Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi E.2023/1359 K.2024/2284

Taraflar arasındaki davanın yapılan yargılaması sonucunda mahkemece davanın reddine dair verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dosya incelendi. Gereği görüşülüp düşünüldü. Dava, yayın yoluyla kişilik haklarına saldırıya dayalı tespit, maddi ve manevi tazminat ve yayın istemlerine ilişkindir. Mahkemece, davanın davalı ... yönünden pasif husumet yokluğundan usulden, davalılar ... AŞ ve ... yönünden esastan reddine karar verilmiştir.

Davacı vekili, mahkemece davanın konusu ve maddi sebeplerinin yeterince değerlendirilmediğini, davaya konu 10.04.2022 tarihli yayının öncesinde müvekkili ile hiçbir ilgisi olmayan bir konuda (344 Maden Ruhsat Sahasının İhaleye Çıkarılması) 26.03.2022 tarihinde yayın yapıldığını ve yayında müvekkili şirketin ...'daki maden sahasına ait bir görselin kullanıldığını, yayında kullanılan görsel ile yayının içeriğinin alakasının bulunmadığını, bu nedenle müvekkili tarafından ihtarname keşide edildiğini, ancak mahkemece bu hususlara değinilmediğini, davanın yalnızca yayına indirgendiğini,

müvekkili şirkete ait sahanın ülkemizde madencilikle ilgili hemen her haberin görseli olarak kullanılması nedeniyle müvekkili şirketin davalılara göndermiş olduğu ihtardan sonra söz konusu yayının yapıldığını, ihtarnamenin tebliği üzerine,

davalılar tarafından 10.04.2022 tarihinde müvekkili şirketle ilgili yapılan yayının güncel olmayan bir konuya ilişkin olduğunu, yayının olayların akış süreci içerisinde, kamuoyunu güncel konulardan bilgilendirme amacı taşımadığını, dolayısıyla bir "haber" olmadığını, aksine müvekkilinin ihtarla yaptığı uyarı üzerine müvekkiline yöneltilen bir haksız fiil olduğunu, yasal hakkını talep eden müvekkilinin, bu nedenle yeni bir saldırının hedefi yapıldığını, yayında iddia edilen hususların tamamının gerçek dışı olduğunu, "şirketin ruhsatının mahkeme tarafından iptal edildiği" ve "ÇED süresinin dolduğu"nun iddia edildiğini,

ancak müvekkilinin çevre izninin yürürlükte olduğunu, ruhsat iptaline yönelik açılan davada, yürütmeyi durdurma kararı verildiğinin belirtildiğini, ancak böyle bir dava bulunmadığını, mahkemece hiçbir delil toplanmadığını, hukuki dinlenilme ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini, davalı tarafından dava tarihinden sonra da müvekkili şirkete ait eski bir görselin başka bir yayında kullanıldığını, işbu davada etkin bir yargısal denetim gerçekleştirilmediğini, davalı ...’nin gazetenin sorumlu müdürü olduğunu ve müteselsilen sorumluluğu bulunduğunu,

husumetten verilen ret kararının yerinde olmadığını ileri sürerek istinaf kanun yoluna başvurmuştur..

Dairemizce, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi gereğince istinaf sebepleri ile sınırlı olarak ve kamu düzenine ilişkin hususlar resen gözetilerek inceleme yapılmıştır.

Davalı ... yönünden davacı tarafın istinaf isteminin incelenmesinde;

Dosyaya sunulan künye uyarınca davalı ...'nin davaya konu haberin yayınlandığı internet sitesinin sorumlu müdürü olduğu anlaşılmakla gerek 5187 sayılı Basın Kanunu, gerekse 5651 sayılı Kanun'da hukuki sorumlular arasında "sorumlu müdür" bulunmadığından mahkemece adı geçen davalı yönünden davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmesinde isabetsizlik görülmemiştir.

