Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2023/1601 K.2025/1938

Taraflar arasında görülen davada Ankara 5. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 09/06/2023 tarih ve 2022/4 E. - 2023/303 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davacılar tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacılar vekili, müvekkillerinin “...” adlı hazırladıkları kitabın ... kararı ile kabul edildiğini ve ilk baskısının 2015 yılında yapıldığını, davalının "... " ve "... " isimli kitapları bastırdığını ve halen internet sitesinde bu kitapların yayınlamaya devam ettiğini, davalı kitaplarının, müvekkillerinin kitabından intikal edildiğini ve usulüne uygun iktibas yapılmadığını, benzerlik oranının %80-90 olduğunu, davalının kitaplarının kaynakçasında müvekkillerinin kitabının adının olmasının davalının kitabının, müvekkilleri kitabından oluşturulduğunun kanıtı olduğunu,

...Yönetmeliği madde 30 hükmüne göre başka bir ders kitabından alıntı yapılamayacağını ve bir ders kitabının diğerine kaynak gösterilemeyeceğini ileri sürerek davalı tarafından yapılan mali ve manevi hak ihlallerinin tespitine, davalının muhtemel tecavüz eylemlerinin men'ine, bugüne kadar yapılan baskılar ve yayın için 5846 sayılı FSEK m.68 hükmü gereği haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte şimdilik 1.000,00 TL telif tazminatına, manevi hakların ihlali nedeniyle haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte 25.000,00 TL manevi tazminata ve hükmün ilanına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, müvekkilinin 2015 yılı 25 Temmuz'un da ...nde görevlendirildiğini, 2017 Nisan ayında da kitap yazım komisyonunda görev aldığını, bahse konu olan ... adlı kitabını yazma işinin Eylül 2018 yılında görev olarak verildiğini, verilen kaynak kitap ve müfredat programı doğrultusunda kaynaklarda da belirtmek suretiyle verilen görevi yaptığını ve yazdığı kitabı ham olarak yani hiçbir düzeltmesi, okumaları yapılmadan 21 Aralık 2018 tarihinde Genel Müdürlüğe teslim edip 31 Aralık 2018 tarihinde okuluna dönmüş olduğunu, kitabın basıldığından dahi haberi olmadığını, görevlendirmede öğretmen olarak çalıştığı süre boyunca kitap yazım işinden maaşı haricinde aldığı herhangi bir ücretin söz konusu olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil vekili, Bakanlıkları bünyesinde diğer Genel Müdürlüklerde olduğu gibi, ...Genel Müdürlüğünün de ...Başkanlığına bağlı ... öğrencilerinin eğitimlerine yönelik olarak görevli öğretmenlere branşlarına göre ders notları hazırlattırılmakta olduğunu, dava konusu ...Genel Müdürlüğü yayınlarından "... ve " kitaplarının, ...kullanılan ders notları şeklinde olup, kâr amacı güdülmeksizin tamamen eğitsel ve bilimsel amaçlarla davalı öğretmene hazırlattırılmış olduğunu,

alıntı yapıldığı iddia edilen "..." adlı ders kitabı da Bakanlıklarının başka bir birimi olan ...Genel Müdürlüğü tarafından ...Liselerinde okutulmak üzere yine kendi bünyesinde görevli öğretmenlere hazırlattırılmış bir eser olduğunu, her iki eserin mülkiyetinin müvekkili Bakanlığa ait olduğunu, davaya konu edilen "... ve " ders notları olarak ve herhangi bir kar veya menfaat gözetilmeksizin müvekkili bünyesinde çalışan öğretmenlere yazdırılmış olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında kitap niteliğinde değil, ders notu niteliğinde olduğunu,

dolayısıyla dava konusu olayın 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (FSEK) 33., 34. ve 35. maddeleri çerçevesinde değerlendirilerek davanın reddi gerektiğinin açık olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, davacıların yazarı oldukları "..." isimli kitabın, 5846 sayılı FSEK m.2/1 hükmü kapsamında "ilim ve edebiyat eseri" niteliğini haiz bulunduğu, davalının yazarı olduğu "... " ve "... " isimli kitapların, davacıların yazarı oldukları kitaptan faydalanılarak oluşturulduğu, davacılar vekilinin, müvekkillerinin eser sahibi olduklarını belirttiği "..." isimli kitabın, davacılar tarafından, dava dışı ...Genel Müdürlüğünün talebi üzerine ...

