Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/1077 K.2024/172

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı dava dilekçesinde özetle; davacının Kayseri ilinde canlı hayvan, karkas kırmızı et ve et ürünleri ile toptan sakatat ve hayvansal ürünlerin alım ve satım işleri ile uğraştığını, davacının dava dışı ... ile yaklaşık 5-6 yıllık bir ticari geçmişe sahip olduğunu ve bu nedenle ...'a güven duyduğunu, davacı ile ... arasında yapılan sözleşme hükümleri gereğince ticarete konu mal karşılığında davacının dava konusu 2 adet çek tarihi, miktarı ve keşide yeri boş olan çekleri keşide ederek ...'a verdiğini,

ancak ...'ın sözleşme hükümlerine uymayarak yapmayı taahhüt ettiği edimleri yerine getirmediğini ve sözleşme ile avans olarak aldığı çekleri davacının rızası hilafına doldurarak KMH kredi borcu için QNB Finansbank Eski Sanayi Şubesi'ne verdiğini, ... aleyhinde Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...

Esas sayılı menfi tespit davası açıldığını ve davalının bu davaya karşı verdiği cevap dilekçesinde sözleşme ile üstlendiği edimi ifa etmediğini ve çeklerin bu sözleşmenin teminatı olarak verildiğini açıkça kabul ettiğini belirterek öncelikle davanın Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile birleştirilmesini, neticeten Denizbank A.Ş.

Sahabiye Şubesi'ne ait E2-... seri numaralı 67.000,00 TL bedelli ve yine aynı banka aynı şubeye ait ... seri numaralı 67.000,00 TL bedelli çeklerden dolayı davalıya borçlu olmadığının tespitini ve çeklerin iptaline karar verilmesini ve bu aşamada öncelikle çekler için ödeme yasağı niteliğinde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı Vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili olan bankanın çekleri ciro yolu ile ve iyiniyetle iktisap eden üçüncü kişi olduğunu, keşideci ile lehdar arasındaki def'ilerin müvekkiline karşı ileri sürülemeyeceğini, müvekkilinin davacı keşideci ile lehdar arasındaki ilişkiyi bilebilecek durumda olmadığını, çeklerin ön veya arka yüzünde teminat çeki olduğuna dair herhangi bir ibare olmadığını, davalı bankanın kötüniyetli olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.

Mahkememizce evvelce yapılan yargılama sonunda 02/04/2019 tarihli, *** Karar sayılı gerekçeli karar ile davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi tarafından yapılan istinaf incelemesi sonunda 30/12/2021 tarihli, *** Karar sayılı karar ilamı ile;"...Davacı vekilinin istinaf başvurusunun hukuk muhakemeleri kanununun 353/1-b.1.maddesi gereğince esastan reddine, ..." karar verildiği, Bölge Adliye Mahkemesi kararı karşı davacı vekili tarafından temyiz kanun yoluna başvurulmuştur.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 03/10/2023 tarihli, *** Karar sayılı ilamı ile "...1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına,..." karar verilmiştir.

İade edilen dosya mahkememizin ... Esas sırasına kaydedilmiştir.

Mahkememizin 20/02/2024 tarihli duruşmasında Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 03/10/2023 tarih *** karar sayılı ilamına karşı direnilmesine karar verilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, YARGILAMA VE GEREKÇE

Dava, davacının dava dışı ... ile bir ticari ilişkiye istinaden ...'a vermiş olduğu çeklerden dolayı çeki iktisap eden davalıya karşı borçlu olmadığının tespiti ile bu çeklerin iptali istemine ilişkindir.

Kanun koyucu çeklerde cironun şeklini ve hükümlerini poliçe hükümlerine atıf yaparak düzenlemiş (TTK m. 818/I-d; eTTK m.730/I, b.4), hamilin hak sahipliğinin ispatını ise TTK’nın 790. (eTTK m. 702) maddesinde düzenlemiştir. Buna göre, çek üzerinde hem beyaz ciro hem de tam ciro yapılabilir (TTK m. 818/I-d, eTTK m. 730/I, b. 4; TTK m. 683/2, eTTK m. 595/2). Ciro; temlik, tahsil ve rehin cirosu olmak üzere üçe ayrılmaktadır.

Kambiyo senedinin mülkiyeti ile birlikte senetten doğan hakları karşı tarafa devretmek amacıyla yapılan ciroya temlik cirosu denir. Kambiyo senedi alacaklısı, senet bedelini bizzat tahsil etmek zorunda değildir. Bu gibi durumlarda, alacaklı, kendisine bir temsilci atayarak senet bedelinin tahsilini sağlayabilir. Bu yolla yapılan ciroya tahsil cirosu denir (TTK m. 688).