Diğer davalılar yönünden davacı tarafın istinaf isteminin incelenmesinde;

Basın özgürlüğü, Anayasanın 28. maddesi ile 5187 sayılı Basın Yasası'nın 1. ve 3. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerde basının özgürce yayın yapmasının güvence altına alındığı görülmektedir. Basına sağlanan güvencenin amacı; toplumun sağlıklı, mutlu ve güvenlik içinde yaşayabilmesini gerçekleştirmektir. Bu durum da halkın dünyada ve özellikle içinde yaşadığı toplumda meydana gelen ve toplumu ilgilendiren konularda bilgi sahibi olması ile olanaklıdır. Basın, olayları izleme, araştırma, değerlendirme, yayma ve böylece kişileri bilgilendirme, öğretme, aydınlatma ve yönlendirmede yetkili ve aynı zamanda sorumludur. Basının bu nedenle ayrı bir konumu bulunmaktadır.

Bunun içindir ki, bu tür davaların çözüme kavuşturulmasında ayrı ölçütlerin koşul olarak aranması, genel durumlardaki hukuka aykırılık teşkil eden eylemlerin değerlendirilmesinden farklı bir yöntemin izlenmesi gerekmektedir. Basın dışı bir olaydaki davranış biçiminin hukuka aykırılık oluşturduğunun kabul edildiği durumlarda, basın yoluyla yapılan bir yayındaki olay hukuka aykırılık oluşturmayabilir.

Ne var ki basın özgürlüğü sınırsız olmayıp, yayınlarında Anayasanın Temel Hak ve Özgürlükler bölümü ile Türk Medeni Kanununun 24 ve 25. maddesinde yer alan ve yine özel yasalarla güvence altına alınmış bulunan kişilik haklarına saldırıda bulunulmaması da yasal ve hukuki bir zorunluluktur.

Basın özgürlüğü ile kişilik değerlerinin karşı karşıya geldiği durumlarda; hukuk düzeninin çatışan iki değeri aynı zamanda koruma altına alması düşünülemez. Bu iki değerden birinin diğerine üstün tutulması gerektiği, bunun sonucunda da, daha az üstün olan yararın daha çok üstün tutulması gereken yarar karşısında o olayda ve o an için korumasız kalmasının uygunluğu kabul edilecektir. Bunun için temel ölçüt kamu yararıdır.

Gerek yazılı ve gerekse görsel basın bu işlevini yerine getirirken, özellikle yayının gerçek olmasını, kamu yararı bulunmasını, toplumsal ilginin varlığını, konunun güncelliğini gözetmeli, haberi verirken özle biçim arasındaki dengeyi de korumalıdır. Yine basın, objektif sınırlar içinde kalmak suretiyle yayın yapmalıdır. O anda ve görünürde var olup da sonradan gerçek olmadığı anlaşılan olayların yayınından da basın sorumlu tutulmamalıdır.

Öte yandan, bu konuda uluslararası metinlerde ifade özgürlüğünün nasıl yer aldığının incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

Anayasa’nın 90. maddesinin son fıkrasında; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.” hükmü yer almaktadır. Bu durumda mahkemelerin önlerine gelen uyuşmazlıklarda, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar ile iç hukukun birlikte yorumlanması ve uygulanması gerekmektedir.

Hal böyle olunca; Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gözetilerek verilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının incelenmesi gerekmektedir.

İfade özgürlüğü demokratik bir toplumun önemli özelliklerinden biri olup, toplumun ilerlemesinin ve her bir bireyin gelişmesinin temel koşullarından birini oluşturur.

Bu özgürlük AİHS’nin 10/2.maddesine tabi olmak kaydıyla, sadece olumlu karşılanan ya da kimseye saldırgan gelmeyen ya da insanların kayıtsız kalabildiği “bilgi” ve “fikirler” için değil, Devlet veya halkın herhangi bir kesimi için saldırgan görünen sarsıcı nitelik taşıyan ya da rahatsız edici olan fikirler için de geçerlidir (AİHM nin Handysıde V.Birleşik Krallık, 7 Aralık 1976, Başvuru No: 5493/72, Seri A No. 24, s.23, paragraf 49).

