İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2026/354 K.2026/374

T.C. İstanbul Anadolu 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2026/354

KARAR NO : 2026/374

DAVA

Zayi Belgesi Verilmesi

DAVA TARİHİ : 09/04/2026

KARAR TARİHİ : 13/04/2026

Mahkememizde görülmekte olan zayi belgesi verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı şirket ortaklarından olan ----- 19/03/2026 tarihinde vefat ettiğini ve davacı şirketin ortaklık yapısını, sermaye paylarını ve devirlerini gösteren yasal muhafazası zorunlu Pay Defterinin, vefat eden ortağın uhdesinde bulunduğunu, ortağın vefatı sonrasında şirket merkezinde ve müteveffanın şahsi eşyaları ve ofisi nezdinde aramaların yapıldığını ancak söz konusu deftere ulaşılamadığını, defterin, vefat süreci ve sonrasında müvekkili şirketin iradesi dışında zayi olduğunu,

defterin müteveffada olduğunu ve ölüm sonrası bulunamadığını teyit edecek tanıklarının mevcut olduğunu, sonuç olarak; taleplerinin kabulününü, müvekkili şirkete ait Pay Defterinin zayi olduğunun tespitini ve taraflarına Zayi Belgesi verilmesini talep etmiştir.

Hukuki Nitelendirme, Delillerin Değerlendirilmesi ve Netice

Talep, 6102 sayılı Yasanın 82 ve devamı hükümlerine göre zayi belgesi verilmesine ilişkindir.

Yasal dayanağını 6102 sayılı Yasanın 82/7 maddesinin oluşturduğu "tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin zayi olması halinde kendisine bu hususta belge verilmesi" isteminin kabul edilmesi için aşağıdaki koşulların tamamının gerçekleşmiş olması gerekir;

- Zayi belgesi isteyen defter tutmakla ve/veya saklamakla yükümlü olmalı

- Zayi edilen defter ve belgeler tacirin saklamakla yükümlü olduğu ve kullanılmış ticari defter ve belgeler olmalı

- Defterler mücbir sebep sonucunda zayi olmalı

- Defter ve belgeler saklama süresi içerisinde zayi olmalı

- Zayi belgesi isteyen tacir usulüne uygun defter tutmuş olmalı

- Başvuru otuz günlük hak düşürücü süre içerisinde yapılmalı dır

Defter ve belgeler için zayi belgesi alınması imkanının tanınması, ileride açılacak davalarda tacirin defterlerini ibraz edememesi nedeniyle olumsuz bir durumla karşılaşmasını önlemeyi amaçlamaktadır.

Talep, mutlak bir ticari dava olduğundan (TTK 4) asliye ticaret mahkemesinde görülür. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde ticari davalara bakmakla görevli asliye hukuk mahkemesi zayi belgesi talebinin değerlendirilmesi bakımından görevli mahkemedir. Yetkili mahkeme bakımından kanun, delillerin daha kolaylıkla toplanabilmesi amacıyla ticari işletmenin bulunduğu yerden zayi belgesi için talepte bulunulması gerektiğini belirtmektedir.

Burada, esnafların defter tutmak zorunda olmadıklarını belirtmek gerekir. 6102 sayılı Yasanın 15 inci maddesi, Yasanın 82 vd. hükümlerine herhangi bir gönderme yapmamıştır. Bunun sonucu olarak esnafların defterlerinin zayi olduğu gerekçesiyle mahkemeden zayi belgesi almak olanağı yoktur.

Dolayısıyla mahkemenin öncelikle zayi belgesi almak için başvuranların tacir sıfatını haiz olup olmadıklarını belirlemesi gerekir.Saklanması zorunlu olan ticari defter ve belgeler dışındakiler için, zayi olduğu iddiasıyla mahkemeden zayi belgesi istenemez. Ayrıca ticari defter ve belgelerin zıyaı nedeniyle zayi belgesi alınabilmesi için, bu defter ve belgelerin kullanılmış olması da zorunludur. Henüz kullanılmamış defter ve belgeler, bu madde kapsamında sayılmazlar.

Dolayısıyla bu tür belgelerin kaybı nedeniyle, zayi belgesi alınamaması gerekir.

Öte yandan 6102 sayılı Yasanın 82/7 maddesine göre, zayi belgesinin verilebilmesi için, tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle zıyaa uğraması gerekmektedir. Kanun koyucu, bu düzenlemeyle sadece mücbir sebep teşkil eden olayların söz konusu olması halinde zayi belgesi istenebileceğini ifade etmeye çalışmaktadır.

