İstanbul Anadolu 5. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/898 K.2024/565

T.C. İstanbul Anadolu 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO:2022/898 ESAS

KARAR NO:2024/565

DAVA

İstirdat (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ: 04.11.2015

KARAR TARİHİ: 11.06.2024

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı firma ile müvekkili arasında 14.08.2015 tarihinde satış sözleşmesi imzalandığını, taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 8. maddesi gereği ilk peşinata karşılık müvekkilinin dava konusu çeki keşide ederek teslim ettiğini, müvekkilinin bu şekilde davalıya yapması gereken ödemeyi yaparak sözleşmeden doğan yükümlülüğünü yerine getirdiğini, sözleşme konusu ----amaçlı olarak inşa edilecek olan çelik ---- sözleşmenin 4. Maddesi gereği 15 Eylül 2015 tarihinde teslim edilerek inşasının yapılması gerektiğini, davalının bu sürede teslimi gerçekleştirmediğini ve montajı da yapmadığını,

davalının sözleşmeye aykırı davranmış olduğu sabit olduğundan müvekkilinin sözleşmeyi fesih hakkının doğmuş bulunduğunu, sözleşmenin fesih edilmiş olduğundan davalının sözleşmeye dayanarak teslim almış olduğu dava konusu çeki iade etmesi gerektiğini, tüm taleplerine rağmen davalının çeki iade etmediğini belirterek öncelikle dava konusu edilen------- bedelli çekin ödenmesinin ihtiyati tedbir yolu ile durdurulmasını, anılan çekten ve dayanağı sözleşmeden dolayı müvekkilinin davalıya borcunun olmadığının tespitine, anılan çekin müvekkiline iadesine, iade gerçekleşmediği taktirde iptaline,

anılan çek bedeli olan 22.000,00-TL'nin ödenmesi halinde ödeme tarihinden itibaren ticari faizi ve müvekkilinin uğramış olduğu zararları ile birlikte davalıdan tahsilini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMA

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkilinin davacı firma ile aralarındaki sözleşme gereği müvekkilinin davacıdan alacağının bulunduğunu, açılan menfi tespit davasının haksız ve yersiz bir dava olduğunu, müvekkilinin sözleşme konusu edimini yerine getirmek istemesine rağmen davacının, sözleşme gereği edimlerini yerine getirmemesi,

ödemelerini yapmaması nedeniyle müvekkilinin işi yapmasının engellendiğini, davacının sözleşme çerçevesinde ödemelerini yapması durumunda, müvekkilinin de üzerine aldığı işi tamamlayacağını, dava konusu çekin ilk peşinat olduğunu, tarihinin 07.10.2015 olduğunu, ödemenin bu tarihte yapıldığını, buna göre müvekkilinin edim yükümlülüğünün bu tarihten sonra başlamış olduğunu, işin gecikmesinde müvekkiline kusur atfetmenin mümkün olmadığını, bu sebeple davacının kendi edimlerini yerine getirmeden, karşı taraftan edim beklemesi ve buna dayalı olarak huzurdaki davayı açmasının hukuki dayanaktan yoksun olduğunu belirterek,

davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN İNCELENMESİ VE GEREKÇE;Dava; eser sözleşmesine dayalı olarak davalıya avans olarak verildiği iddia edilen çekten ötürü borçlu olunmadığı iddiasıyla açılan menfi tespit davası olup, dava sırasında çek karşılığının ödendiği iddiasıyla istirdat davasına dönüşmüştür.Davacı vekili; taraflar arasında 14.08.2015 tarihinde eser sözleşmesi imzalandığını, sözleşme gereği davacının peşinat olarak davaya konu çeki davalıya verdiğini ancak davalının üzerine düşen edimi yerine getirmediğinden çekin bedelsiz kaldığını iddia ederek borçlu olmadıklarının tespitini dava ve talep etmiş;

dava çek karşılığının davacı tarafından ödendiği iddiasıyla istirdat davasına dönüşmüştür.Davalı vekili ise; davalının sözleşme konusu edimini yerine getirmek istemesine rağmen davacının ödemelerini yapmaması nedeniyle, davalının işi yapmasının engellendiğini, işin gecikmesinde davalıya kusur atfedilemeyeceğini beyan ederek davanın reddini istemiştir.

