İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/596 K.2024/260

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde ve duruşmalarda özetle. Müvekkili şirketin ticari alışverişine istinaden keşidecisi ... A.Ş, muhatabı ... şubesine ait ... seri nolu, keşide yeri ... olan 30/07/2022 keşide tarihli 133.812,33-TL bedelli tacir çekini çeki ödeme amaçlı cirolayarak ... Ltd.

Şti'ne aras kargo ile gönderildiğini, ancak çekin ilgili yere ulaşamadığını, kargo dağıtımı sırasında çekin diğer kargolarla çalındığını, öncelikle dava konusu çekin davacı müvekkilinin iradesi dışında hırsızlanarak elinden çıktığı ve sonrasında kötüniyetli 3. Kişiler tarafından ciro silsilesi ile muhatap bankaya ibrazı ile ödemeden men kararına rağmen ...

18. İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile icra takibine başlandığı hususu da dikkate alınarak bu icra takibinin gelecekte telafisi mümkün olmayan zararların ortaya çıkmasını önlemek adına tedbiren durdurulmasına karar verilmesini, davanın kabulü ile dava konusu edilen çekin davalı şirketten istirdadına ve müvekkiline iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalıya dava dilekçesi ve tensip tutanağı tebliğ edilmiş, davalı tarafça davaya cevap verilmemiştir.

Mahkememizin 14/09/2022 tarihli ara karar gereği "Tedbir talebi hakkında dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerden talebin haklılığı konusunda yaklaşık ispat şartının gerçekleşmediği anlaşılmakla İİK'nun 72/3 maddesi de göz önünde bulundurularak tedbir talebinin REDDİNE" dair karar verildiği görülmüştür.

Mahkememizin 14/09/2022 tarihli ara kararı davacı vekilince istinaf edilmiş, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesinin 2023/19 esas 2023/85 kararı ile "davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine" dair karar verildiği görülmüştür.

Mahkememizce tarafların bildirdiği deliller toplanmış, ... 18.İcra Müdürlüğünün ...sayılı takip dosyasının UYAP kayıtları, ... 2 ATM nin... ve ... esas sayılı dosyalarının UYAP kayıtları, ... 1 ATM nin... esas sayılı dosyasının UYAP kayıtları, ... 7 ATM nin ... esas sayılı dosyasının UYAP kayıtları, ... 10 İcra Müdürlüğünün ...sayılı dosyasının UYAP kayıtlarının ve talimat bilirkişi raporu ile ek raporu dosyamız arasına alınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, TTK'nın 792. maddesi uyarınca açılan çek istirdatı istemine ilişkindir.

Somut olayda taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının dava konusu çekin yetkili ve meşru hamili olup olmadığı, çekin elinden rızası hilafında çıkıp çıkmadığı, çıkmış ise davalının çekin iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olup olmadığı, TTK'nın 792 Maddesi kapsamında çek istirdadı koşullarının oluşup oluşmadığı hususunda toplanmaktadır.

Davaya konu ... 18. İcra Müdürlüğünün ...esas sayılı Esas sayılı icra dosyasının UYAP kayıtları dosyamız arasına alınıp incelendiğinde; davalı tarafından davacı ve dava dışı ... Ltd. Şti., ...Tic. Ltd. Şti. Ve... Şirketi aleyhine 133.812,33-TL çek, 13.381,00-TL çek bedelinin %10 u, 400,00-TL çek bedelinin binde 3'ü olmak üzere toplam 147.593,33-TL kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip talebinde bulunulduğu görülmüştür.

Taraflarca bildirilen delillerin toplanmasının ardından davacının talep konusu çekin yasal hamili olup olmadığının tespiti bakımından rapor hazırlanmak üzere davacı tarafın 2021-2022 yılı ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi için ... Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne talimat yazılmasına ilişkin ara karar verilerek dosya talimat mahkemesine gönderilmiş, ... 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin ...talimat sayılı dosyasında verilen 03/07/2023 tarihli S.M.M.M tarafından ibraz edilen raporda özetle;

"1- Davacı şirket; ... Tic. A.Ş' nin incelemeye konu olan 2020-2021 yıllarına ait Ticari defterlerin yasal süresi içinde açılış ve kapanış tasdik işlemleri noter kayıtlarına dayanılarak usulüne uygun olarak onaylatıldığı,

2- Davacı şirket; ... Tic. A.Ş' nin incelemeye konu olan 2020-2021 yıllarına ait Ticari defterlerin Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkelerine uygun tutulduğunun tespit edildiği,

3- Dava dışı,... AŞ, tarafından keşide edilen; ... Bankası, ... şubesine ait ... seri nolu, keşide yeri ... olan 30.07.2022 keşide tarihli 133.812,33-TL tutarlı tacir çeki; Davacı şirket; ... Tic, A,Ş' nin 2020/2021 yılı Ticari Defterlerinde ilgili hesaplar üzerinde (120.Alıcılar Hes.101 Alınan Çekler Hes.) giriş/çıkış kayıt işlemine ait ; herhangi bir defter kaydı olmadığı, için;"Dava konusu çekin istirdat koşullarının oluşup oluşmadiğı" hususunda bir değerlendirme yapılamadığı" sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

Davacı tarafın itirazları doğrultusunda davacının 2022 yılı ticari defter ve kayıtlarının incelenip ek rapor düzenlenmesi için yeniden ... Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne talimat yazılmış, bilirkişi tarafından ibraz edilen 20/10/2023 tarihli raporda özetle;

"1-)Davacı şirket; ... Tic. A.Ş'nin incelemeye sunulan 2022 yılına ait Ticari defterlerin yasal süresi içinde açılış tasdik işlemleri noter kayıtlarına dayanılarak usulüne uygun olarak onaylatılmış olduğu,

2-)Davacı şirket; ... Tic. A.Ş'nin incelemeye sunulan 2022 yıllarına ait Ticari defterleri Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkelerine uygun tutulduğunun tespit edildiği,

3-) Dava dışı, ...A.Ş, tarafından keşide edilen; ... Bankası, ... şubesine ait ... seri no lu, keşide yeri ... olan, 30.07.2022 tarihli 133.812,33-TL tutarlı dava konusu işbu tacir çeki hakkında, Davacı şirket; ...Tic. A.Ş' nin incelemeye sunulan 2022 yılı Ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan tespitlerde;

* 101.01... Alınan Çekler Hesabının BORCUNA... 120.01.085 Alıcılar (... A.Ş.) Cari Hesabının ALACAĞINA ....133.812,33-TL tutarlı tacir çeki ... tarih ve ... no lu yevmiye maddesinde kayıtlı olduğu tespit edilmiştir.

*Dava konusu çekin keşidecisi olan dava dışı ... AŞ ile davacı şirket ... Tic. A.Ş'nin arasında ticari alışverişten kaynaklı iş ilişkisi bulunduğu ve 2022 yılına ait ticari defter ve kayıtlarında;

(120.ALICILAR HESABI) nın alt hesabı olan; 120.01.085 Eksper yalıtım anonim şirketi no lu cari hesapta kayıtlı olduğu tespit edilmiştir.

4-) Dava dosyası kapsamında bulunan ... 18. İcra Müdürlüğünün ... sayılı esas takip dosyası içeriğinde ...üzerinde bulunan ciro sıralamasına göre;

Dava konusu çekin, davacı şirket ... Tic. A.Ş., ...Ltd.Şti'ne,...Şti'ne ve sonrasında ise ... Ltd.Şti'ne ciro edildiği bilgisinin bulunduğu görülmekledir.

5-) Davacı şirketin dava dosyasına sunulan 2022 yılına ait ticari defterleri ve kayıtları üzerinde; ...Ltd.Şti,den sonraki ciranta ...Şti, ve son hamil Davalı ...Şti ile davacı şirket ... Sanayi ve Tic. A.Ş arasında ticari alışveriş kaydına ilişkin olarak tarafımca yapılan incelemede;

01.01.2022-31.12.2022 hesap döneminde genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre tutulan ticari defter ve kayıtlarında ilgili tek düzen hesap planında (120.Alıcılar Hesabı,320.Satıcılar Hesabı vb.) herhangi bir ticari alışverişe dayanak olacak cari hesap bilgisine ve yevmiye kaydına rastlanılamadığı,