Liseleri için hazırlandığının, ...Genel Müdürlüğünün gönderdiği 05/07/2022 tarihli müzekkere cevabından anlaşıldığı, dava dışı ...Genel Müdürlüğü'nün söz konusu kitabın revizyon ve redaksiyon çalışmasını yapmak ve baskıya hazır hale getirmek için davacıların beşinin katılımı ile 24-27 Mart 2016 tarihleri arasında ...

Basın İlan Kurumu ... tesislerinde bir çalışma toplantısı tertip ettiğinin 16/03/2016 tarihli yazı içeriğinden anlaşıldığı, davacıların, dava dışı ...Genel Müdürlüğünün talebi üzerine, söz konusu Genel Müdürlüğün oluşturduğu organizasyon ve davacılara sağladığı özel imkânlar çerçevesinde "..." isimli kitabı oluşturdukları, her ne kadar davacılar söz konusu kitap üzerinde iştirak halinde eser sahibi sıfatını haiz olsalar da, söz konusu kitaptan kaynaklı mali hakları kullanma yetkisinin 5846 sayılı FSEK m.10/4 ve m.18/2 hükmü uyarınca dava dışı ...Bakanlığına ait bulunduğu,

eser sahipliğinden kaynaklı manevi haklar, eser sahipliği sıfatına murahhas olup, bu hakların mahiyeti itibariyle devri mümkün olmadığından, söz konusu kitaptan kaynaklı manevi hakların davacılara ait olduğu, dava konusu yapılan ve eser sahipliğinden kaynaklı mali ve manevi hak ihlali iddiasına mesnet gösterilen, davalının yazarı olduğu "..." ve "... " isimli kitapların,

dava dışı ...Genel Müdürlüğü'nün 06/01/2017 tarihli yazısı ile o tarihte ... ili ... ilçesinde bulunan ...Lisesi'nde "..." alanında öğretmen olarak görev yapan davalının ...Başkanlığında görevlendirilmesi ve dava dışı Genel Müdürlüğün direktifi doğrultusunda oluşturuldukları, söz konusu genel müdürlüğün direktifi doğrultusunda davaya konu kitapların uzaktan eğitim alan öğrencilere yönelik olarak hazırlandığının 20/01/2022 tarihli müzekkere cevabından anlaşıldığı, dava konusu yapılan "... " ve "... " isimli kitapların, dava dışı ...Genel Müdürlüğünün o tarihte kamu görevlisi olan davalıya verilen talimat doğrultusunda hazırlatıldığı,

2020 ve 2021 yıllarında basıldığı, ayrıca dijital ortamda yayınlandığı, her ne kadar dava konusu yapılan "... " ve "... " isimli kitapların, davacıların hazırladığı "..." isimli kitaptan yararlanılarak hazırlandığı, çoğaltıldığı ve yayımlandığı sabit olsa da, "..." isimli kitabın mali haklarını kullanma yetkisinin dava dışı ... Bakanlığına ait olduğu, dava konusu "... " ve "... " isimli kitapların da yine dava dışı ...

Bakanlığının talimatı doğrultusunda hazırlandığı sabit olduğundan, davacılar vekilinin eser sahipliğinden kaynaklı mali haklarının ihlal edildiği iddiasının yerinde bulunmadığı, bu bağlamda mali hakların ihlalinin sonucu olarak düzenlenen telif tazminatı isteminin yerinde olmadığı, dava konusu "... " ve "... " isimli isimli kitapların, davacıların yazarları oldukları "..." isimli kitaptan yararlanılarak hazırlanmış olup, dava konusu kitaplarda, davacıların kitabından yararlanılan kısımların, davacılara ait esere dair olduğuna ilişkin alıntılama usulüne uygun belirteçlerin kullanılmadığı anlaşıldığından,

başka bir deyişle 5846 sayılı FSEK m.35 hükmünde düzenlenen usulüne uygun iktibas kurallarına uyulmadığından; davacıların 5846 sayılı FSEK m.15 hükmünde düzenlenen adlarının belirtilmesi manevi haklarının dava konusu "... " ve "..." isimli kitaplarda ihlâl edildiği, dava konusu yapılan ve eser sahipliğinden kaynaklı manevi hak ihlali iddiasına mesnet gösterilen davalının yazarı olduğu "... " ve "... " isimli kitapların, dava dışı ...Genel Müdürlüğü'nün 06/01/2017 tarihli yazısı ile o tarihte ... ili ... ilçesinde bulunan ...

Lisesinde "..." alanında öğretmen olarak görev yapan davalının ...Başkanlığında görevlendirilmesi ve dava dışı Genel Müdürlüğün direktifi doğrultusunda oluşturulduğu, söz konusu genel müdürlüğün direktifi doğrultusunda davaya konu kitapların uzaktan eğitim alan öğrencilere yönelik olarak hazırlandığı, davalının bu kitapları hazırlarken "kamu görevlisi" olarak genel müdürlüğün direktifi doğrultusunda hareket ettiği, dava konusu kitapları ham olarak genel müdürlüğe teslim ettiği, dava dışı genel müdürlükten davalıya alıntı usullerine uyulması yönünde ayrıca ek bir görev verilmediği,

dava konusu kitapların çoğaltılıp yayılmasının davalının iradesinde tezahür etmediği, bu eylemleri dava dışı genel müdürlüğün gerçekleştirdiği, dolayısıyla davacıların eser sahipliğinden kaynaklı adın belirtilmesi manevi haklarının davalı yanca değil, davalıyı istihdam eden ve verdiği direktif doğrultusunda dava konusu kitapların şekillenmesini sağlayan ve bu kitapların nihai kertede çoğaltılıp yayılmasını sağlayan fer'i müdahil ... olduğu, davalıya yöneltilen, muhtemel tecavüz eylemlerinin men'ine karar verilmesi isteminin yerinde bulunmadığı,

davacılar vekilince, müvekkillerinin manevi haklarının ihlal edildiğinden bahisle her ne kadar davalı yandan manevi tazminat isteminde bulunmuşsa da, davalının, davacılara ait eser sahipliğinden kaynaklı adın belirtilmesi manevi hakkının ihlali eyleminden sorumluluğunun bulunmadığı, zira; izah edilen hususlara ek olarak, davalının bu kitapları hazırlarken "kamu görevlisi" olarak genel müdürlüğün direktifi doğrultusunda hareket ettiği, dava konusu kitapları ham olarak genel müdürlüğe teslim ettiği, dava dışı genel müdürlükten davalıya alıntı usullerine uyulması yönünde ayrıca ek bir görev verilmediği,

dava konusu kitapların çoğaltılıp yayılmasının davalının iradesinde tezahür etmediği, bu eylemleri fer'i müdahil ... gerçekleştirdiği, dolayısıyla, davalı yanın, davacılara ait eser sahipliğinden kaynaklı adın belirtilmesi manevi haklarının ihlali sonucundan sorumluluğunun bulunmadığı, ayrıca davalı yanın kusurunun da söz konusu olmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde, müvekkillerine ait davalı ... tarafından ...Bakanlığına hazırlanan kitaplar incelendiğinde davalının bu kitapları müvekkillerinin kitabından intihal ederek, usulsüz ve maksadın haklı göstereceği halden çok çok fazla iktibas ederek ve usulüne uygun kaynak göstermeyerek,çoğu bölümü aynen alarak,cümleleri ters çevirerek oluşturduğu ve neredeyse %80-90 intihal yaparak bu kitapları oluşturduğunun görüldüğünü, burada davacının ... tarafından görevlendirilmesinin ve onların istemi olmasının öneminin bulunmadığını, davalının kitap yazımında görevlendirmeleri ... bu eseri alıp istediği gibi kullanabileceği,

manevi hakları ve mali hakları ihlal edeceği anlamına gelmeyeceğini, mahkemenin 18/2 tespitini yerinde olmadığını, 18/2'ye göre manevi hakları işverenin kullanamayacağını, mahkemenin gerekçesinin yerinde olmadığını ileri sürerek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını, davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, eser sahipliğinden kaynaklı mali ve manevi hakların ihlali istemine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, davacıların yazarı oldukları "..." isimli kitabın, 5846 sayılı FSEK m.2/1 hükmü kapsamında "..." niteliğini haiz bulunduğunun belirlendiği, davalının yazarı olduğu "... " ve "... " isimli kitapların, davacıların yazarı oldukları kitaptan faydalanılarak oluşturulduğunun dosya kapsamında tespit edildiği, ancak davacıların eser sahibi olduklarını belirttikleri "..." isimli kitabın, davacılar tarafından, dava dışı ...

Bakanlığı ...Genel Müdürlüğünün talebi üzerine ...Liseleri için hazırlandığı, söz konusu kitaptan kaynaklı mali hakları kullanma yetkisinin dosya kapsamında bulunan delillere göre, 5846 sayılı FSEK m.10/4 ve m.18/2 hükmü uyarınca dava dışı ... Bakanlığına ait bulunduğu, dava konusu yapılan ve eser sahipliğinden kaynaklı mali ve manevi hak ihlali iddiasına mesnet gösterilen, davalının yazarı olduğu kitapların da, dava dışı ...

Bakanlığı ...Genel Müdürlüğünün yazısı ile o tarihte öğretmen olarak görev yapan davalının görevlendirilmesi ve dava dışı Genel Müdürlüğün direktifi doğrultusunda oluşturuldukları, tarafların kitaplarının dava dışı Milli Eğitim Bakanlığının talimatı doğrultusunda hazırlandığının dosya kapsamına göre sabit olduğu, davacılar vekilinin eser sahipliğinden kaynaklı mali haklarının ihlal edildiği iddiasının yerinde bulunmadığı, diğer yandan davalının yazarı olduğu kitapların, dava dışı ...Bakanlığının görevlendirilmesi ve direktifi doğrultusunda oluşturulduğu,

davalının dava konusu kitapları ham olarak teslim ettiği, dava konusu kitapların çoğaltılıp yayılmasının davalının iradesinde tezahür etmediği, davacıların eser sahipliğinden kaynaklı adın belirtilmesi manevi haklarının davalı yanca değil, davalıyı istihdam eden ve verdiği direktif doğrultusunda dava konusu kitapların şekillenmesini sağlayan ve bu kitapların çoğaltılıp yayılmasını sağlayan fer'i müdahil ...

Bakanlığı olduğu, davalı yanın, davacılara ait eser sahipliğinden kaynaklı adın belirtilmesi manevi haklarının ihlali sonucundan sorumluluğunun bulunmadığı, ayrıca davalı yanın kusurunun da söz konusu olmadığı anlaşılmakla, davacılar vekilinin istinaf başvurusunun esas yönünden reddine dair hüküm kurmak gerekmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 27/10/2025

Başkan

Üye

Üye

Katip

Bu belge 5070 sayılı Yasa hükümlerine göre elektronik olarak imzalanmıştır.