Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2023/1730 K.2024/254

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; müvekkilinin ticari defterlerinin 01/01/2016 tarihinden bu yana elektronik ortamda tuttuğunu, ticari defterlerin tutulduğu bilgisayarın hard diskinden kaynaklanan sorun sebebiyle Ekim, Kasım, Aralık 2020 ve Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım 2021 yılı yevmiye defterleri ile defteri kebirlerin zayi olduğunu, ... laboratuvarından alınan rapor ile defterlerin ve yedeklerinin tutulduğu hard diskin kontrolcü ve data çiplerinin arızalı olduğu,

laboratuvarda yapılan tüm teknik müdahale ve veri kurtarma çalışmasına rağmen verilen kurtarılmasının mümkün olmadığının belirtildiğini, müvekkilinin Gelir İdaresi Başkanlığına konuyla ilgili mail attığını, müvekkilinin elektronik defterlerinin iradesi dışında elinden çıktığını, Gelir İdaresi Başkanlığından defterlerin yeniden temini için zayi belgesi gerektiğini belirterek Ekim, Kasım, Aralık 2020 ve Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım 2021 yılı yevmiye defterleri ile defteri kebirler için zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, davacı tarafça 2021 Ocak ila Kasım, 2020 Ekim ila Aralık aylarına ait yevmiye defterleri ve aynı dönem defteri kebirlerin zayi olduğu iddia edilerek zayi belgesi verilmesi talep edilmiş ise de, dosya kapsamından davacının zayi belgesi verilmesini talep ettiği belgeler yönünden ...

Labaratuvarına başvuruda bulunduğu, laboratuvar tarafından 20/12/2022 tarihli rapor ile dava konusu e-defter ve berat dosyalarının onarımının ve kurtarılmasının mümkün olmadığının tespit edildiği, davacının dava konusu 2021/09 ve 2021/11 dönem e-defterlere ilişkin gerekli işlemleri yapmadığı ve davacı şirketin defterlerin saklanması konusunda basiretli bir tacirden beklenen özeni göstermediği, kayıtların özenle korunması ve saklanması gerekmesine rağmen, 3 sıra no'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesinde öngörülen yükümlülüğü yerine getirmediği,

e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının muhafazası hususunda özel entegratör bir firmadan destek almadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01/01/2016 tarihinden bu yana ticari defterlerini elektronik ortamda tuttuğunu, ticari defterlerin tutulduğu bilgisayarın hard diskinden kaynaklanan sorun sebebi ile davaya konu yevmiye defterleri ve defter-i kebirlerin yedekleri de dahil olmak üzere zayi olduğunu, bu kapsamda ISO 9001-2015 belgeli ... laboratuvarından alınan 20/12/2022 tarihli raporun dava dilekçesinin eki olarak dosyaya ibraz edildiğini, anılan raporda e-defterlerin ve yedeklerinin tutulduğu bilgisayardaki ...

120 gb ssd harddiskin kontrolcü ve data chiplerinin arızalı olduğu, laboratuvarda yapılan tüm teknik müdahale ve veri kurtarma çalışmasına rağmen verilerin kurtarılmasının mümkün olmadığının belirtildiğini, anılan durumun dosyada mübrez bilirkişi raporu ile de sabit bulunduğunu, müvekkilinin e-defterlerini olması gerektiği gibi tuttuğunu ve yedeklediğini, fakat hem e-defterlerin hem de yedeklerinin bulunduğu hard disk bozulduğundan e-defterlerin zayi olduğunu, özel entegratör firma ile çalışılmasının yasal olarak zorunlu olmadığını, ikincil kopyaların GİB nezdinde yedeklendiğini,

dosyada mübrez mail çıktısı ile de sabit olduğu üzere GİB nezdindeki ikincil kopyaları bulunan defterlerin tekrar oluşturulabilmesi için kurum tarafından zayi belgesinin ibraz edilmesinin talep edildiğini, bu durumda VUK'nun 13/3-4 maddesinde bahsedilen mücbir sebebin oluştuğunu, e-defler ve defteri kebirler için zayi belgesi verilmesi gerektiğini, aksi kanaatin ticari hayatın yürütülemez hale gelmesine sebebiyet vereceğini, kanunun ve ilgili tebliğin amacına ve hakkaniyete açıkça aykırı olacağını,

10/08/2023 tarihli bilirkişi raporunda anılan rapordaki aleyhe hususları kabul etmemekle birlikte yasada öngörülen şartların gerçekleştiğine ilişkin görüş bildirildiğini, mahkemece rapor dikkate alınmadığını belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, talebin kabulüne karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

... Laboratuvarının 20/12/2022 tarihli tutanağı, talep edenin Gelir İdaresi Başkanlığı onaylı e-defter beratları, talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı'na gönderilen 07/12/2022 tarihli e-mail ile aynı tarihli cevabi e-mail, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı müzekkere cevabı, Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı Hitit Vergi Dairesi Müdürlüğü müzekkere cevabı, yargılama aşamasında bilgisayar mühendisi bilirkişiden alınan 10/08/2023 tarihli rapor dosya içerisinde yer almaktadır.