Çoğulculuk, hoşgörü ve açık düşünce bunu gerektirir ve bunlar olmaksızın "demokratik bir toplum" olamaz. 10.maddede benimsenen ifade özgürlüğü bu şekilde olmakla birlikte, yine de bu, dar bir yorum gerektiren istisnalar içermektedir ve bu hakkı kısıtlama ihtiyacının ikna edici bir biçimde ortaya konması gerekmektedir (AİHM nin Pakdemirli-Türkiye Davası, Başvuru No:35839/97).

Basın özgürlüğü ise, ifade özgürlüğünün en önemli unsurlarından birisidir. AİHM basın ile ilgili kararlarında, ifade özgürlüğünün demokratik bir toplumun esaslı temellerinden birisini oluşturduğuna değindikten sonra, basına tanınması gereken güvencelerin özel bir öneme sahip bulunduğunu belirtmektedir. Basın ve diğer medya organlarının ifade özgürlüğü, kamuoyuna yöneticilerin görüş ve davranışlarını tanıtmak ve yargılamak için en iyi araçlardan birisini sunmaktadır.

Basına siyasal arenada ve kamunun ilgilendiği diğer alanlarda tartışma konusu olan bilgi ve görüşleri iletme görevi düşer. Basının bu görevi kamuoyunun da bilgi ve görüşleri alma hakkı ile tanımlanır (Handysıde V.Birleşik Krallık, 7 Aralık 1976, Başvuru No: 5493/72, 49, Centro Europa 7 S.R.L. And Dı Stefano V. İtalya, Başvuru No: 38433/09, 131).

O halde, basın özgürlüğü; bir yönüyle halkı ilgilendiren haber ve görüşleri iletme özgürlüğüdür; diğer yönüyle de, halkın bu bilgi ve görüşleri alma hakkıdır. Mahkeme’ye göre basın ancak bu şekilde, kamuoyunun bilgi edinme hakkı bakımından yaşamsal önemi bulunan “halkın gözcülüğü” ya da “bekçisi” görevi yapabilir. Basın özgürlüğü söz konusu olduğunda, ulusal makamlara tanınan takdir yetkisi demokratik bir toplumun yararı dikkate alınarak sınırlandırılır (Édıtıons Plon V. Fransa, Başvuru No:58148/00, 44; Bladet Tromsø And Stensaas V. Norveç, Başvuru No:21980/93, 59).

Burada hemen şunun ifade edilmesi de gerekir ki, Sözleşme’nin 10. maddesi sadece ifade edilen haber ve fikirlerin içeriğini değil, fakat aynı zamanda bunların nakledilme biçimlerini de korur. (Oberschlıck V. Avusturya, Başvuru No: 20834/92, 57). AİHM’nin yerleşik içtihadına göre; gazetecilik özgürlüğü ve mesleği, belirli ölçüde abartma, hatta kışkırtma unsurunu da içerir. (Prager And Oberschlıck V. Avusturya, Başvuru No: 15974/90, 38)

Basın özgürlüğünün tartışılmasında dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise “değer yargısı” ile “olaya dayalı bilgilendirme” arasında ayırım yapmaktır. Bir olayın olup olmadığı kanıtlanabilir bir husus iken, bir değer yargısının kanıtlanmasının istenmesi gerçekleştirilemez ve kanaat özgürlüğüne müdahale oluşturur. AİHM’ne göre ulusal hukukun bu ayrımı öngörmemesi kendi başına ifade özgürlüğüne aykırılık oluşturabilir.

İfade özgürlüğü geniş bir şekilde yorumlanmakta ise de, sınırsız olmadığı da Sözleşme’nin 10. maddesinin 2. fıkrasında ifade edilmiştir. Hukuken öngörülmüş olma ve meşru amaçlar kapsamında ifade özgürlüğünün sınırlandırılması mümkündür.

Hukuken öngörülebilen bir ifade özgürlüğü sınırlandırılması için meşru bir amacın bulunup bulunmadığının tartışılması gereklidir. AİHS’nin 10.maddesinin 2.fıkrasına göre “bu özgürlüğün kullanılması, …demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, suçun veya düzensizliğin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması,

gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin otorite ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.” Burada çözülmesi gereken temel sorun ifade özgürlüğü ile kişilik haklarına yönelik saldırı arasındaki sınırın hangi ölçütlere göre saptanacağı sorunudur (Hukuk Genel Kurulunun 28.03.2014 gün ve E:2013/4-768, K:2014/402 sayılı ilamı)

Dosya kapsamından, davacı şirketin ... civarında bulunan maden sahasına ilişkin IV. Grup Maden işletme ruhsat sahasında faaliyet gösteren altın madeninin sahibi olduğu, davacı vekili tarafından; davaya konu 10/04/2022 tarihli yayından önce müvekkili şirket ile ilgisi bulunmayan başka bir haberde şirketin işletme ruhsat sahasına ilişkin eski bir görselinin kullanılmış olması nedeniyle davalı gazeteye ihtarname gönderilmesi üzerine 10/04/2022 tarihinde Sözcü Gazetesinde "...'da İkinci Siyanür Tehlikesi" başlığıyla davaya konu haberin yayınlandığı ve aynı görselin tekrar kullanıldığı iddia edilerek eldeki davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dosya kapsamı, mevcut delil durumu, ileri sürülen istinaf nedenleri ve yukarıda açıklanan ilkeler gözetildiğinde; her ne kadar haberin “...

Madencilik Şirketinin kapasite artırımı için yaptığı ÇED başvurusu için inceleme değerlendirme komisyonu toplantısının 27 Nisan 2022 tarihinde yapılacağını açıkladı” şeklindeki bölümünden davaya konu haberin davacı şirkete ilişkin olduğu anlaşılmakta ise de; haber içeriğinde şirketin alan genişletme talebiyle başvuru yaptığı, kapasite artırımına ilişkin bu başvurunun sürecinin devam ettiği belirtilerek bunun çevre halkı ve çevre dernekleri tarafından endişe ve tepki ile karşılandığı hususlarının haberleştirildiği, davacı şirket tarafından da şirketin süregelen faaliyetleri ve izin süreçlerinin olduğu,

izin süreçlerinin uzamasının maddi zarara da sebep olacağı ileri sürüldüğüne göre haberin görünür gerçeğe uygun olduğu, altın madeni sahibi olan şirketin iktisadi ve çevresel etkiler yönünden hassas ve önemli bir faaliyet yürüttüğü gözetildiğinde faaliyetleri kapsamında eleştirilere katlanma yükümlülüğü bulunduğu, basının merceği altında olmasının doğal olduğu, haberde kamu yararı ve toplumsal ilgi bulunduğu, haberin güncel olduğu, dosya kapsamında bulunan ihtarnamede ve dilekçelerde belirtildiği üzere haberde kullanılan görselin davacı şirketin işletme ruhsat sahasına ilişkin eski bir proje görseli olduğu,

davacı şirkete ilişkin haberle birlikte bu görselin kullanılmasının, yine gazetecilerin bir dereceye kadar abartma hakkına sahip bulunmaları, basının okuyucunun dikkatini habere çekmek amacı ile çarpıcı başlık ve ifadeler kullanmasının bir gazetecilik tekniği olması ve haber içeriğindeki bir kısım bilgilerin ayrıntı niteliğinde bulunması karşısında; özle biçim arasındaki dengenin bozulduğundan da söz edilemeyeceği, haberin basın ilkelerine uygun ve basın özgürlüğü kapsamında kaldığı, hukuka aykırı olmadığı,

kararın sonucu itibariyle yerinde olduğu anlaşılmakla yayın sahibi olan davalı şirket ve eser sahibi ... yönünden davacı taleplerinin esastan reddine karar verilmesinde de isabetsizlik görülmemiştir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, ilk derece mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde, usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, HMK’nın 353/1-b.1 maddesi gereğince davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 23/10/2024

Başkan e-imza Üye e-imza Üye e-imza Katip e-imza