Taraflarca dosyaya sunulan -----tarihli sözleşme sureti, davalı tarafça davalı adına tanzim edilen 22.000,00 TL bedelli tahsilat makbuzu ile ödeme amacıyla verilen ---- bedelli çek sureti incelenmiş, davacı tarafın ödeme beyanı doğrultusunda ------- sistemi üzerinden celp edilmiş, davacı tanık deliline başvurmuş olması sebebiyle tanıklar dinlenerek anlatımları tutanak altına alınmıştır.Davacı tanıklarının anlatımlarında özetle; taraflar arasında basketbol sahası yapım işi ile ilgili sözleşme yapıldığı, bu kapsamda davacı tarafından davalıya 22.000,00 TL bedelli çekin verildiği, ancak davalını üstlendiği edime uymayarak sahayı yapmadığı,

bunun üzerine sözleşmenin feshedildiği, çekin iade edilmediği hatta 3. kişiye devredildiği ve icra takibine konu edilmesi sebebiyle kısmi ödemenin yapıldığı hususlarının beyan edildiği görülmüştür.Davacı tarafın çekin ödenmemesi yönündeki tedbir istemi, davalı ile sınırlı olmak üzere kabul edilmiş ve davalı tarafından bankaya ibraz edilmesi halinde çekin ödenmemesi hususunda ilgili bankaya bildirilmesine karar verilmiştir.Yargılama devam ettiği sırada davacı vekilinin çek bedelinin ödendiği yönündeki beyanı doğrultusunda ----üzerinden celp edilmiş,

dosyanın incelenmesinde alacağın haricen tahsil edildiği beyanı doğrultusunda icra müdürlüğünce dosyanın işlemden kaldırıldığı bildirilmiştir.

Mahkememizin-------- sırasına kaydedilen dosyada yapılan yargılama sonucunda; "... taraflar arasında 14/08/2015 tarihinde imzalanan sözleşmenin TBK m. 19/I hükmü gereğince yorumlanması sonucunda sözleşmedeki objektif esaslı noktaların TBK m. 470 vd. hükümlerinde düzenlenen eser sözleşmesine ait olduğu, bu sebeple her ne kadar imza edilen sözleşmede satış ibaresi kullanılmış ise de taraflar arasındaki sözleşmenin eser sözleşmesi olduğu, davacının işsahibi, davalının ise yüklenici sıfatını haiz olduğu,

davacı işsahibinin borcu açısından sözleşmenin 8. maddesi gereğince sözleşme tarihinde 7.800,00USD.nin, alana malzemeler getirildiğinde 6.240,00USD.nin ve işin bitiminde ise 1.560,00USD.nin davalının banka hesabına ödeneceğinin kararlaştırıldığı, davacı işsahibinin davalı yükleniciye 07.10.2015 ibraz tarihli, 22.000,00TL. tutarındaki makbuzdan çekin verildiği,

dosyaya sunulan çekin ön yüzünün fotokopisinin alt kısmında ise "Aslını elden teslim aldım" ibaresi, 20.08.2015 tarihi ve imzanın bulunduğu anlaşılmakla davacı işsahibinin ifa uğruna edim niteliğindeki çeki davacıya kısmi ödeme için gecikme ile (sözleşme uyarınca bu bedel sözleşmenin imza tarihi olan ve bu borç açısından belirli vade teşkil ettiğinden TBK m. 117/II hükmünce temerrüt ihtarına da gerek duyulmayan şekilde 14.08.2015 tarihinde ödenmesi gerekirken) keşide edip teslim ettiği,

davalı yüklenicinin borcu açısından ise sözleşmede eserin teslim vadesinin belirli vade şeklinde 15.09.2015 olarak belirlendiği ve fakat dosya kapsamında iş teslim tutanağının veya bunun yerine geçen başka bir delilin sunulmadığı,

davalının, kendisine keşide edilen çekin ödeme tarihinin 07.10.2015 tarihi olmasından -ki bu tarih sözleşmede kararlaştırılan eseri teslim vadesinden ve de eser bedelini ödeme vadelerinden sonraki bir tarihtir- ve de davacının bakiye bedelleri vadesinde ödemediğinden bahisle davacı işsahibi, TBK m. 106 hükmünce bedel ödeme şeklindeki ifaya hazırlık fiillerini ifa etmediği için davalı yüklenici tarafça TBK m. 97 hükmünce ödemezlik def’inin ileri sürüldüğü, yapılan savunmanın bu mahiyette olduğu ve borcunu ifadan kaçındığı,

