan cezai şartın müvekkiline ait makinaların iade edilmemesi sebebiyle oluşan zararın tazmini için 30 Euro, ekipmanlar için 30 Euro ve eksik alımlardan kaynaklanan kâr kaybı için 40 Euro olmak üzere şimdilik toplam 100,00 Euro'nun temerrüt tarihi olan 22.06.2021 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekilinin 23/05/2023 tarihli ıslah dilekçesinde özetle; işbu dosyada başlangıçta 100,00 Euro talep ettiklerini, Bilirkişilerin yapmış olduğu tespitler sonucunda taleplerini cezai şart için 128.324,76 Euro'ya, makine bedeli tazminatı için 58.510,00 Euro'ya yükselttiklerini, toplam taleplerini 186.752,76 Euro artırarak 186.852,76 Euro'ya yükselttiklerini, ıslah harcının ıslah tarihi olan 22.05.2023 tarihli Euro/TL döviz kuru (1 €=21,4894 TL) üzerinden hesaplandığını, dolayısıyla harca esas değer 4.013.204,76 TL olduğunu, buna göre işbu davada talep edilen bedele ilişkin olarak 68.535,51 TL ıslah harcını da tamamladıklarını,

izah edilen nedenler ve Mahkemenizce tespit edilecek sair hususlar çerçevesinde cezai şart ve makine bedeli tazminatı olarak toplam 186.852,76-Euro'nun temerrüt tarihi olan 22.06.2021 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekilinin cevap dilekçesinde özetle; sözleşmede asgari alım taahhüdünün döviz üzerinden belirlendiğini, asgari düzeyde deterjan alma yükümlülüklerinin olduğunun doğru olduğunu ancak son yıllarda ülkemizde ve dünyada yaşanan olağanüstü gelişmelerin etkisiyle döviz kurlarının aşırı derecede yükseldiğini, bu aşırı yükseliş nedeniyle daha toleranslı davranılması gerektiğine dair bir genel kanaat oluştuğunu, davacı tarafın hiçbir tolerans göstermediğini ve piyasada oluşan genel ticari teamüle aykırı davrandığını,

müvekkili firma asgari deterjan alımı taahhüdünde bulunurken üniversitelerde yatırım yapmaya başladığını ancak pandemi kısıtlamaları nedeniyle üniversitelerin yüz yüze eğitime ara vermesi bu durumu tersine çevirdiğini, pandemi önlemleri kapsamında üniversitelerin yüz yüze eğitime ara vermesi nedeniyle müvekkiline bir kusur izafe edilemeyeceğini, sözleşme tarihindeki kur üzerinden hesaplanan asgari alınması gereken deterjan miktarı ile ihtarname tarihindeki kur üzerinden hesaplanan asgari alınması gereken deterjan miktarı arasında büyük fark bulunmadığını,

bu farkı görmezden gelerek ihtiyacın çok üzerinde deterjan almalarının beklenilmesinin dürüstlük ilkesine aykırı olduğunu, taraflar arasındaki akdi ilişkinin 01.03.2021 tarihinde sona erdiğini, davacının gönderdiği ihtarnamenin 16.06.2021 tarihinde müvekkili firmaya tebliğ edildiğini, davacının cezai şart talebinin sözleşme sona erdikten sonra vaki olduğunu, konsinye makinalar nedeniyle de davacının bir zararının olmadığını çünkü konsinye makinaları müvekkili firmanın çalışır halde teslim etmeye hazır olduğunu, konsinye makinalardan 4 adedinin daha önce davacı tarafa iade edildiğini,

davacı vekilinin daha önce iade edilmiş olan konsinye makinalardan hiç bahsetmediğini ve tüm makinaların iadesini talep ettiğini, davacı vekilinin dosyaya sunmuş olduğu konsinye makinalara dair güncel fiyat listesini kabul etmediklerini, rakamların yeni makinaların şimdiki değeri üzerinden hesap edildiğini, ikinci el makinaların yeni makine fiyatları üzerinden hesaplanmasının hukuken mümkün olmadığını, açıklanan nedenlere binaen haksız ve mesnetsiz davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Bilirkişi raporu, ... 5. Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ...D.İş sayılı dosyası ve tüm dosya kapsamı.