Gerçekten de buradaki haller (yani yangın, su baskını ve deprem), hukukta mücbir sebep olarak sayılan durumlardır. Bu durumlarda öngörülmesi ve karşı konulması mümkün olmayan olağanüstü olaylar söz konusudur. Bu nitelikte olmayan olaylarla defter ve belgelerin zayi olması halinde, zayi belgesi verilemez.İkinci olarak buradaki sayımın sınırlayıcı olmadığı, aksine örnekseme suretiyle yapıldığı, düzenlemede yer alan “gibi” ifadesinden anlaşılmaktadır.

Böylelikle kanun koyucu bu hallere benzeyen ve mücbir sebep teşkil eden başka durumlar için de zayi belgesi alınabileceğine işaret etmektedir. Bu çerçevede örneğin savaş, isyan ya da ihtilal gibi, diğer mücbir sebep sayılabilecek olaylarla defter ve belgelerin zayi olması halinde de zayi belgesi verilmelidir.Ayrıca zayi belgesi istenebilecek olan olay, tacirin faaliyet ve işletmesi dışında kalan, harici bir olay olmalıdır.

Dolayısıyla defterlerin zıyaına neden olan olayla, bu olayın cereyan ettiği işletme arasında bir bağlantı olmamalı, mücbir sebep teşkil eden olay, kaynağını işletme dışında bulmalıdır. Diğer bir anlatımla, olay ile olayın meydana geldiği işletme arasında, fonksiyonel bir bağ olmaması gerekir.Bir mücbir sebepten söz edebilmek için en önemli unsur kaçınılmazlıktır. Kaçınılmazlık, mutlak ve objektif bir kavramdır.

Yani alınan tüm tedbirler, sahip olunan her türlü imkâna ve araca rağmen, mücbir sebep teşkil eden olayın defterlerin zıyaına neden olması engellenememelidir. Özellikle bu noktada "basiretli bir iş adamı gibi davranma" yükümü büyük bir önem taşıyacaktır. Bu çerçevede bilhassa tacir, basiretli bir iş adamına düşen özeni göstererek defterlerini iyi saklamalı ve onların zayi olmaması için kendine düşen yükümlülükleri yerine getirmelidir.

Aksi taktirde zayi belgesi alınması olanağı yoktur ----Bu yasal düzenleme ve bilgiler göz önünde bulundurularak somut olay değerlendirildiğinde; talep edenin hakkında zayi belgesi verilmesini talep ettiği pay defterinin şirket yetkilisinin vefat etmesi sonucu arda kalanların yapmış oldukları arama neticesinde bulunamadığını iddia ettiği, titizlikle yapılan aramalara rağmen sonuç alınamadığını, tutanağın mevcut olduğunu ve bu durumların tanık delili ile sabit olacağını iddia ettiği; iddia olunan tüm bu hususların Yasa'nın aradığı yukarıda belirtilen şartları sağlamadığı,

şirket ortağının vefatı nedeniyle geriye kalan hak sahipleri bakımından defterin bulunmamasının zayi belgesi verilmesi kararı bakımından yasanın aradığı şartları karşılamadığı, basiretli tacirin ilgili kayıt ve defterleri kendi evinde yahut uhdesinde değil, şirketin işletme merkezinde yahut yine güvenli bir başka yerde muhafaza etmesi gerektiği, basiretli bir tacirin davranış tarzına uygun davranmakla yükümlü olan müteveffanın buna aykırı davranmasının kendisinden sonraki hak sahiplerine talep hakkı vermeyeceği, özenle saklama yükümlülüğüne uygun davranılıp davranılmadığı hususunun talep edenler bakımından değil,

vefat eden eski ortak bakımından değerlendirilmesi gerektiği anlaşıldığından talebin reddine karar verilmiştir.

"... Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, davacının en son 2018 yılı Temmuz ayında bizzat vergi dairesine giderek vergi kaydını kapattırdığından bahisle kendisi adına vergi dairesi nezdinde işlemler yapan ve kimliğini vergi müfettişi tarafından davet edilmesi üzerine öğrendiği muhasebecinin vefatı nedeniyle şirkete ait defterlerin bulunamaması nedeniyle zayi belgesi verilmesini talep ettiği anlaşılmaktadır.

Yasada da belirtildiği üzere defterin bir şekilde kaybolması veya muhasebecinin vefatı sebebiyle aramalara rağmen bulunamamasının yasada sayılan sebeplerden olmadığı, davacının iddiasına yönelik kesin ve inandırıcı delil ibraz edilmediği gibi davacının tutmak ve saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeleri özenle korumadığı---- Sayılı emsal içtihatları) anlaşıldığından davacı şirket temsilcisinin istinaf başvurusu yerinde görülmemiştir.Yukarıda açıklanan nedenlerle ilk derece mahkemesinin dava konusu ticari defterlerin zayi olduğunun ispat edilemediği gerekçesiyle davanın reddine ilişkin verilen kararın usul ve esas yönden hukuka uygun

olduğu ..." (---- Bölge Adliye Mahkemesi ----HD ----- Esas, ---- Karar).