İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/289 K.2024/474

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı dava dilekçesinde özetle; keşidecisi... olan, müvekkili emrine düzenlenmiş,... Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesinin... çek numaralı, 31.05.2024 vade tarihli, 76.000,00-TL tutarlı bir adet çek mal satışı karşılığında müvekkili şirkete kargo ile gönderilmiş olup, çekin gönderim aşamasında kargoda kaybedildiğini, çekin müvekkili şirkete teslim edilemediğini, kargo firmasınca da bulunamadığını, müvekkilinin mağdur olduğunu, bankaya bildirim yapıldığını, çekin bankaya ibrazının da olmadığını, çeki elinde bulunduran kişinin çek karşılığını bankadan tahsil etmesi veya işletmesi tehlikesinin bulunduğunu beyan etmekle, çekin iptali ve ödeme yasağı konulmasını talep etmiştir.

DELİLLER

1-... Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesinin ... çek numaralı, 31.05.2024 vade tarihli, 76.000,00-TL tutarlı çek fotokopisi 2-Davacı tarafın iddia ve beyanları, 3-Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi tarafından yapılan ilanların yer aldığı gazeteler, 4-Dava konusu çekin ait olduğu banka şubesi nezdinde dava konusu çek ait kayıtlar, 5-İstanbul Anadolu ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyası, 6-Sair deliller.

DAVA KONUSU

Açılan dava,...Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesine ait, keşidecisi ... olan,... seri numaralı, 31.05.2024 keşide tarihli, 76.000,00-TL bedelli çekin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkindir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651. maddesi "Kıymetli evrak zayi olduğu taktirde mahkeme tarafından karar verilebilir. Kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanı ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmünü içermektedir.

Zayi nedeniyle çek iptali davası açılabilmesi için öncelikle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 780. ve 781. maddeleri uyarınca yasal unsurlara haiz bir çekin bulunması esastır. Bu unsurlara haiz olmayan bir belgenin kambiyo senedi vasfı taşımaması nedeniyle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca zayi nedeniyle iptali istenilemez.

Türk Ticaret Kanunu'nun 818. maddesinde poliçeye ilişkin hangi hükümlerin çek hakkında da uygulanacağına dair düzenlemeye ver verilmiştir. Bu düzenlemede yapılan atıf uyarınca Türk Ticaret Kanunu'nun poliçenin iptaline dair 757 ilâ 763. maddeleriyle 764. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin çekin iptalinde de uygulanması zorunludur.

Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali, kıymetli evrakta hak ile çek arasındaki sıkı bağlılığın, çekin zayi edilmesi halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur, yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve dilekçe sahibinin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir işlemdir. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilecek iptal kararı ile birlikte borçlu, bono, poliçe veya çeki ibraz edilmeden ödeme imkanına kavuşmaktadır (Özkan Gültekin, Öğretide ve Uygulamada Kıymetli Evrakın Ziya ve İptali, Ankara-2006, s.51).

Kıymetli evrak iptali veya çek iptali davalarında amaç, kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak, aynı zamanda lehtar veya hamilin çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757. maddesinde kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenleme uyarınca kıymetli evrakı iradesi dışında elinden çıkan kişi muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesi amacıyla ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvurabilir. Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 758. maddesinde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine iade davası için uygun bir süre vereceği düzenlenmiş, verilen süre içinde dava açılmazsa mahkemenin muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldıracağı belirlenmiştir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 759. maddesi hükmüne göre de poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 18/04/2012 tarih ve 2012/4860 Esas 2012/6267 Karar sayılı ilamı ile de kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptaline ilişkin davalarda görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu belirlenmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2013/11-1884 Esas 2015/1059 Karar sayılı ilamında aynen; ''6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun iptali düzenleyen "Önleyici önlemler" başlıklı 757. maddesinde;

(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir

(2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir." hükmü düzenlenmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İade davası" başlıklı 763. maddesinde ise;

'' (1) Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." düzenlemesine yer verilmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İptal kararı" başlıklı 764. maddesi uyarınca;

''Elden çıkan poliçe, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir.

Poliçenin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, dilekçe sahibi kabul edene karşı poliçeden doğan istem hakkını ileri sürebilir.''

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651/2 maddesi uyarınca, kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptalini karar verilmesini isteyebilir.'' denilmiştir.

Anılan maddeler ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca, çekin iptaline ilişkin dava açma hakkı, çeki kaybeden yetkili hamile aittir. Çekin hamili çekin iptal davasını olumlu şekilde sonuçlandırdıktan sonra çek bedelini çekin keşidecisinden talep edebilir.

Dava dilekçesindeki açıklamalar ve dava dilekçesine ekli çek sureti göz önünde bulundurulduğunda, davacının dava konusu çeki yetkili hamil sıfatıyla elinde bulundurduğu ve davanın açılışı sırasında dava konusu çeke ilişkin çek iptali davası açmakta hukuki yararı bulunduğu ortadadır.

Çek iptali davalarına özgü gerekli ilanların yapılması amacıyla Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'ne müzekkere yazılarak dava konusu çeke ilişkin ilanların yapılması sağlanmış ve ilanların yapıldığı gazete suretleri dosya arasına alınmıştır.

...Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesinin... çek numaralı, 31.05.2024 vade tarihli, 76.000,00-TL tutarlı çekin keşide tarihi itibariyle ibraz edilip edilmediği, ibraz edilmesi halinde hangi tarihte ve kim tarafından ibraz edildiğinin, ödeme yapılması halinde kime, ne miktar ödeme yapıldığının bildirilmesi ile birlikte ibraz edilmesi halinde çekin arkalı önlü onaylı bir örneği ile ibraz edene ait varsa kimlik bilgisi ya da ticari unvanını gösterir belge örnekleri ile ilgili belge örneklerinin gönderilmesinin istenilmiş, müzekkere cevabında davaya konu çekin 31/05/2024 tarihinde takas aracılığı ile Türkiye...

Bankası Anonim Şirketi tarafından ibraz edildiği, ödeme yasağı nedeniyle işlem görmediği, ibraz anındaki görüntüsü ve ibraz eden kişiye ait bilgilerin banka kayıtlarından tespit edilemediği bildirilmiştir.

Davacı vekili tarafından sunulan 30/07/2024 havale tarihli dilekçede, dava konusu ... Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesine ait, keşidecisi... olan, 31/05/2024 keşide tarihli, ... seri numaralı, 76.000,00-TL bedelli çekin ...tarafından İstanbul Anadolu...cra Dairesinin...Esas sayılı dosyasına dayanak yapılmak suretiyle davacı aleyhinde icra takibi başlatıldığının bildirildiği, bu kapsamda çekin zayi olmadığı ve ...'nın yedinde bulunduğu dikkate alınarak; davacı vekiline ...

Bankası Anonim Şirketine yazılan müzekkere cevabında ...

Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesine ait, keşidecisi ... olan, 31/05/2024 keşide tarihli,... seri numaralı, 76.000,00-TL bedelli çeki elinde bulunduran ...'ya karşı çek istirdadı davası açmak ve davanın açıldığına ilişkin belgeleri mahkememize sunmak üzere iki haftalık kesin süre verilmesine ve verilen kesin süre içerisinde çek istirdatı davası açılmadığı ve davanın açıldığına ilişkin belgeler mahkememize sunulmadığı takdirde ödeme yasağının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verileceğinin ihtarına karar verilmiş,

davacı vekili kendisine verilen kesin süre içerisinde ilgili davayı açtığına dair bilgi ve belgeleri mahkememize sunmuştur.

Davacı vekili tarafından mahkememize sunulan bilgi ve belgeler doğrultusunda İstanbul Anadolu... Asliye Ticaret Mahkemesinin...Esas sayılı dosyası açıldığı, davaya ilişkin dava dilekçesi ve ekleri dosya arasına alınmıştır.

Tüm dosya kapsamı, davacı tarafın iddia ve beyanları, ...Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesine ait, keşidecisi... olan,...seri numaralı, 31.05.2024 keşide tarihli, 76.000,00-TL bedelli çek fotokopisi, Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi tarafından yapılan ilanların yer aldığı gazeteler, dava konusu çekin ait olduğu banka şubesi nezdinde dava konusu çek ait kayıtlar, İstanbul Anadolu...

Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyası ile sair deliller birlikte değerlendirildiğinde; davanın ... Bankası Anonim Şirketi Çamdibi Şubesine ait, keşidecisi... olan,... seri numaralı, 31.05.2024 keşide tarihli, 76.000,00-TL bedelli çekin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkin olduğu, dava konusu çekin 31/05/2024 tarihinde takas aracılığı ile ...

Bankası Anonim Şirketi tarafından ibraz edildiği, bu kapsamda dava konusu çekin zayi olduğundan bahsedilemeyeceği, davacı tarafın kendisine verilen süre çerçevesinde İstanbul Anadolu...

Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyası ile çeki elinde bulunduran üçüncü kişiye karşı çek istirdadı davası açtığı ve bu çerçevede iş bu davanın konusuz kaldığı anlaşılmakla, açılan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · e-imza Hakim ... · e-imza