İstanbul Anadolu 13. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/993 K.2024/498

T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2022/993

KARAR NO : 2024/498

DAVA/TALEP : Ticari Defterlerin Ziyaı Halinde Belge Verilmesi

DAVA TARİHİ : 27/12/2022

KARAR TARİHİ : 11/07/2024

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 9.maddesine göre Türk Milleti adına yargı yetkisini kullanan bağımsız ve tarafsız -----Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasında dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ/

DAVA/TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle.

Talep eden şirketin eski yetkilisi ----- 12/11/2022 tarihinde vefat ettiğini, şirketin mevcut durumdaki imza yetkilisi ..., eski eşinin vefatı ve şirketi devralma sürecinde iken eski şirket yetkilisi ---- evinde bulunan değerli eşyaları ile birlikte davacı şirkete ve eski eşinin diğer şirketlerine ait defterlerin çalındığını öğrendiğini, davacı şirket yetkilisinin 13.12.2022 tarihli şikayetçi ifade tutanağı yer aldığını, davacı şirketin eski yetkilisinin vefatı sonrası bazı kişilerce evine girilerek maddi değeri olan eşyalar ile birlikte şirket defterleri de çalındığını, davacı şirketin mevcut durumdaki yetkilisi,

hırsızlık durumunu öğrenmesi ile şikayet başvurusu yapmış olup, gelinen noktada davacı şirket yetkilisinin elinde olmayan ve öngöremeyeceği şekilde şirket defterleri çalındığını, anılan nedenlerle, davacı şirkete ait karar defteri dışındaki tüm defterlerin zayi olduğunu, davacı şirketin.

2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 yılı defter-i kebir, envanter defteri, yevmiye defteri çalındığını, arz ve izah edilen ve Mahkemece re’sen gözetilecek sebeplerle, davacı şirketin fazlaya dair her türlü talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla; davacı şirkete ait 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 yılı defter-i kebir, envanter defteri, yevmiye defterinin zayi olduğuna dair belgenin verilmesini talep etmiştir.

CEVAP /TALEP : Talep, HMK'nin 382 (2) e-1( Ticari defterlerin ziyaı halinde belge verilmesi) maddesi gereğince çekişmesiz yargı işidir.

DELİLLER

---- Ticaret Sicili Müdürlüğü Kayıtları, ----- Vergi Dairesi Müzekkere cevap ve Kayıtları, ---- Asliye Ceza Mahkemesi'nin ------ Esas Sayılı Dosyası UYAP Kayıtları, Dosya kapsamındaki sair tüm bilgi ve belgeler.

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Talep, 6102 sayılı TTK'nin 82/7 maddesi gereğince ticari defter ve belgelerin zayi nedeniyle belge verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nin 382 (2) e-1 maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi talebi çekişmesiz yargı işi olup aynı yasanın 385/1 maddeleri gereğince basit yargılama usulü ile 6102 sayılı TTK'nin 82/7 ve 6100 Sayılı HMK'nin 385/2 maddeleri gereğince resen araştırma ilkesine tabidir.6102 sayılı TTK'nin 82.maddesi uyarınca işbu talep ticari işletmenin bulunduğu yer mahkemesinden istenebileceğinden şirketin ve talep eden temsilcinin merkezine/adresine göre ( ------) Mahkememizin yetkili ve görevli olduğu anlaşılmıştır.

6100 Sayılı HMK'nin 385/1 maddesi gereğince basit yargılama usulüne ve aynı yasanın 385/2 ve TTK'nin 82/7 maddeleri uyarınca resen araştırma ilkesine tabi işbu talep gereğince; mahkememizce usulüne uygun olarak hazırlanan tensip tutanağı ve buna bağlı olarak yapılan davet sonucunda duruşma açılarak ön inceleme duruşması icra edilmiş, talep ve sorun belirlenmiş ve tahkikata geçilerek tahkikat işlemleri yerine getirilmiş, tüm deliller toplanmış, incelenip değerlendirilmiş ve sonuçta son duruşmaya katılan talep eden vekilinin son sözleri de dinlenip zapta geçilerek aşağıdaki hüküm sonucuna ulaşılmıştır.

6102 sayılı TTK'nin 82. maddesinde belgelerin saklanması ve saklama süresi başlığı altında düzenleme yapılmış bu kapsamda her tacirin ticari defterlerini sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlü olduğu belirtilmiştir.

