Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi E.2021/48 K.2026/172

Davacı vekili tarafından istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 352. maddesi uyarınca yapılan ön inceleme sonucu eksiklik bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf incelemesinin dosya üzerinde yapılmasına karar verilerek dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili özetle: Müvekkili kurumun hizmet personeli alımının, işçinin müvekkili idare olan iş yerinde çalıştığı yıllar arasında imzalanan teknik ve idare şartnameler ve sözleşmeler ile davalılar tarafından üstlenildiğini, davalıların işçisi olarak çalışan dava dışı işçi ...'in kıdem tazminatı talebinin Ankara 11. İş Mahkemesi'nin 2015/1003 esas sayılı dosyası ile kabulü üzerine kararın kesinleşmesinin akabinde Ankara 24. İcra Müdürlüğü'nün 2017/7606 saylı dosyasına 57.613,29 TL'nin 07.04.2017 tarihinde yatırıldığını, bu tutarın sözleşmeler ve eki şartnameler gereğince davalı şirketlerden rücuan tahsili gerektiğini iddia ederek, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İlk derece mahkemesince "...Somut olay gözönüne alındığında; davacı ile davalılardan ... İnş. Nak. San. ve Tic. Ltd.

Şti. arasında yukarıda prensipleri açıklanan 7166 sayılı Yasa ile getirilen değişiklikler kapsamında 11/09/2014 tarihinden sonra olmak üzere hizmet alım sözleşmeleri ile üst işveren durumundaki davacı idarenin ihale konusu işlerine ilişkin hizmetlerin alt işveren konumunda bulunan davalı şirketler eli ile sağlandığı, incelenen 2015 tarihli hizmet alım sözleşmelerinde ve eki şartnamelerde kişilere ödenen kıdem tazminatı ödemelerinden dolayı alt işverenlere rücu edileceğine dair açık bir hüküm yer almadığı,

yukarıda belirtilen 7166 sayılı Yasa hükümlerinin dava açıldıktan sonra davanın devamı sırasında 22/02/2019 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girdiği açıkça anlaşılmakla, davalı ... İnş. Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. hakkındaki davada, 7166 sayılı yasanın 11. ve 12. maddeleri ile değişik 4857 sayılı yasanın 112. ve geçici 9. maddesi gereğince davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına şeklinde karar vermek gerekmiştir.

Diğer davalılar hakkındaki davada ise; Hizmet alımına konu işte dava dışı işçilerin 11/09/2014 tarihinden önce yapılan hizmet sözleşmesi ile çalıştıkları mahkeme kararı nedeniyle toplam 57.613,29 TL ödeme yapılmıştır. Dava dışı işçi davacı bünyesindeki çalışmalarının bir kısmında davalılar bünyesinde SGK'lı olarak çalışmıştır. Davacı tarafından ödemesi yapılan kıdem tazminatı yönünden davalılar kendisinde gerçekleşen çalışma süresine bağlı olarak sorumludurlar.

Gerekçeleri itibarı ile somut olaya uygun ve denetime açık olduğu için hüküm kurmaya elverişli olduğu kabul edilen 28/10/2019 tarihli bilirkişi raporuna göre, davacı tarafından yapılan ödemenin 11.947,83 TL'sinin davalı ... İnşaat Taahhüt ve Ticaret Limited Şirketi'nden, 8.189,46 TL'sinin davalı ... Temizlik Taşımacılık Eğitim Bilgisayar Gıda İlaçlama Turizm Hizmetleri Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş.'den, 3.229,14 TL'sinin davalı ... Temizlik Turz. Serv. Yem. Teks. İnş. Bilg.

Hayv. San. ve Tic. Limited Şirketi'nden, 336,37 TL'sinin davalı .... İnsan Kaynakları Med. Tem. Hiz. Taah. San. ve Ticaret Limited Şirketi'nden, 439,52 TL'sinin davalı "... Kozmetik Ürünleri Temizlik Hizmetleri Limited Şirketi" ve "... Temizlik Taşımacılık Eğitim Bilgisayar Gıda İlaçlama Turizm Hizmetleri Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş. " ortak girişiminden, 1.619,16 TL'sinin davalı ... Tem. ve Taş. Hiz. Gıda Taah. Paz.

San. ve Ticaret Limited Şirketi'nden, 2.309,73 TL'sinin davalı ... & ... Dan. & ... Mad. İş Ortaklığı'ndan, 919,41 TL'sinin davalı ... Sos. Sağ. Hiz. Bilgi İşlem Oto. İnş.