6-) Dava konusu 133.812,33-TL tutarlı çekin cirantaları olan; ...Şti, ... Ltd.Şti, ve Davalı ...Şti. Nin ticari defter ve kayıtlarında olup olmadığının incelenmesi sonucuna göre;

“Dava konusu çekin istirdat koşullarının oluşup oluşmadığı" hususunda bir değerlendirme yapılabileceği" sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

Davacı tarafın defterlerinin incelenmesi üzerine davalı şirketin ticari defterleri üzerinde 19/01/2024 tarihinde bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş, davalı tarafa çıkarılan inceleme gün ve saatinin 30/12/2023 tarihinde tebliğ işlemlerinin yapılmasına rağmen süresinde ticari defter ve kayıtların sunulmaması ve yerinde inceleme talebinde bulunulmaması nedeniyle incelemenin yapılamadığına dair tutanak tutulduğu görülmüştür.

TTK'nın 792.maddesinde belirtildiği üzere "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür."

Anılan hükme göre, istirdat davası açılabilmesi için çekin rıza dışı elden çıkmış olması, çeki ele geçiren kişinin bilinmesi ve çeki ele geçiren kimsenin kötü niyetli veya ağır kusurlu olması gerekmektedir. İstirdat davasında davalı taraf, çeki kötü niyetli olarak veya ağır kusurlu olarak iktisap eden kimsedir. Davacı ise çeki rızası dışında elinden çıkmış hamildir. Bu davada davacının, meşru hamilin kendisi olduğunun yanı sıra senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran kimsenin kötü niyetli veya iktisapta ağır kusurlu olduğunu ispat yükü altındadır.

Aynı yönde tespitler içeren Yargıtay 11. HD'nin 23/12/2014 tarihli, 2014/10768 Esas ve 2014/20288 Karar sayılı ilamı, "Dava, 6102 sayılı yasanın 792. maddesine dayalı istirdat istemine ilişkin olup, mahkemece yukarıda açıklanan gerekçeyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Çek üzerindeki ciro silsilesi tam olup, davalının yetkili hamil olduğu anlaşılmaktadır.

Anılan yasa maddesinde “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” şeklinde belirtilmektedir.

Bu madde hükmüne göre, davalının çeki edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğü yoktur. Davalının çekin rıza dışında elden çıktığını bilmesi veya bilebilecek durumda olması gerekir. Çekin rıza dışı elden çıkması halinde ispat yükü, çekin yetkili hamili olduğunu ve rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olup, davacının iddiasını kesin ve inandırıcı delillerle kanıtlaması gerekmektedir.

Mahkemece davacının çekin yetkili hamili olduğu belirlenemediği gibi, davalının sunmuş olduğu deliller hatalı değerlendirilerek davalının çeki elinde bulundurmakta haksız olduğundan bahisle davanın kabulüne karar verilmiştir. Davalının dava konusu çeki davacıya yönelik soygun eyleminden sonra iktisap etmiş olması ve defter kaydının bulunmaması davalının cirantası ile ticari ilişkisi bulunmadığını ve davalının çeki iktisapta ağır kusurlu olduğunu göstermemektedir.

Bu nedenlerle ve davalının yürütülen ceza davasında sanık olmadığı da gözetilerek davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiş, davalı vekilinin temyiz itirazının kabulüyle, kararın davalı yararına bozulması gerekmiştir." şeklindedir.

Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında eldeki davada, dava konusu çek incelendiğinde çekin ciro silsilesinde herhangi bir kopukluk olmadığı, davalı şirketin şekli anlamda meşru ciro silsilesine dayanarak çeki iktisap ettiği görüldüğünden davalı şirketin iyi niyetli hamil olduğunun kabulünün gerektiği, ispat yükü üzerinde bulunan davacı tarafça, çekin davalı tarafından davacı aleyhine kötü niyetle iktisap edildiği ya da iktisapta ağır kusurlu bulunduğu hususunun kesin ve inandırıcı delillerle ispatlanamadığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip Hakim · ¸e-imzalıdır ¸e-imzalıdır