Bilindiği üzere 6102 sayılı TTK 82/7 maddesinde, tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin maddede öngörülen hallerde ziyaı halinde zayi belgesi verileceği düzenlenmiş, aynı maddenin 82/1-d maddesinde de, 64. maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgelerin, tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olduğu öngörülmüş, Yasa'nın 64/1 maddesinde de defter tutma yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

6102 sayılı TTK'nin 64 maddesinin 4. fıkrasına göre de. Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri gibi işletmenin muhasebesiyle ilgili olmayan defterler de ticari defterlerdir.

6102 sayılı TTK'nin 82. maddesinin 7. Fıkrasında ' Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren (Değişik İbare ----: 05.07.2022 ---- No: ---- Kanun No: -----) otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır.

Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.' düzenlemesi bulunmaktadır. Yasada geçen otuz günlük süre; hak düşürücü süre olup resen gözetilmelidir. Eldeki olayda bildirilen öğrenme tarihi esas alındığında talebin süresinde olduğu kabul edilmiştir.Yargıtay -----. Hukuk Dairesi'nin yerleşmiş içtihatlarında belirtildiği üzere 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde zayi sebepleri tahdidi olarak sayılmamıştır.

Diğer bir deyişle; maddede geçen "yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi" denilmek suretiyle bu gibi olayların benzerlerinin de bu kapsama girebileceği anlatılmaktadır. Bu meyanda, tacirin elinde olmayan benzer olaylarda maddenin kapsamı içindedir. Ancak, hangi olaya dayandırılırsa dayandırılsın zayi iddiasının samimi ve inandırıcı olması, hayatın mutad cereyanına açıkça aykırı düşmemesi gerekir. (Yargıtay ----. Hukuk Dairesi'nin -----Esas, ------ Karar).

Yine tacirin defterlerini gerekli özen ve dikkatle saklaması icap etmektedir.

Filhakika, 6102 Sayılı TTK'nin 18/2 maddesine göre her tacirin , ticarethanesine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekmektedir.Yukarıda açıklanan hususlar ve anılan yasal düzenlemeler ışığında somut olaya bakıldığında; talep eden tarafça zayi olduğu bildirilen şirketin 2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 yılı defter-i kebir, envanter defteri, yevmiye defterlerinin çalındığı ileri sürülmüştür.

Buna göre mahkememizce talep dilekçesindeki ve duruşmalardaki açıklamalar gereğince ticari defter ve belgelerin de çalındığı öne sürülen hırsızlık olayı nedeniyle dayanılan --- Asliye Ceza Mahkemesi'nin ------ Esas Sayılı dosyası UYAP sistemi üzerinden getirtilerek incelenmiştir.

Yapılan incelemede gerek iddianamede gerekse mahkeme duruşma tutanakları ve gerekçeli kararında talebe konu ticari defterlere ilişkin hiçbir bilgi, beyan ve tespit bulunmadığı ve sonuçta sanıklar hakkında ticari defterlerin çalınması eylemi nedeniyle herhangi bir hüküm verilmediği anlaşılmıştır.

Mahkememizce talep konusu ticari defter ve belgelerin vaki hırsızlık eylemiyle bağlantı kurulmak suretiyle zayi belgesi alınmasına çalışıldığı, ceza dosyasından çalınan eşyalara bakıldığında sanıkların ticari defter ve belgeleri çalmalarını gerektirir bir husus bulunmadığından talebin samimi ve inandırıcı olmadığı değerlendirilmiştir.

Mamafih, talebin bu haliyle hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması nedeniyle hukuken korunamayacağı, TTK'nin 16/1 maddesi gereğince tacir sıfatına haiz olan talep eden şireketin ticari defterlerin saklanması ve korunması bakımından TTK'nin 18/2 maddesi ğereğince tacir olmanın hüküm ve sonuçları bakımından basiretli bir iş insanı gibi hareket etme yükümlülüğünü yerine getirmediği sonuç ve kanaati hasıl olmuştur.

Binaenaleyh, talebin 6102 sayılı TTK'nin 82/7, TMK'nin 2, 6 ve HMK'nin 190. maddeleri kapsamda ispat edilemediği gibi, açıkça hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğunun tespitine göre yerinde görülmeyen talebin reddine karar verilmek suretiyle. 6100 sayılı HMK'nin 297/2 maddesi gereğince aşağıdaki şekilde hüküm ihdas edilmiştir. ( AY.138/1, TMK, 1, 2,6, HMK, 25, 27, 29, 187, 190, 198, TTK, 18/2, 64, 82/1/d, 82/7)