Talep eden iş yerinde e-defterlerin tutulduğu bilgisayarın hard diskinden kaynaklanan sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2020 ve Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım 2021 yılı yevmiye defterleri ile defteri kebirlerin zayi olduğunu iddia etmiştir.

... Laboratuvarının 20/12/2022 tarihli tutanağında, talep edenin hard diskinin kontrolcü ve data çiplerinin arızalı olduğu, laboratuvarda yapılan tüm teknik müdahale ve veri kurtarma çalışması sonucunda bu verilerin kurtarılmasının mümkün olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.

Talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı'na gönderilen 07/12/2022 tarihli e-mail ile e-defter portalına e-defter yüklemeleri yapılmış olup, ikincil yedeklemelerin de yapıldığı, ancak bilgisayarın hard diskinden kaynaklanan sorundan ötürü e-defterlerin bazı dönemlerine ulaşamadıkları belirtilerek nasıl bir yol izlenmesi gerektiği sorulmuştur.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından talep edene gönderilen 07/12/2022 tarihli cevabi e-mail ile ise, ulaşılamayan e-defterlerin yeniden oluşturulabilmesi için asliye ticaret mahkemesinden alınacak zayi belgesi ve özel amaçlı yeminli mali müşavir raporunun dilekçe ekinde başkanlığa gönderilmesi gerektiği, başkanlık sistemlerine yüklenen ikincil kopyaların mükelleflere verilmediği bildirilmiştir.

Yargılama aşamasında alınan bilirkişi raporunun davacının bilgisayar ve muhasebe kayıtları üzerinde inceleme yapılarak hazırlandığı, davacının muhasebe program ve bilgilerinin bulunduğu bilgisayarın hard diskinin arızalandığı, bilgisayarda bulunan muhasebe programına, içerisindeki muhasebesel verilere ve dolayısıyla e-defter ve defter berat bilgilerine ulaşılamadığı, profesyonel data kurtarma hizmeti ile de kurtarma hizmeti alındığı, ancak başarılı olunamadığı, hard disk arızalı olduğundan içindeki verilere ulaşılamadığı, talep edilen dönemlere ait e-defterlerin zayi olduğuna dair belge verilmesinin mümkün olduğu yönünde kanaat bildirilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yargılama aşamasında yazılan müzekkereye verilen cevapta, talep edenin Ekim, Kasım, Aralık 2020, Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Ekim 2021 aylarına ait e-defter ve bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının saklanmak üzere başkanlık bilgi işlem sistemine yüklediği belirtilmiştir.

Talep eden vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep edenin aşamalarda e-defterlerinin tutulduğu bilgisayarının hard diskindeki sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2020 ve Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim ve Kasım 2021 yılı yevmiye defterleri ile defteri kebirlerin zayi olduğunu belirterek nasıl bir yol izlenmesi gerektiğine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına gönderdiği e-mail'e verilen cevap ile ulaşılamayan e-defterlerin yeniden oluşturulabilmesi için mahkemece verilecek zayi belgesi ve özel amaçlı yeminli mali müşavir raporunun sunulması gerektiği, başkanlık sistemlerine yüklenen ikinci kopyaların mükelleflere verilmediği bildirilmiştir.

Yargılama aşamasında Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yazılan müzekkereye verilen cevaptan, talep edenin işbu davada talebine konu Eylül ve Kasım 2021 ayları hariç Ekim, Kasım, Aralık 2020, Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Ekim 2021 aylarına ait e-defter ve bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının saklanmak üzere başkanlık bilgi işlem sistemine talep eden tarafından yüklendiği anlaşılmıştır.

Açıklanan bu durum karşısında işbu davada zayi belgesi verilmesi talep edilen Ekim, Kasım, Aralık 2020, Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Ekim 2021 aylarına ait e-defter ve bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyaları Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Bilgi İşlem Sisteminde yüklü durumda bulunduğu sabittir.

Talep eden tarafından yapılan başvuru üzerine ise Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca sisteme yüklenen ikincil kopyaların mükelleflere verilmediği bildirilmiştir. İkincil kopyaların mükelleflere verilmemesine ilişkin yasal bir düzenleme ise bulunmamaktadır. Aksine Tebliğ'den Bakanlıktan ikincil örneklerin temin edilemediği hallerde zayi belgesi istenileceği belirtilmektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılarak bu başvuruya karşı tüm yasal yollar tüketilmiş durumda değildir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.