Adana Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi E.2024/905 K.2024/965

Dörtyol 4. Asliye Hukuk Mahkemesi ile İskenderun Asliye Ticaret Mahkemesi arasında verilen karşılıklı görevsizlik kararları nedeniyle oluşan olumsuz görev uyuşmazlığının merci tayini yoluyla giderilmesi istenilmiş olmakla dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Taraflar arasındaki dava, araç alım - satım sözleşmesinden kaynaklanan tazminat istemine ilişkindir.

Dörtyol 4. Asliye Hukuk Mahkemesi, "Somut olayda, her iki tarafın tacir olması, davacının ticari yoksunluktan doğan mahrum kalınan kar bedelini talep ettiği, aralarında araç satış sözleşmesi imzaladığı, söz konusu aracın ticari araç olduğu, davacının tacir olup ticari ve mesleki amaçla hareket ettiği anlaşılmakla davanın TTK'nun 1483 vd. maddelerinde sayılan hususlardan olması sebebiyle, uyuşmazlığın Ticaret Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Hukuk Dairesi'nin 13.07.2023 Tarihli 2023/1289 Esas 2023/1569 Karar sayılı ilamı)" gerekçeleri ile görevsizlik kararı vermiş, kararın usulen kesinleşmesi üzerine dosyayı görevli gördüğü İskenderun Asliye Ticaret Mahkemesi'ne göndermiştir.

İskenderun Asliye Ticaret Mahkemesi, "Dava, davalıdan satın alınan aracın bozulmasından kaynaklı zararın tazmini istemine ilişkindir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) yürürlüğe girdiği 01.11.2011 tarihinden sonra 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 5. maddesinde 6335 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmış ve ticaret mahkemeleri ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki iş bölümü ilişkisi olmaktan çıkarılıp görev ilişkisine dönüştürülmüştür.

Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olmasının yanında HMK'nin 114. maddesinde açıkça dava şartı olarak düzenlenmiş olduğundan, mahkemelerce ve temyiz incelemesi aşamasında Yargıtayca resen dikkate alınması gerekir. Bu kuralın tek istisnası, 6335 sayılı Kanunun 2. maddesi ile değişik 6102 sayılı TTK'nin 5/4. maddesinde düzenlenmiştir.

Bu düzenlemeye göre yargı çevresinde ayrı bir asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde, asliye hukuk mahkemelerine açılan davalarda görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez.

Ticaret mahkemelerinin görevi TTK'nin 5. maddesinde düzenlenmiş ve maddenin 1. bendinde "Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir." denilmiştir.

TTK'nin 4. maddesinde ticari davalar sayılmış olup bu maddeye göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için tarafların her ikisinin tacir olması ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğması veya ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi olması veyahut da açılan davanın maddede altı bent hâlinde sayılan davalardan olması gerekir. Taraflardan biri tacir değilse veya tacir olmasına rağmen uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgisi yoksa ticari davanın varlığından söz edilemez. Ticari davalar, mutlak ticari davalar ve nispi ticari davalar olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.

Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın sırf dava konusunun TTK'de düzenlenmesi nedeniyle ticari sayılan davalardır. Mutlak ticari davalar TTK'nin 4/1. maddesinde bentler hâlinde sayılmıştır. Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m.99), İcra ve İflas Kanunu (m.154), Finansal Kiralama Kanunu (m.31) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır.

Bu gruptaki davaların ticari dava sayılabilmesi için taraflarının tacir olması veya ticari işletmeleriyle ilgili olması gibi şartlar aranmaz. TTK'nin 4/1. bendinde sınırlı olarak sayılan davalar arasında yer alması veya özel kanunlarda ticari dava olarak nitelendirilmesi yeterlidir. Bu davalar kanun gereği ticari dava sayılan davalardır.

Nispi ticari davalar ise, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması hâlinde ticari nitelikte sayılan davalardır. TTK'nin 4/1. maddesine göre her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi hem de iki tarafın tacir olması gereklidir.

Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir. Ticari iş karinesinin düzenlendiği TTK'nin 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hâle getirmez.

TTK, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hâl böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava hâline getirmez. Bu genel kuralın yanında TTK'nin 4. maddesinin son cümlesindeki düzenleme nedeniyle yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale ve vedia gibi sözleşmelerden doğan davalarla fikri ve sınai haklara ilişkin davalar da ticari davadır.

Yukarıda açıklandığı üzere bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak ya mutlak ticari davalar arasında yer alması ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekirken, burada sayılan davaların ticari nitelikte sayılması için yalnızca bir yanın ticari işletmesiyle ilgili olması yeterli görülmüştür.

Bu açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde: Davalının tacir sıfatının araştırılması adına Dörtyol Vergi Dairesi Müdürlüğüne yazılan müzekkere cevabında; davalının basit usulde vergilendirildiği bilgisinin verildiği, bu haliyle davalının tacir sıfatına haiz olmadığı ve davanın mutlak ticari davalardan olmadığı görevli mahkemenin genel görevli Asliye Hukuk Mahkemeleri olduğu," gerekçesi ile karşı görevsizlik kararı vermiş, kararın usulen kesinleşmesi üzerine dosyaya merci tayin talebi ile Dairemize göndermiştir.

Somut olayda, İskenderun Asliye Ticaret Mahkemesi'nin karşı görevsizlik kararının gerekçe ve hüküm itibariyle usul ve yasaya uygun olduğu, yapılan araştırma sonucu davalının tacir olmadığının anlaşıldığı, bunun yanı sıra davacının da şehir içi personel ve okul servisleri taşımacılığı faaliyetinden şahsi ticari kazanç elde ettiği, bu faaliyetinde kapsam itibarıyla ticari işletme kapsamı boyutuna ulaşamayacağı, sonuç olarak her iki tarafın tacir olmaması ve aralarındaki araç alım satım ilişkisinin her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunmaması, bir başka deyişle bu husustaki yasal şartların eldeki davada bulunmadığı inancına varılmakla davaya bakmakla görevli mahkemenin Dörtyol Asliye Hukuk Mahkemesi olduğuna dair hüküm kurmak gerekmiştir.

HÜKÜ M

Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Dörtyol 4. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE, 2-Dosyanın, davanın yeniden görülmesi için Mahkemesine İADESİNE,

Başkan  e-imzalıdır Üye  e-imzalıdır Üye  e-imzalıdır Katip  e-imzalıdır