San. ve Ticaret Limited Şirketi'nden alınarak davacıya ödenmesi gerektiği, davalılar yerine 07/04/2017 tarihinde ödeme yaparak davalıların sebepsiz zenginleşmelerine neden olan davacının ödediği miktar için ödemenin yapıldığı 07/04/2017 tarihinden itibaren tarafların tacir olmaları nedeni ile değişen oranlı avans faizi talep etmesinin mümkün olduğu kabul edilip, davacı talebinin kısmen kabulüne..." karar verilmiştir.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle: Müvekkil banka bünyesinde temizlik hizmetlerinde çalışan işçi ...'e ilişkin kıdem tazminatının kesinleşmiş iş mahkemesi kararı ve icra takibi sonucu banka tarafından ödendiğini, yapılan toplam ödemenin yüklenici şirketlere rücuen tahsili amacıyla dava açıldığını, temizlik hizmetlerinin ihale yoluyla davalı yüklenici şirketlere gördürüldüğünü, işçinin davalı şirketlerin sigortalı çalışanı olduğunu ve banka ile işçi arasında doğrudan bir hizmet ilişkisi bulunmadığını, İş Kanunu 2/6. madde uyarınca asıl işveren-alt işveren ilişkisinde işçiye karşı müteselsil sorumluluk bulunsa da,

rücu ilişkisinde sözleşme hükümlerinin esas alınması gerektiğini, Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, alt işverenlerin çalıştırdıkları işçilerin kıdem tazminatından kendi dönemleriyle sınırlı olmak üzere sorumlu olduklarını, kamu kurumlarının işçiye yaptığı ödemeleri yüklenicilere rücu edebileceğini, ilk derece mahkemesinin bazı davalı şirketleri sözleşme tarihleri gerekçesiyle tamamen sorumsuz tutmasının hatalı olduğunu beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE

Dava, taraflar arasındaki hizmet sözleşmesine istinaden dava dışı işçiye ödenen işçilik alacaklarının davalılardan rücuen tahsili taleplidir.

Hizmet alım sözleşmeleri; ihale şartları ile belirlenen işin sözleşmede kararlaştırılan bedel ile yapılmasının üstlenildiği sözleşmelerdir. Bu sözleşme türünde yüklenicinin edimi, hizmetin kendi işçisi ile yerine getirilmesi, işverenin edimi ise sözleşme bedelinin ödenmesidir. Sözleşme kapsamında yapılması gereken iş yüklenici işçisi tarafından yerine getirilecektir. İş aktinin yüklenici ile işçi arasında yapıldığı hususu ihtilaflı değildir. İşveren ile yüklenicinin İş Kanunu’na göre işçiye karşı müteselsilen sorumlu olmasına rağmen rücu ilişkisinde taraflar arasında imzalanan sözleşmenin uygulanması sözleşme hukukunun en temel ilkelerindendir.

İşçilik alacakları işveren tarafından ödenen işçinin; yüklenici işçisi olması, sözleşme ücretine işçinin ücret ve sosyal haklarının dahil olması, işverenin işçilik alacaklarından sorumlu olacağına dair sözleşmede bir hüküm bulunmaması hususları nazara alındığında davacı işverenin işçiyi çalıştıran yüklenicilerden ödediği bedeli ve ferilerinin tamamını talep etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekir (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2021/876 E., 2021/1507 K, 16.11.2021 tarihli kararı).

Türk Borçlar Kanunu m. 167/1; "Aksi kararlaştırılmadıkça veya borçlular arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça, borçlulardan her biri, alacaklıya yapılan ifadan, birbirlerine karşı eşit paylarla sorumludurlar." şeklinde düzenlenmiştir.

Rücu hakkı müteselsil borçlulukta her bir borçluya düşen yükü azaltmak amacını güder. Düzenlemeden görüleceği gibi müteselsil borçlular arasındaki iç ilişkide "eşit pay" ilkesi geçerlidir. Bir diğer ifade ile kural olarak borcu ifa eden müteselsil borçlu, diğer müteselsil borçlulara karşı rücu hakkını ancak kendisine isabet eden payı aşan kısım için kullanabilir. Ancak bu ilke mutlak değildir; taraflar eşit pay ilkesinin aksini açık bir sözleşme hükmü ile kararlaştırabilecekleri gibi borçlular arasındaki hukuki ilişkinin niteliği de eşit pay ilkesinin uygulanmayacağı yönünde bir anlam ifade edebilir.

Müteselsil borçluların her birinin borç ilişkisindeki ilgi ve yararının aynı ölçü ve nitelikte olduğu kabul edilmektedir. Fakat müteselsil borçlulardan bir ya da birkaçı, diğerlerine oranla borç ilişkisinden daha çok yararlanıyor olabilir; diğerlerinin ise müteselsil borç altına girmekte hiçbir yararı olmayabilir.

Böyle bir ihtimalde sözleşmeden yararlanan kimse ile sözleşmeden yararlanmayan müteselsil borçlular arasında eşit pay ilkesinin geçerli olacağı söylenemez (Becker, H.: İsviçre Medeni Kanunu Şerhi, C.VI, Borçlar Kanunu, I. Kısım, Genel Hükümler, Bern 1934'ten çev. K. Reisoğlu, Ankara 1967, m.148 (146), s.173, n.1; Oser, H./Schönenberger, W.: İsviçre Medeni Kanunu Şerhi, C.V, Borçlar Hukuku, I. Kısım, 2.b., Zürich 1929'dan çev. R. Seçkin, Ankara 1950, m.50, s.460, n.10; Eren, F.: Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 22.b., Ankara 2017, s.847 vd.; Akıntürk, T.: Müteselsil Borçluluk, Ankara 1971, s.211; Canyürek, M.: Müteselsil Borçlulukta İç ve Dış İlişkiler, İstanbul 2003, s.114; Koçano Rodoslu, E.: Rücu Hakkı, Ankara 2016, s.117).

Nitekim haksız fiilden kaynaklanan müteselsil borçlulukta da haksız fiil sorumlularının birbirine rücuunda bütün durum ve koşulların, özellikle onlardan her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğunun göz önüne alınacağı belirtilmiştir (TBK m. 62).

Somut olaydan açıklanacak olursa; işçinin alt işverenler nezdinde çalıştığı, alt işverenlerin bu işçinin çalışması nedeniyle kâr elde ettiği ve bu bağlamda işçinin alacaklarının ödenmesi noktasında hukuki ilişkiyle ilgisinin üst işverenden daha yoğun ve bundan elde ettiği yararın üst işverenden daha fazla olduğu anlaşılmaktadır. Üst işveren sözleşme ile taahhüt ettiği ödemeleri yapmıştır. Ona ilave bir yük yüklemenin hukuki dayanağı yoktur. Sözleşmede açık hüküm bulunmasa dahi Türk Borçlar Kanunu'nun 167'nci maddesinin birinci fıkrasında ifadesini bulan "borçlular arasındaki hukuki ilişkinin niteliği" ibaresi gereği işçiye yapılan ödemenin tamamının alt işverene yükletilmesi, üst işverenin sorumluğu cihetine gidilmemesi gerekir.

Yukarıda açıklanan ilkeler kapsamında taraflar arasındaki sözleşmede açık hüküm bulunmasa dahi, bedeli önceden kararlaştırılan iş yönünden, davalıların, işçilerinin işçilik alacaklarından, iç ilişkide davalının sorumlu olduğunun (İş Hukuku prensiplerinden farklı olarak) kabulü gerekir.

Her ne kadar mahkemece davalılardan ... İnş...Ltd. Şti. hakkında davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de, Anayasa Mahkemesi'nin 19.09.2019 tarih ve 2019/42 E., 2019/73 K. sayılı kararı ile 7166 sayılı Kanunun 11. maddesi ile 22.05.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 112. maddesine eklenen 6. fıkranın, 12. maddesi ile 4847 sayılı Kanuna eklenen geçici 9. maddenin 1. cümlesinin Anayasaya aykırılık nedeniyle iptallerine karar verilmiş olduğundan, bu davalı hakkında verilen kararın da kaldırılması gerekmiştir.

Mahkemece, yukarıda açıklanan ilkelere aykırı olarak yarı oranda sorumluluğa göre hatalı hesaplamalara itibar edilerek hüküm kurulduğundan Dairemizce, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle, HMK'nın 353/1-b.2 maddesi uyarınca İlk derece Mahkemesi kararını kaldırarak, davalıların kendi dönemleri ile sınırlı olarak ve tam sorumluluk esasına göre hüküm tesisine dair yeniden esas hakkında karar verilmesi gerekmiştir.

Başkan ... Üye ... Üye ... Katip ...