davacının sözleşmeyi feshettiği yönündeki irade beyanı değerlendirildiğinde ise zaten bu irade beyanı TBK m. 19/I hükmünce yorumlandığında “fesih” (ileriye etkili) olarak değil, ancak “sözleşmeden dönme” (geriye etkili) olarak nitelendirilebilecekken, uyuşmazlıkta her iki tarafın da tacir olduğundan TTK m. 18/3 hükmünde yazılı emredici şekillerden biriyle yapılmadığı, anılan hükümde belirtilen şekle uygun şekilde yapıldığına dair bir delilin de dosyaya sunulmadığı dolayısıyla sözleşmenin dönme ile tasfiye sürecine girmediği, ayakta olduğu,

sözleşmeyi sona erme iradesi şekil şartına uygun yapılmadığından davacının ödemiş olduğu bedeli isteyemeyeceği kaldı ki eserin teslim tarihinin belirli olması sebebiyle dönme yönündeki bozucu yenilik doğuran irade beyanı neticesinde TBK m. 125/son, c. 1 hükmünce “daha önce ifa ettiği edimleri geri istediği”,

yani ödediği bedelin TBK m. 77/son “sebebin ortadan kalması” dolayısıyla sebepsiz zenginleşme hükümlerince iadesini talep edebilmesi için TBK 123. maddesi uyarınca davacının davalıya mehil vermesi gerektiği ancak bu hususunda somut olayda gerçekleşmediği dolayısı ile sebepsiz zenginleşme hükümlerinin de uygulanamayacağı değerlendirilerek..." davanın reddine dair verilen karar istinaf edilmiştir.İstinaf incelemesini yapan-------sayılı kararı ile mahkememizin kararı;

"...davalı yüklenici tarafından, taraflar arasındaki davaya konu eser sözleşmesi ilişkisi kapsamında henüz ifaya başlanmadığı aşamada, davacı iş sahibi tarafından sözleşmeden dönülmüş ve yukarıda açıklandığı üzere nakit bedel karşılığı eser sözleşmelerinin özelliği gereğince tek taraflı bu dönme beyanı karşı tarafa ulaştığı andan itibaren geçerli olduğundan, Mahkeme gerekçesinde yer verilen TTK'nın 18/3. Maddesi ile TBK'nın 123.

Maddesinin nakit bedel karşılığı eser sözleşmesinden dönme halinde uygulanma yeri bulunmadığından, davacı iş sahibinin bu sözleşme kapsamında avans mahiyetinde davalıya ödemiş olduğu davaya konu çeki iade talebi haklı bulunmaktadır. Davacı iş sahibi, sözleşmeden dönmede haksız olsa da, davalının açıkça ifada bulunduğu bir imalat bedeli ve zarar talebi bulunmadığından, bu durumun incelemeye konu dava bakımından bir önemi bulunmamaktadır.

Buna göre, Mahkemece, davacının davaya konu çek ve sözleşmeyle ilgili olarak davalıya borçlu olmadığı talebinin, bu açıklamalar göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi, ayrıca davacı tarafından davaya konu çekle ilgili olarak gerek Bankaya ibrazında ödenmiş bulunan asgari ödeme tutarı, gerek dosyaya ödeme emri örneği sunulan ------sayılı takip dosyasındaki ödemeler ve eğer varsa bunlar haricinde yapılmış olan tüm ödemeler tespit edilmek suretiyle, yapılan toplam ödeme miktarına göre davacının çek bedelinin iadesi talebinin değerlendirilmesi gerekirken,

yukarıda özetlenen gerekçe doğrultusunda davanın reddine karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olmuştur..." gerekçesiyle bozulmuş, bu kez gönderilen dosya ---- esas sırasına kaydedilmiştir.Bozma ilamından sonra;---- dosyadaki takibe esas çek aslının borçlu -----teslim edilip edilmediği sorulmuş, teslim edilmiş ise teslimine dair evrakın onaylı bir suretinin, ayrıca takip talebi, borca dayanak belge fotokopisi ve ödeme emrinden bir örneğin mahkememize gönderilmesi istenmiş; yine ----- yazı yazılarak; menfi tespit istemine konu "keşidecisi ------ bedelli" çekin ibraz edilip edilmediği,