Rehin cirosu, açık veya inançlı rehin cirosu şeklinde yapılabilir (Poroy, Reha / Tekinalp, Ünal: Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, İstanbul 2010, s. 174).

“Bedeli teminattır” veya “bedeli rehindir” ibaresini veyahut rehnetmeyi belirten başka herhangi bir kaydı içeren ciro ile açık rehin cirosu kurulabilir (TTK 689/1).İnançlı rehin cirosu ise, senedin rehin cirosu ile devredildiğine ilişkin ciro beyanında herhangi bir kayda yer verilmeyerek ve rehin anlaşmasını cironun tarafları arasında bırakılarak kurulabilir. İnançlı rehin cirosu Kanun’da ayrıca düzenlenmemiştir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 689. maddesine göre, bedeli teminattır, bedeli rehindir ibaresini veya rehnetmeyi belirten diğer herhangi bir şerh ile rehin alana ciro yapılması ve senet zilyetliğinin devri halinde açık (alenî) rehin cirosu söz konusu olur. Bu ciro, senedin üzerine yazılabileceği gibi alonj üzerine de yazılabilir (TTK 683).

Ciro şerhinde rehne ilişkin herhangi bir kaydın bulunmadığı, ciro lehtarı lehine kambiyo senedi üzerinde bir rehin hakkı kurmak için yalnız taraflar arasında kalan bir rehin anlaşmasına uygun olarak yapılan ciroya gizli (örtülü) rehin cirosu denir. Rehin cirosu tam veya beyaz ciro şeklinde yapılabilir, ancak kısmi rehin cirosu yapılamaz (Pulaşlı, Hasan: Kıymetli Evrak Hukukunun Esasları, Ankara 2011, s. 181).

Aynı Kanun’un 818. maddesinde ise poliçeye dair bazı hükümlerin çekler hakkında da uygulanacağı belirtilmiş olup, adı geçen maddede rehin cirosu ile ilgili olarak 689. maddeye yapılmış bir atıf bulunmadığından çekte rehin cirosu yapılamaz ve çekin sadece tahsil veya temlik cirosuyla verilmesi mümkündür. Çekte rehin cirosu yolunun kapatılmasının sebebi, çekin kural olarak ödeme vasıtası olmasıdır.

Kısa süre içinde ödenmesi şart bulunan bir senedin, teminat kabilinden ciro edilmesi uygun görülmemiştir. Bir ödeme vasıtası olarak ibraz edildiği anda ödenmesi gereken çek bedelinin tahsil edilip rehnolunmasının daha devamlı ve emin bir teminat teşkil edeceği tabiidir. Aynı şekilde çekin, Türk Medeni Kanunu’nun rehne ilişkin hükümlerinden yararlanılarak rehnedilmesi imkânı da vardır (Öztan, F.: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 2012, s.278 vd.).

Nitekim, aynı hususlara Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.05.2018 tarihli ve 2017/19-817 E., 2018/1145 K. sayılı kararında da değinilmiştir.

Somut olay değerlendirildiğinde; davalı bankanın dava dışı ...'a kullandırılan krediye teminat olarak taraflarına söz konusu çeklerin verildiği, çekte ancak tahsil veya temlik cirosu yapılabileceğinden dava konusu yapılan ve davalı QNB FİNANASBANK A.Ş’nin hamil olduğu dava konusu çeklerin rehin cirosu ile devredildiğine dair bir açıklık bulunmadığına göre, bu çeklerin rehin cirosuyla devredilmediği, TTK’nın 689/2. maddesi uyarınca çekte rehin cirosunun bulunduğu def’î şahsî def’î niteliğinde olduğu,

davacı keşideci temel borç ilişkisine dayanabileceğinden, dava dışı ciranta ile hamil banka arasında düzenlenen kredi sözleşmelerinin davacı keşideci tarafından iyiniyetli davalı konumunda olan hamil bankaya karşı ileri sürülmesi mümkün değildir.

Bu nedenle davaya konu iki adet çekin temlik cirosuyla davalı bankaya devredildiğinin kabulü ile adı geçen davalı banka hakkından açılan borçlu olmadığının tespiti talebini içeren davanın reddine karar verilmiş ve mahkememizce aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.

Katip *** · e-imzalıdır Hakim *** · e-imzalıdır