İstanbul Anadolu 9. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/428 K.2025/773

T.C. İstanbul Anadolu 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

2025/428 Esas

KARAR NO : 2025/773

DAVA

Zayi Belgesi Verilmesi

DAVA TARİHİ : 16/05/2025

KARAR TARİHİ : 06/11/2025

DAVA

Davacı şirket yetkilisi mahkememize sunduğu 16/05/2025 tevzi tarihli ve aynı tarihte harçlandırdığı dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin ikamet amaçlı binaların inşaatı alanında faaliyet göstermekte olduğunu, şirkete ait 2024 yılının temmuz, ağustos, eylül dönemi elektronik defterlerinin -------- İli SMMM Odası'na --------- ruhsat no ile kayıtlı mali müşavirin ofisindeki bilgisayarının hard diskinin çökmesi sonucu şirketinin bahsi geçen aylara ait elektronik defter verilerinin dijital ortamda zayi olduğunu,

mevzuatta öngörülen yasal süre içerisinde mahkemeden şirkete ait zayi durumunda bulunan elektronik defterler için zayi belgesi talep etme zorunluluğunun hasıl olduğunu belirterek şirketine ait elektronik defter belgelerinin zayi olduğuna dair taraflarına zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

------- Ticaret Sicil Müdürlüğü'nün 26/05/2025 tarihli yazı cevabı --------Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün 21/05/2025 tarihli yazı cevabı -Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 23/10/2025 tarihli yazı cevabı

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, şirkete ait e-defterin kaybından kaynaklanan zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir. TTK'nın 64/3. maddesinin son cümlesi "Fiziki ortamda veya elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin nasıl tutulacağı, defterlere kayıt zamanı, onay yenileme ile açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken çıkarılan tebliğle belirlenir." şeklindedir.

TTK'nın 82/7. maddesinde "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. " hükmü düzenlenmiştir.6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler;

yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebileceği, davanın hasımsız olarak açılacağı belirtilmiştir.

Davacının söz konusu düzenlemeden yararlanabilmesi için; bir taraftan defterlerin ve belgelerin korunması amacı ile gereken dikkat ve özeni göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir neden ile meydana gelmiş olması gerekmektedir.

İleri sürülen mücbir sebebin de defter ve belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta olması, başka bir deyişle davacının iradesi dışında defter ve belgelerin tamamen veya kısmen kaybı yahut yok olması gerekmektedir.

19.10.2019 tarih ------- sayılı -------- yayınlanarak yürürlüğe giren -------- Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğle; elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde de saklanması zorunluluğu getirilmiştir.

Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 4.4.1.e maddesine göre e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. Tebliğin 7.1.

Maddesine göre ise, e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 30 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13. Maddesinde, sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısıyla defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması mücbir sebepler olarak kabul edilmiştir.

Ancak Vergi Usul Kanunundaki bu düzenleme vergisel yükümlülüklerle ilgili olup, TTK'nın 82/7. maddesinde ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olması hali, zayi belgesi verilmesini gerektiren bir olay olarak sayılmamış olduğu gibi tahdidi olarak sayılan bu sebeplerle de benzerlik göstermediğinden sırf ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olmasının ticari defterlerin TTK'nın 87/2 maddesinin aradığı şartlarda zayi olduğunun kabulü mümkün değildir.

Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesinde sadece Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” ve ikincil örneklerin temin edilememesi halinin aranmış olmasının TTK'nın 82/7. Maddesindeki hususların aranmayacağı anlamına gelmeyecektir. Nitekim aynı tebliğin 7.1.

Maddesininde, e-defter tutanların, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemeye başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini isteyebilecekleri.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verileceği düzenlenmiş ise de Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesindeki düzenleme TTK'nın 82/7.

Maddesindeki düzenlemenin kapsamını değiştirecek nitelikte değildir. Dolayısıyla tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğradığı iddiasına dayalı zayi belgesi verilmesi isteminde TTK'nın 82/7 maddesindeki koşullar da aranmalıdır.

Bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilen elektronik defter ve beratların silinmesi, zarar görmesi, virüs bulaşması, siber saldırı v.b. nedenlerle ulaşılamaz hale gelmelerini önlemek için mükelleflerin, e-defter ve beratlarının muhafaza ve ibrazı konusunda ve ayrıca kullandıkları bilgi işlem sisteminin sağlıklı biçimde çalışabilmesi ile ilgili yeterli teknik ve güvenlik önlemlerini almaları(örn. Güvenlik açıklarına karşı güncelleme desteği olan işletim sistemi kullanılması, gelişmiş bir antivirüs programının yüklü olması vb.), bu kapsamda bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranıştır.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğince.

TTK'nın 82/7. maddesine uygun şekilde düzenleme yapılan Elektronik Defter Genel Tebliği'nde e-defter veya beratlarına ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde yetkili mahkemeden zayi belgesi verilmesinin istemesi gerektiği belirtilmiştir.

Somut olayda davacının öncelikle idareye başvurarak zayi olduğu belirtilen belgelerin örneklerinin alınması, belgelerin örneklerinin kurtarılamaması halinde zayi belgesi talebi için davacının dava açma süresinin başlayacağı anlaşılmış olup Gelir İdaresi Başkanlığı Uygulama ve Veri Yönetimi Başkanlığı'nın 23/10/2025 tarihli yazı cevabı ile" davacı şirketin ------- Şirketi'nin 01.01.2024 tarihinden itibaren e-Defter

uygulamasına dahil olduğu, yazımız tarihi itibarıyla en son 2025/06 dönemine ait e-Defter berat dosyalarını GİB sistemine yüklediği tespit edilmiştir.Başkanlığımız sisteminde mevcut olan 2024/07-08- 09 dönemlerine ait e-Defter ve berat dosyaları yazımız ekinde gönderilmektedir. Ayrıca söz konusu mükellefin, ilgili dönemlere ait e-Defter dosyalarının temini için Başkanlığımıza herhangi bir başvurusu bulunmamaktadır.

" şeklinde cevap verilmiş olup e defterlerin ikincil örneklerinin temininin mümkün olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle davacı yanın e defterlerin ikincil örneklerin alınması amacı ile yapmış olduğu herhangi bir başvurusunun bulunmadığı gibi böyle bir başvurudan dava dilekçesinde bahsedilmediği ve delil olarak dayanılmadığı, davacının gerekli başvuruyu yapıp başvuru cevabını beklemeden davayı açtığı anlaşılmakla bu durumda davayı açmasında hukuki yararı bulunmamaktadır.

Nitekim aynı mahiyette başka bir mahkeme tarafından hukuki yarar yokluğu sebebiyle verilen ret kararına karşı -------- sayılı ilamıda benzer niteliktedir.

Dolayısıyla ikincil örnekleri bulunan ticari defter ve kayıtlar yönünden zayi belgesi istenmesinde hukuki yarar bulunmamakla birlikte ikincil örnekleri bulunmayan kayıtlar yönünden ise bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranış olup, söz konusu ticari defter ve kayıtların farklı ortamlarda yedeklemelerinin yapıldığı da iddia ve ispat edilmemiştir.

Bu durum karşısında, kanunda tahdidi olarak sayılmamakla birlikte isteme konu ticari defterlerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sonucu ya da bunlara benzer bir sebepten dolayı basiretli bir iş adamının göstereceği tüm dikkat ve özenin gösterilmesi halinde dahi önlenemeyen bir sebepten ötürü zıyaa uğradığının ispatlanamadığı tüm yazı cevapları da dikkate alındığında davanın reddine dair aşağıda yazılı şekilde karar verilmiştir.