ibraz edilmişse ibraz eden bilgileri ve ibrazında asgari ödeme tutarının ödenip ödenmediği, ödenmişse kime ödendiğine dair mahkememize bilgi verilmesi ve çekin ibrazındaki görüntüsünün mahkememize gönderilmesi istenmiştir----- yazılan yazı cevaplarına göre; icra dosyası alacaklısı olan----- takipten önce çeki ibraz ettiğinde, bankanın kendisine -----tarihinde 1.200,00-TL ödeme yaptığı, davacı ---çekin bankaya ibrazında ödenen ----tarihinde ödediği ve icra dosyasının bu şekilde haricen tahsil nedeniyle kapatıldığı,

çek aslının davacı Yönderler'e teslim edildiği anlaşılmıştır.Eser sözleşmesi kural olarak ani edimli sözleşmelerden olduğundan yine kural olarak geriye etkili sonuç doğuracak şekilde sona erer. Para karşılığı düzenlenen eser sözleşmesi tek taraflı irade beyanıyla sonlandırılabilir, bu durumda fesih irade beyanı karşı tarafa ulaştığı tarih itibariyle sonuçlarını doğurur.

Eser sözleşmesinin geriye etkili şekilde feshedilmesi (sözleşmeden dönme) halinde sözleşme hiç yapılmamış gibi başa dönülür. Bu durumda taraflar sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre aldıklarını geri vermekle yükümlüdürler. (TBK'nın 77 ve 125/Ⅲ)

Ayrıca eser sözleşmesinde yüklenici işin teslimi ile bedele hak kazandığından, bundan önce yükleniciye yapılan ödemeler veya kat karşılığı eser sözleşmesinde olduğu gibi devri yapılan paylar avans niteliğindedir. Sözleşmenin geriye etkili olacak şekilde feshedilmesi başka bir anlatımla sözleşmeden dönülmesi halinde kural olarak ve öncelikle bu avansların yine kural olarak aynen iade edilmesi gerekir. Bunun için sözleşmenin feshinde kimin haksız olduğunun bir önemi yoktur.

Sözleşmenin haksız yere feshedilmiş olması halinde buna bağlı sonuçlar kanunla veye içtihatlarla kabul edilmiş olup bunlar kusur ve zarar incelemesi gerektiren hususlardan olup avans ödemelerinin bu kapsama girmeyeceği açıktır. Ancak sözleşmenin haksız yere feshedildiğini iddia ve ispat eden taraf varsa menfi zararını ve istisnaen müsbet zararlarını talep edebilir. Eser sözleşmesi iki taraflı bir sözleşme olduğu için her iki taraf hem alacaklı, hem de borçlu olabilir.

Sözleşmeden dönülmesi halinde tasfiye sonucu her iki taraf da alacaklı çıkabilir. Bu durum da takas-mahsup veya karşı davayla alacak talebinde bulunulmuş ise karşılıklı olacak ve borçlar mahsuplaştırılarak sadeleştirme yapılır veya karşı davada hükmedilmek suretiyle sonuca gidilir.

Bunun için davalı tarafından da belirtilen şekilde talepte bulunulmuş olması gerekir.Bu kapsamda tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; davalı yüklenici tarafından, taraflar arasındaki davaya konu eser sözleşmesi ilişkisi kapsamında henüz ifaya başlanmadığı aşamada, davacı iş sahibi tarafından sözleşmeden dönülmüş ve yukarıda açıklandığı üzere nakit bedel karşılığı eser sözleşmelerinin özelliği gereğince tek taraflı bu dönme beyanı karşı tarafa ulaştığı andan itibaren geçerli olduğundan, davacı iş sahibinin bu sözleşme kapsamında avans mahiyetinde davalıya ödemiş olduğu davaya konu çeki iade talebinin yerinde olduğu,

davacı tarafından davaya konu çekle ilgili olarak toplam 22.000,00-TL ödeme yaptığı, ödeme yapılmış olmakla istirdat davasına dönüşen davada bu bedelin davalıdan tahsili gerektiği anlaşılmakla. 22.000,00-TL'nin 1.220,00-TL'sine bankanın ödeme tarihi olan 16.10.2015'ten. 20.780,00-TL'sine haricen tahsil tarihi olan 18.07.2017'den itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur: