Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2023/1450 K.2025/1577

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yapılan yargılaması sonunda, ilamda yazılı gerekçelerle talebin reddine yönelik verilen hükme karşı, talep eden tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden dilekçesinde özetle;213 sayılı VUK ile yayınlanan 1 sıra nolu Elektronik Defter Genel Tebliğ uyarınca Ocak 2016 dönemi itibariyle E-defter uygulamasına geçtiğini, şirkete ait bilgisayar kayıtlarına yapılan siber saldırı sonucu 2016 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran dönemlerinde oluşturulan defter beratlarının bulaşan virüs nedeni ile silindiğinin tespit edildiğini, yapılan müdahalelere rağmen belirtilen döneme ilişkin kayıtların kurtarılamadığını, 10/05/2021 tarihli yazılım firmasınca rapor düzenlendiğini,

akabinde Mali Müşavir ... tarafından 10/05/2021 tarihinde “E- Defter Beratı Tespitine İlişkin Özel Amaçlı Yeminli Mali Müşavirlik Tespit Raporu" tanzim edildiğini, elektronik ortamda tutulan kayıtların siber saldırı vb. durumlarda silinmesi halinde geri dönüşü olmayacak şekilde zayi olmayıp söz konusu belgelerin Gelir İdaresi Başkanlığınca yeniden oluşturulmasının mümkün olduğunu, ancak Gelir İdaresi Başkanlığına yapılan başvuru üzerine e defter beratlarının ikincil örneklerinin şu aşamada verilemeyeceğinin belirtildiğini,

zayi olan e-defter beratlarının gelirler idaresinden temin edilerek yeniden oluşturulması için gelirler idaresine sunmak üzere zayi belgesi düzenlenmesi gerektiğini belirterek 2016 Ocak-Haziran arasındaki dönemlere ait firmaya ait ticari defterlere(elektronik ortamda tutulan) ilişkin zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; davacının, dava konusu e defterlerin ikincil kopyalarının bakanlık sistemine yüklenmesi hususunda gerekli işlemleri yapmadığı, defterlerin saklanması konusunda basiretli bir tacirden beklenen özeni göstermediği, kayıtların özenle korunması ve saklanması gerekmesine rağmen, 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesinde öngörülen yükümlülüğü yerine getirmediği, e-Defter dosyalarının ikincil kopyalarının muhafazası hususunda özel entegratör bir firmadan destek almadığı gerekçesiyle; " davanın reddine " ilişkin karar verilmiş, karara karşı talep eden tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesinin kararının hatalı olduğunu, siber saldırı sonucu Ocak- Şubat-Mart-Nisan-Mayıs-Haziran 2016 yılı e defterlerin zayi olduğunu, Ocak 2016 itibariyle e-defter uygulamasına geçildiğini, söz konusu defterlerin ikincil örneklerinin Gelir İdaresi Başkanlığında mevcut olup söz konusu tebliğ tarihinin 2019 yılı olduğunu, bu nedenle 2016 yılı itibariyle entegretör firmadan destek alma zorunluluğu bulunmadığını, Gelir idaresi tarafından ikincil örneklerin verilmesi gerektiğini, bunun içinde zayi belgesi düzenlenmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve kayıtlara (e-defter kayıtları ve beratlarının) ilişkin zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir,

6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi; "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise; "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Somut olayda anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep eden şirketin 2016 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran dönemine ait e-defterlerinin ulaşılamaz hale geldiği iddia edilerek zayi belgesi verilmesi talebiyle eldeki dava açılmıştır.

Talep eden tarafından, yapılan başvuru üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca sisteme yüklenen ikincil kopyaların mükelleflere verilmediği belirtilmektedir. İkincil kopyaların mükelleflere verilmemesine ilişkin yasal bir düzenleme ise bulunmamaktadır. Aksine, sözü edilen Tebliğ'de Bakanlıktan ikincil örneklerin temin edilemediği hallerde zayi belgesi istenilebileceği açıkça belirtilmektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu yıla/ döneme ilişkin e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından, anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa bu başvuruya karşı tüm yasal yolların tüketilip tüketilmediği dosya kapsamından anlaşılamamaktadır.

Mahkemece, Gelir İdaresi Başkanlığından talep eden şirketin 2016 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran dönemine ait e-defterlerinin ve beratlarının ikincil kopyalarının bulunup bulunmadığı hususu 26/05/2021 tarihli yazı ile sorulmuş ise de, Gelir İdaresi Başkanlığınca verilen 29/06/2021 tarihli UYAP sistemi üzerinden gönderilen yazı cevabı kapsamında talep edilen dönemlere ilişkin ikincil kayıtların mevcut olduğu ve ekte gönderildiği belirtilmekle birlikte ekteki belgelerin sistemde açılamadığı Dairemizce de tespit edilmiştir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, Gelir idaresi başkanlığı 29/06/2021 tarihli yazı ekinde gönderildiği belirtilen 2. Nüshanın açılıp açılmadığının saptanması, açılmadığı takdirde G.B'den yeniden istenilmesi; 2.nüshalar gönderilirse bu hale göre gönderilmediği takdirde talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Hal böyle olunca, ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35.maddesi ile değişik 353/(1)-a.6.maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan - Üye - Üye - Zabıt Katibi -