Bilirkişi raporunda;

"Davacının ve Davalının Ticari Defter asılları üzerinde yapılan incelemede defterlerin e-defter olduğu beratların usulüne uygun olarak yapıldığı, kayıtların tek düzen hesap sistemine uygun olarak tertiplenen bilgisayarlı muhasebe programı ile tutulduğu ve süresi içerisinde defterlere yazdırıldığı,

- Malların satışına ve alışına ilişkin Faturalar usulüne uygun olarak kayıtlara alınmış olduğu, her iki tarafta da cari hesap bakiyelerinin olmadığı,

- Taraflar arasında yapılan bir cari hesap sözleşmesinin bulunmadığı,

- Taraflar arasında Sözleşme neticesinde 11.06.2021 tarihli İhbarname göre de tarafımdan hazırlanan fatura hesaplamalarına göre de davalı taraf alım taahhütlerinin çok altında alım gerçekleştirmiştir. Taraflar arasındaki sözleşme gereğince davalı taraf yükümlülüklerini yerine getirmediği, Davalı taraf yerinde incelemede davacıya ait makinelerde Dava dışı ...A.Ş. firmasının ürünleri kullanıldığı,

- Davalının yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı davacının sözleşmeye göre istenen 128.324,76.-Euro cezai bedelde haklı olduğu,.

Ana Sözleşmeye göre davalı şirkete konsinye olarak verilen 10 adet bulaşık makinesinin iade edilmemesi nedeniyle davacının davalıdan talep edebileceği maddi zararının sözleşme şartlarına göre 58.510,00 Euro olduğu, " tespitlerine yer verilmiştir.

GEREKÇE

Dava, sözleşmeye aykırılıktan kaynaklanan cezai şart alacağı ile konsinye makinelerin bedeli istemine ilişkindir.

Taraflar arasında imzalanan 15.05.2012 tarihli sözleşmenin ilgili kısımları;

Sözleşmenin konusu madde 1; Merkez üretim dahil tüm işletmelerinde ve yeni açılacak tüm şubelerinde (aşağıda kısaca Tesis" olarak anılacaktır) temizlik işlemlerinde kullanılmak üzere, ...'e ait ekte taraflarca karşılıklı imzalarıyla kabul edilmiş ürün listelerindeki ürünleri (aşağıda kısaca Ürünler olarak anılacaktır) münhasıran ...'den satın almayı, kullanmayı ve busözleşme kapsamında ...'den satın aldığı ürünleri üçüncü bir kişiye satmamayı kabul ve taahhüt eder.

Sözleşmenin Süresi madde 3 : İşbu sözleşme sözleşme tarihi itibariyle, birinci yıl için 65.000 Euro (KDV hariç), ikinci yıl için 75,000 Euro (KDV hariç), üçüncü yıl için 85.000 Euro (KDV hariç), dördüncü yıl için 95.000 Euro (KDV hariç) ve beşinci yıl için 106.000 Euro (KDV hariç) olmak üzere 5 yıl için toplam 426.000 Euro (KDV hariç) tutarında ve tesisin tüketim ihtiyaçları doğrultusunda her ay düzenli ürün alım koşuluna uygun olarak toplam ürün alımına kadar geçen süre için akdedilmiş olup, Alıcının sözleşmedeki taahhütleri doğrultusunda toplam ürün alım miktarına ulaşılması ile kendiliğinden sona erer.

..., Alıcının, yukarıda belirtilen ürün alma tutarı ve sürelerine ilişkin taahhüdüne uymaması halinde yeniden herhangi bir ihtarname çekmeye veya hüküm almaya gerek kalmaksızın sözleşmeyi tek taraflı olarak fesih hakkına sahiptir. ... herhangi bir periyod süresinin sonucunda, Alıcının ürün alma taahhüdüne uyup uymadığını kontrol etmez ve / ve ya, uyulmaması halinde akde aykırılığın giderimi için ihtarname keşide etmez ise, veya herhangi bir periyod döneminden ihtar çekip akde aykırılığın giderimini ister, bir sonraki dönem/dönemlerde istemez ise, bu durum ... aleyhine, sözleşmenin bu maddesi için, teamül teşkil ettiği anlamını taşımamaktadır.

Bu durumda Alıcının 5.1 maddede yer alan promosyon bedelinden dolayı sorumluluğu devam edecektir. Yine bu sorumluluğun kapsamı fesih ve cezai' şart başlıklı maddede açıkça belirlenmiştir.

Başka bir firmadan mal alma yasağı madde 8 de düzenlenmiştir.

Fesih - Cezai Şart madde 9; Alıcı'nın, işbu Sözleşmede üstlendiği yükümlülüklerini kısmen veya hiç yerine getirmemesi halinde ... herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın Sözleşmeyi feshedebilir şözleşmenin bu şekilde ... tarafından, ve/veya Alıcı tarafından haklı veya haksız herhangi bir nedenle 3. madde de öngörülen süreden önce feshedilmesi, sözleşmeye fiilen devam edilmemesi halinde, ...

Madde 5.1 belirtilen nakit promosyonun bedelinin karşılığı olan 175,800 EURO herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın ve sözleşmenin yürürlükte kaldığı süre içinde gerçekleşen alım miktarı dikkate alınarak Alıcı'dan cezai şart olarak talep hakkına haizdir.

Alıcı cezai şarta esas kılınan 5.1. belirtilen şekilde kendisine verilen promosyon bedelin likit bir bedel olduğunu, taraflar arasında bu sözleşme ile kurulan ticari ilişki açısından mütenasıp olduğunu, ödenmesi halinde müzayaka haline düşmeyeceğini, mücbir sebep, takas ve mahsupta dahil hiçbir kurtuluş iddiasında bulunmayacağını peşinen kabul ve taahhüt eder. Euro kuru ödeme günkü Merkez Bankası Efektif Alış olarak alınacaktır.

Ayrıca, Sözleşmenin ... tarafından, ve/veya Alıcı tarafından haklı veya haksız herhangi bir nedenle ve ya süresi sonunda sona ermesi sonucunda Alıcı konsinye olarak verilmiş olan bulaşık makinelerini sağlam ve kullanılır halde ...'in merkez deposuna 7 gün içerisinde teslim etmek zorundadır.

Alıcı, bulaşık makinelerini sağlam ve kullanılır durumda 7 gün içinde teslim etmemesi durumunda konsinye olarak teslim edilen bulaşık makinelerinin güncel fiyat listesi değeri üzerinden %50 iskonto ile cezai şart ödeyeceğini peşinen kabul ve taahhüt eder.

Taraflar arasında imzalanan ek sözleşmede davalı tarafın alım kotasını tamamlayamayacağını belirtmiş 08.08.2016 tarihli 01.03.2017 tarihinde imza altına alınmış olduğu görülmektedir. Alıcı 10.05.2012 tarihli ana sözleşmenin 3. Maddesinde taahhüt edilmiş (kdv hariç) 426.000 Euro (KDV hariç) toplam alım kotasının kalan sürede tamamlayamayacağını beyan etmiştir, tarafların ortak mutabakatıyla kalan kotanın yeniden belirlenmesine karar verilmiştir. Ek sözleşmenin imzalanması ile ana sözleşmede ki bakiye alım kotası 43.702,53 Euro (kdv hariç) artırım yapılarak kimyasal ürünlerden toplamda 325.000 Euro kdv hariç) alım taahhüdü olarak yeniden belirlenmiş aşağıdaki şekilde yeniden yapılandırılmıştır.

Alıcı, 01.03.2017 tarihinden başlamak üzere, 4, yılın sonuna kadar Ek-I de bulunan kimyasal ürünlerden 1. yıl için 81.250,00 Euro (kdv hariç), 2. yıl için 81.250,00 Euro (kdv hariç), 3. yıl için 81.250,00 Euro (kdv hariç), 4. yıl için 81.250,00 Euro (kdv hariç), Alıcının 3.2.1 hükmünde belirtilmiş alim tutarlarının, taraflar arasında her bir yıl için belirlenen alım tutarına ulaşmaması durumunda eksik kalan tutar, her bir yıl sonunda karşılıklı kontrol edilecek, kotada olan eksiktik alıcının tercih edeceği ürünlerin ödeme vadesi 60 gün olacak şekilde satıcı tarafından 15 gün içinde alıcıya fatura edilecektir.

Alıcı bu durumu peşinen kabul ve taahhüt eder. Ek sözleşme başlangıç tarihinden itibaren sözleşme süresini 4 yıl olarak tekrardan revize edilmiştir. 01 03 2021 yılına kadar birbirleri ile çalışmayı taraflar garanti eder. İşbu sözleşmede 01.03.2017 tarihinden başlamak suretiyle geçen her 12 aylık süreç bir yıl olarak tanımlanmıştır.

Alıcı'nın sözleşmedeki toplam kimyasal ürün alım tutarı olan 325.000,00 Euro (kdv hariç) ulaşması halinde işbu sözleşme öngörülen sürelerin bitimi beklenmeksizin kendiliğinden sona ereceği belirtilmiştir.

Davacı vekili 20.03.2019 tarihli ihbarname ile; "Müvekkil şirket ile aranızdaki ana sözleşme ve ek sözleşmeye göre yıllık 81.250 Euro (KDV hariç) olmak üzere kimyasal ürün alımı taahhüdünüz bulunmaktadır. Ancak alım kotasına uymadığınız eksik alım yaptığınız anlaşılmıştır. Bugüne kadar yapılan ihtarlara rağmen yıllık alım taahhüdünüze aykırı davranmaya devam etmektesiniz Bu davranışlarınız sözleşmeye aykırılık teşkil etmektedir..." ihtarında bulunmuştur. Ayrıca aynı ihtarname ile 175.800 EURO cezai şart ile her türlü ekipmanın teslimi veyahut karşılığı 5.000 EURO ödenmesi talep edilmiştir. İhtarnamede ticari ilişkinin devamı halinde cezai şart ve fesih hakkının saklı tutulduğu belirtilmiştir.

Davacı vekili 11.06.2021 tarihli ihbarname ile, taahhüt edilen ürün alım miktarının alınmaması nedeni ile 128.324,76 EURO nun ve sözleşmenin sona ermesi nedeni ile konsinye olarak verilen makinelerin 7 gün içerisinde ..., ...adresine teslim edilmesini, teslim edilmemesi halinde makinelerin 2021 yılı güncel liste fiyatları üzerinden % 50 iskontolu bedellerinin tahsil edileceğini, makine ekipmanalrının teslim edilmemesi halinde ekipman bedeli 5.000 EURO nun ödenmesi ihtar edilmiştir.

Davalı vekili 21.06.2021 tarihli ihtarname ile 11.06.2021 tarihli ihtarname ile alınmamış ürünlerin bedelinin talep edilemyeceğini, ürün alım kotasında deterjan miktarının da dikkate alınması gerektiğini, sözleşmenin ihtar edildiği şekilde yorumlanmasının rekabet hukukan aykırılık teşkil ettiğini, döviz kurunda öngörülemez artışların yaşandığını, pandemi sürecinde bir çok üniversitenin faaliyet göstermediğini, mücbir sebep bulunduğunu, uyarlama teklif edilmesinin beklendiği ihtarında bulunmuştur.

Tarafların karşılıklı yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri yönünden;

Sözleşmede taahhüt edilen miktardan daha az ürün alındığı davalınında kabulünde olup bu konuda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Davalı daha az ürün alınmasının, kurdaki artış ve pandemi sürecinden kaynaklandığını belirtmiştir. Davacı taraf 20.03.2019 tarihli ihbarname ile yani henüz pandemi başlamadan (2020 yılı) önce eksik ürün alımı yapıldığını belirterek sözleşmenin ihlal edildiği ihtarında bulunmuştur.

Sözleşmenin son bir yılı pandemi sürecinde ayakta olup önceki yıllarda taahhüt edilenin çok altında ürün alımı yapılmış olduğu gözetildiğinde davacının bu savunması kabul görmemiştir. Davalı eksik ürün alım nedenlerinden birinin de kur artışı olduğunu ileri sürmüştür. Davalı tarafın tacir olması ve ticari ilişkinin uzun yıllara yayıldığı gözetildiğinde kur artışına ilişkin savunma da kabul görmemiştir.

Davacı tarafından yerinde yapılan incelemeler sonucu düzenlenen kontrol formları ile başka firmaya ait ürünler kullanıldığı tespit edilmiştir. Davalı taraf başka firmadan ürün alımı ile sözleşmenin 8. Maddesini ihlal etmiştir.

Tarafların ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan inceleme ile; davacının ve Davalının Ticari Defter asılları üzerinde yapılan incelemede defterlerin e-defter olduğu beratların usulüne uygun olarak yapıldığı, kayıtların tek düzen hesap sistemine uygun olarak tertiplenen bilgisayarlı muhasebe programı ile tutulduğu ve süresi içerisinde defterlere yazdırıldığı, malların satışına ve alışına ilişkin faturalar usulüne uygun olarak kayıtlara alınmış olduğu, her iki tarafta da cari hesap bakiyelerinin olmadığı, taraflar arasında yapılan bir cari hesap sözleşmesinin bulunmadığı görülmüştür.

Bu kapsamda;

Taraflar arasında imzalanan asıl ve ek sözleşme hükümleri uyarınca taahhüt edilen alım miktarına ilişkin yapılan bilirkişi incelemesinde davalının alım taahhütlerinin çok altında alım gerçekleştirerek ve başka firmaya ait ürünleri kullanarak sözleşmede kararlaştırılan yükümlülüklerini ihlal ettiği tespit edilmiştir. Yükümlülüklerin ihlali halinde istenecek cezai şart ve hesabı sözleşmede kararlaştırılmıştır. Buna göre davalının yükümlülüklerini yerine getirmemesinden dolayı talep ettiği ve bilirkişi incelemesi ile hesaplanan 128.324,76. Euro cezai şart miktarı sözleşmeye uygundur.

Ana Sözleşmeye göre davalı şirkete konsinye olarak verilen 10 adet bulaşık makinesinin iade edilmemesi nedeniyle davacının davalıdan talep edebileceği maddi zarar ise bilirkişi incelemesi sonucu sözleşme şartlarına göre 58.510,00 Euro olarak hesaplanmıştır. Davalı taraf konsinye makinelerin teslimi için 28.02.2022 günü tevdii mahalli tayini talebinde bulunmuştur. Davalı tarafın tevdii mahalli tayini talebi ... 16. Sulh Hukuk mahkemesi'nin ...

D.İş sayılı dosyası ile reddedilmiştir. Sözleşmenin 9. Maddesinde konsinye verilen makinelerin alıcı tarafından satıcının merkez deposuna 7 gün içerisinde teslim edileceği açıkça kararlaştırılmıştır. 11.06.2021 tarihli ihtarname ile davacı tarafından makinelerin teslim edileceği adres davalıya bildirildiğinden davalı sözleşmenin 9. Maddesine aykı davranarak makinelerin tesliminde temerrüde düşmüştür. Bu nedenle davanın kısmen kabulüne dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

Başkan · e-imzalıdır · Üye · e-imzalıdır · Üye · e-imzalıdır · Katip · e-imzalıdır