Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2024/531 K.2024/708

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; elektronik ortamda tutulan ticari defterlerden defteri kebir ve yevmiye defterinin şubat ayına ilişkin dosyalarının 06/06/2023 tarihinde yaşanan sistem hatası nedeniyle elektronik olarak silindiğini, ikincil kayıtlarla da sorununu giderilemediğini, e-belgeden indirilen onaylı berat dosyalarıyla son şubat defterleri üzerinde defterlerin GİB'e gönderildiğini, onaylı berat indirildi duruma getirilemediğini, GİB'e yapılan başvuru üzerine kayıtların düzeltilebilmesi için yetkili mahkemeden alınmış zayi belgesinin getirilmesinin talep edildiğini belirterek müvekkilinin 2023 yılı şubat ayı defteri kebir ve yevmiye defterlerine ilişkin e-defter dosyaları ve bunlara ait berat dosyalarının zayi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, talep eden şirketin 02/2023 dönemine ait yevmiye defteri ve defteri kebir kayıtlarının zayiden ziyade hiç oluşturulamamış olduğu, talebe konu dönem için entegratör firma üzerinde de bir yedekleme yapılmadığı, ana bilgisayar üzerine yapılan yedeklerin görüldüğü, ancak bu yedeklerin GIB sistemine de yüklenmediği, bu kapsamda talep eden şirketin davaya konu defter ve kayıtların muhafazası ve kaydı için için gerekli olan tedbir ve özeni göstermediğinin bilirkişi raporu, entegratör firma müzekkere cevabı ve tüm dosya kapsamı ile anlaşıldığı gerekçesiyle talebin reddine karar vermiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemenin kabul şeklinin dosya ile uyumlu olmadığını, davaya konu şubat ayı defterinin bilgisayarda yedeği olmadığından GİB'e yüklenemediğini, mahkemenin sanki bir yedek varmış da müvekkili bunu GİB'e yüklemedi şeklindeki anlayışla davayı reddettiğini, oysa Şubat ayı defteri oluşturma esnasında GİB sisteminin hata verdiğini, defter oluşturma bitmiş gibi sistem kapandığından,

berat kaydı yaparak devamında defter oluşumuna sistemin izin vermediğini, yani defter yüklemesi tam bitmeden GİB defteri aldığını zannederek yazılımsal olarak sistemi kapattığını, tekrar girişe de izin vermeyerek önceki defteri zayi konumuna düşürdüğünü, bunun sebebinin de müvekkil değil, GİB sisteminin hata vererek müvekkilinin defter oluşturmasına imkan tanımaması olduğunu, yüklemeye devam etmek için ilk işlem hakkında mahkemeden zayi kararı getirilmesi istendiği için de eldeki davanın açıldığını,

müvekkilinin ana bilgisayar üzerinde yapılan yedeklerin bilirkişi tarafından da tespit edildiği ancak bu yedeklerin GIB sistemine yüklenemediğinin açıklandığını, bu yükleyememe olgusunun müvekkilinin kusurundan değil, GİB sisteminin verdiği hatadan kaynaklı olduğu için müvekkilinin özen göstermediğinden bahsederek mahkemece davanın reddedilmesinin yanlış anlaşılmasından kaynaklandığını, davaya konu ticari defterlerin aslının GİB sistemine ve yedeklerinin entagratör firma ... yazılıma yüklenememesinin müvekkilinin kusurundan kaynaklı olmadığını, e-belge'den indirilen onaylı berat dosyaları ile,

son şubat defterleri üzerinde, defterlerin GİB'e gönderildi ve onaylı berat indirildi durumuna getirilemediğini, defterlerin yedeklerinin ... yazılıma yüklenememesinin de yine GİB sisteminin verdiği hatadan kaynaklandığını, kayıtların yedeklerinin olmayışı da ilk baştaki sorunun devamı niteliğinde olup müvekkilinsı yedekleme yapmaması diye bir durumaı söz konusu olmadığını, sorunun kendisi yedekleme aşamasına gelmeyi engellediğini,

bilirkişi tarafından da tespit edildiği üzere oluşturulan davaya konu e-defter kayıtlarının GİB'e yüklenmediği halde GİB sistemine yüklenmiş gibi görünmesinden ve tekrar GİB'e yüklenmesi için mahkeme kararı olması gerekliliğinin sübuta erdiğini, GİB cevabi yazısında kayıtların düzeltilebilmesi için yetkili mahkemeden alınmış bir zayi belgesinin getirilmesinin talep edildiğini, 12.06.2023 tarihli yazıyla mahkemeden zayi kararı getirildiği taktirde sisteme şubat ayı defterini yüklemek için izin verileceğinin belirtildiğini, bu durumda davacı müvekkilinin üzerine düşen tüm gayreti gösterdiğini, ancak müvekkilinden değil,

GİB sisteminin engel olması nedeniyle şubat defterinin GİB'e gönderilemediğini, teknik hatanın sorumluluğunun müvekkiline yüklenmesinin adil olmadığını, defterini oluşturabilmek için müvekkilinin büyük çaba gösterdiğini, kendi kontrolü dışında olan resmi GİB sistemi buna izin vermediği halde müvekkilinin özensiz davarandığı gerekçesiyle verilen kararın somut olaya uyumlu olmadığını, zayi belgesi verilmediği sürece GİB de kendi sistemini düzeltemeyeceği için şubat defterini GİB sistemine girmesini temin etme imkanı kalmayacağını, mevcut kararla konunun çözümsüzlüğe itildiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına,

talebin kabulüne karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep; zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren on beş içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan maddede zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

Talep eden tarafından gelir idaresi başkanlığına 07/06/2023 tarihinde başvurularak şubat 2023 dönemi yevmiye defteri beratı, büyük defter beratı ve e-defter raporunun GİB onayından sonra sehven Logotıgerwings programından silindiği, mart 2023 dönemi defter beratlarının oluşturulamadığı, defter berat gönderim süresi dışında olduğundan paket silme işleminin yapamadıkları, sisteme yeniden girilebilmesi için ilgili şubat 2023 dönemi e-defter veri tabanına kayıtlı beratların silinmesi ve yeni oluşturulacak beratları sisteme yükleme olanağı sağlanabilmesi için gereğinin yapılması talep edilmiştir.

GİB tarafından anılan başvuruya verilen cevapta, berat silme talebi için zayi belgesi almak üzere yetkil imahkemeye başvurulması, zayi belgesi verilirse gerekçeli hüküm ve kesinleşme şerhinin tebliğinden sonra işlem yapılabileceği bildirilmiştir.

... şirketi olan ... Yazılım ... A.Ş'ye yazılan müzekkereye verilen cevapta, talep edene e-defter saklama hizmeti veren şirket olduğu, 2023 yılı ocak, mart, nisan, mayıs, haziran aylarına ait e-defterlerin davacı tarafında entegratör şirket sisteminde yedeklendiği, bu aylar dışında şirket sisteminde talep edene ait herhangi bir e-defter kaydı bulunmadığı, talep eden tarafından şirket sistemine herhangi bir kayıt yüklenmediği, şirketin özel entegratörlük hizmetlerine ilişkin sistemlerinde herhangi bir hatadan kaynaklı silinme yaşanmadığı, kayıtların sunulmadığı aylarda talep eden tarafında şirket sistemlerine herhangi bir e-defter yüklemesi yapılmadığı bildirilmiştir.

Talep eden muhasebecisi olan Şerife Karahasanoğlu tanık sıfatıyla 24/01/2024 tarihli celsede dinlenmiştir.

Yargılama aşamasında bilgisayar mühendisi ve mali müşavirden oluşan bilirkişi heyetinden yerinde yapılan inceleme ile alınan 08/02/2024 tarihli raporda, elektronik defterlerle ilgili dönemlerde GİB'e gönderildikten sonra ikinci kopyaların da e-defter gönderim sürelerini takip eden 15 gün içerisinde gönderilmesi gerektiği, e-defter ikinci kopyalar aktarımları defterlerin herhangi bir siber saldırı veya kaybolması gibi durumların önüne geçebilmek ve gerekli yedeklerin alınmasını sağlamak amacıyla GİB tarafından 2020 yılından itibaren elektronik ortamda defter tutan mükellefler için zorunlu kılınmış bir uygulama olduğu,

talep eden tarafından ikincil yedekleme ve kendisi tarafından alınmış yedekleme bulunmadığı, talebe konu 2023 yılının şubat dönemine ait zayi olan xml dosyalarının incelenen bilgisayarda oluşturulamadığı, (entagratör firma ... yazılım tarafından teknik bir hata olmadığının beyanı mevcuttur.), dolayısıyla konunun xml dosyaların zayiden ziyade hiç oluşturulamamış olmasından kaynaklandığı, davaya konu dönem için entegratör firmaya üzerinde bir yedekleme yapılmadığı, ana bilgisayar üzerine yapılan yedeklerin görüldüğü, ancak bu yedeklerin GİB sistemine yüklenemediği,

oluşturulan talebe konu e-defter kayıtlarının GİB'e yüklenmediği halde GİB sistemine yüklenmiş gibi görünmesinden ve tekrar GİB'e yüklenmesi için mahkeme kararı olması gerekliliğinden talebin yapıldığı yönünde kanaat bildirilmiştir.

Talep eden vekilinin talep dilekçesi, özel entergatör şirketi müzekkere cevabı ve bilirkişi heyeti raporu karşısında, talep edenin şubat 2023 dönemine ait yevmiye defteri ve defteri kebir kayıtlarını zayiden ziyade hiç oluşturmadığı, bu dönem için entegratör firma üzerinde yedekleme yapılmadığı, talebe konu kayıtların muhafazası ve kaydı için talep edenin gerekli tedbir ve özeni göstermediği anlaşılmıştır.

Hal böyle olunca, mahkemece talep edenin zayi belgesi verilmesi talep edilen şirkete ait 2023 yılı şubat ayına ait yevmiye defteri ve defteri kebir kayıtlarını zayiden ziyade hiç oluşturmadığı, bu dönem için entegratör firma üzerinde bir yedekleme yapmadığı, talebe konu defter ve kayıtlar yönünden gerekli tedbir ve özeni göstermediği gözetilerek talebin reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin talebin reddi yönündeki kararında bir isabetsizlik görülmediğinden talep eden vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.