Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi E.2020/988 K.2022/193

(İnceleme Aşamasında / Duruşmasız) (Başvuru Kabul/ Gönderme/ HMK m. 353/1-a.6) ,,,,,

TÜRK MİLLETİ ADINA

İSTİNAF KARARI

,,,,,,

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : ANKARA 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ : 06/11/2019

NUMARASI ....

DAVANIN KONUSU

Menfi Tespit, Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ : 08/03/2022

KARAR YAZIM TARİHİ : 14/03/2022

Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan Menfi Tespit, Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davalarında mahkemece asıl davanın kabulüne birleşen davanın kısmen kabulüne kısmen reddine dair verilen karara karşı süresi içinde davalı vekili tarafından her iki dosya yönünden istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Asıl dosyada davacı vekili; davalı şirketin dava dışı ... Emniyet Müdürlüğü inşaatlarının güçlendirme ve onarım işini aldığını, müvekkili ile davalının yaptıkları sözleşme ile inşaatları mekanik tesisat işlerini müvekkili tarafından üstlenildiğini, sözleşmenin 6.maddesinde taşeronu yer teslim tutanağının imzalanmasını müteakiben 10 gün içinde işe başlayacağı, iş süresinin 300 gün, bitim tarihinin 03/09/2012 olduğunun belirtildiğini, müvekkilinin talebi üzerine ...

10. Hukuk Mahkemesince dava konusu ... Emniyet Müdülüğünde 03/06/2013 tarihinde yaptırılan tespit sonucunda düzenlenmiş olan 10/07/2013 tarihli raporda ...

Emniyet Müdürlüğü yerleşkesindeki şantiyeye gidilerek yapılan ve eksik bırakılan işlerin genel kontrolünün yapıldığını, konunun tetkiki uzun süreli olduğundan bahisle muhtelif zamanlarda şantiyeye gidilerek tetkik ve araştırmaların yapılması gerektği ve defalarca tespit mahalline gidilerek fotoğraf çekilmek suretiyle yapılan tespitlerde sözleşme kapsamı içindeki A-B-C ve D bloklarında yapılması gereken işlerden sadece bodrum katlarındaki kısmının yapıldığını,

sözleşme maddeleri içinde bulunan A-B-C-D blokları normal katlardaki mahallere girilmesine idarece müsaade edilmediğinin yetkililerce ifade edildiğini ve bu mahallerdeki işlerin yer teslimi yapılmamış olduğundan normal katlardaki montaj ve tesisatın yapıldığının tespit edildiğini ve müvekkil firmanın sözleşme dışı işlerden dolayı 778.182,56 TL alacaklı olduğunun tespit edildiğini, davalının tüm haksız uygulamalarıyla yetinmediğini şantiye alanındaki müvekkiline ait konteyneri içindeki değerli eşya ve evraklarla birlikte alıp götürdüğünü,

müvekkili tarafından davalının tüm şantiyelerinin araştırıldığnı ve 24/07/2013 tarihinde davalıya ait ...'un dış bölgesindeki bir şantiyede konteynerin bulunduğunu ve tutunak tutulduğunu, müvekkilinin davalıdan yaklaşık 800.000,00 TL alacaklı olmasına rağmen sözleşmenin haksız olarak feshedildiği halde davalı borcunu ödemek yerine müvekkilini baskı ile sindirmek gayreti içinde olduklarını, davalı tarafa teminat olarak verilen çekin vade kısmı doldurulmadan verildiği halde davalı tarafça tarih atılarak davalarından birkaç gün önce bizzat davalıya tarafça bankaya ibraz edilerek tahsil edilmek istendiğini,

müvekkilinin davalıya hiçbir borcu bulunmadığı gibi taraflar arasındaki sözleşme kapsamında müvekkil yüklendiği ve kendisine teslimi yapılan tüm edimleri yerine getirdiğini, sözleşme kapsamında üstlendiğinin haricinde yaklaşık 800.000,00 TL tutarında ilave iş yaptırıldığını, müvekkilinin sözleşme kapsamında üstlendiği tüm işleri fazlasıyla yerine getirildiğini, davalının müvekkiline en az 778.182,55 TL borcunun bulunduğunu belirterek Türkiye ... ...

Şubesi .... çek nolu 70.000,00 TL miktarlı çek dolayısıyla müvekilinin davalıya borçlu olmadığının tespitini talep ve dava etmiştir.

Asıl dosyada davalı vekili; taraflar arasında mekanik tesisat işlerinin yapımı konusunda sözleşme imzalandığını, sözleşmenin uygulanmasına yönelik olarak hiç bir ifadenin yer almadığı sadece soyut bazı olayların olduğunun iddia edildiğini, iddia edilen olayların ise sözleşme hükümleri doğrultusunda hiç değerlendirilmediğinin tespit edildiğini, davacının hak ediş olarak sunduğu belgelerde hak ediş olmayıp sadece tutanak olduğunu, bu belgelere ilişkin beyan ve haklarını saklı tutuklarını, aslolan müvekkili tarafından düzenlenen ve idareye verilen hak ediş olduğunu,

müvekkili davacıya ödeme yapmamak amacıyla bahane aradığı iddiasının doğru olmadığını, bu zamana kadar 600.000,00 TL üzerinde ödeme yaptığını ancak sözleşme ile yüklendiği edimlerini yerine getirmemesi ve davalı firmayı idare karşısında zor durumda bırakması sebebiyle sözleşme hükümleri doğrultusunda çeşitli kereler noterden gönderdiği ihtarnameler ile sözleşme hükümlerine uyması,

süreleri geçmiş olmasına rağmen işi tamamlaması kendisine ihtar edildiğini, davacı firmanın çeşitli bahanelerle işi tamamlamadığını yeteri kadar personeli iş yerinde bulundurmadığını, bizzat kendilerinin yaptırdığı tespit sonucu düzenlenen bilirkişi raporu ile girelemediği iddia edilen bölümlerin klima tesisat işlerini yapmış ve şimdi parasını talep ettiğini, davacının buralarda para tutan imalatlarının bir kısmını yaparak kendisine kâr sağladığını ancak kalan işleri çeşitli bahaneler ile yaparak kurtulma peşinde olduğunu, davacının sözleşme hükümlerine aykırı davranması sebebiyle ...

11. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/31 D.iş sayılı dosyası ile tespit yaptırıldığını, tespit sonrası düzenlenen rapor ile işi %30 oranında yapıldığının tespit edildiğini, yapılan ve yapılmayan işlerin liste halinde belirlendiğini, davacını yer teslimen ve girilemeyen bölümlere ilişkin iddialarının doğru olmadığının idare, müşavir ve firma şantiye kayıtları doğrultusunda ortaya çıkacağını belirterek fazlaya ve diğer konulara ilişkin dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olarak açılan davanın reddine karar verilmesi talebinde bulunduğu görülmüştür.

Birleşen Ankara 12. ATM'nin 2014/69 esas sayılı dosyasında davacı vekili ; ... Sismik riskinin azaltılması ve acil durum hazırlık projesi (...) Kamu İdari Binaları Güçlendirme ve Onarım inşaatı ...

Emniyet Müdürlüğü inşaatlarının mekanik tesisat işlerinin yapımı konusunda davalı ile anlaşıldığını, müvekkilinin kendisine yapılan yer teslimi neticesinde sözleşme gereği yüklendiği edimlerden işverenin müvekkilinin çalışacağı hale getirerek teslim ettiği işlerin tamamını yerine getirildiği gibi sözleşme dışı bir çok işi de davalının onayı ve talebi ile yerine getirildiğini, ancak müvekkilinin sözleşme ile yüklendiği işlerin büyük bir kısmını müvekkile yer teslimi yapılmaması nedeniyle yapılamadığını,

dolayısıyla davalının ön çalışmasını bitirip yeri müvekkiline teslim etmeden müvekkilinin çalışma yapıp işi bitirmesinin fiilen mümkün olmadığını, emniyetin güvenlik uygulaması gereği müvekkili personelinin çalışacak birimlere girebilmesinin tek yolu giriş izin belgesi almadığını,

giriş izin belgesinin işveren olarak idareden alınmasının davalıya ait bir yükümlülük olup giriş izin belgesinin müvekkiline teslim edilmeyen kısımlar için müvekkilinin çalışma yapmasının da beklenemeyeceğini belirterek fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla müvekkilinin 778.182,55 TL alacağının 10/06/2013 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

Birleşen Ankara 12. ATM'nin 2014/69 esas sayılı dosyasında davalı vekili; davacı vekilinin dilekçesinde belirttiği üzere taraflar arasında mekanik tesisat işlerinin yapımı konusunda sözleşme imzalandığını, ancak dilekçesinin incelenmesinde sonucu sözleşmenin uygulanmasına yönelik olarak hiç bir ifadenin yer almadığı sadece soyut bazı olayların olduğunun iddia edildiğini, iddia edilen olayların ise sözleşme hükümleri doğrultusunda hiç değerlendirilmediğini, davacının iddiaları karşısında öncelikle taraflar arasındaki sözleşmenin ilgili hükümlerinin davacının delil listesinde hak ediş olarak sunduğu belgelerin hakediş olmayıp tutanak oldğunu,

bu belgelere ilişkin beyan hakkını saklı tuttuğunu, asıl olanın davalı tarafından düzenlenen ve idareye verilen hak ediş olduğunu, yine davacı tarafından düzenlenerek davalıya verilerek onaylanan hak edişlerin asıl olduğunu, davalının davacıya ödeme yapmamak amacıyla bahane aradığı iddialarının doğru olmayıp, bu zamana kadar 600.000,00 TL üzerinde ödeme yaptığını, ancak sözleşme ile yüklendiği edimlerini yerine getirmemesi ve davalı firmayı idare karşısında zor durumda bırakması sebebiyle sözleşme hükümlerinin süreleri geçmiş olmasına rağmen işi tamamlamasının kendisine ihtar edildiğini, işin tamamlanmadığını,

talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla haksız ve hukuk dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece; davalı şirket ile dava dışı kurum arasında tanzim edilen eser sözleşmesine istinaden ...

Emniyet Müdürlüğünün idari binalarının güçlendirme ve onarım işinin davalı tarafından üstlenildiği, davalının davacı ile yaptığı eser sözleşmesi ile almış olduğu işin mekanik tesisat kısımlarının yapım işini davacıya verdiği, davacının üstlendiği işi sözleşme kapsamında yaptığı ve ayrıca davalının talimatları doğrultusunda sözleşme dışı yaptığı işlerin bedelinin kısmen ödenmediği ve sözleşmenin haksız olarak feshedilerek teminat mektubunun iade edilmediği iddiasıyla derdest davanın açıldığı,

taraflar arasında tanzim edilen eser sözleşmesi ve ekleri, asıl işveren kurumdan celp edilen ihale ve hak ediş evrakları, tespit dosyası raporları ve mahkememizce aldırılan bilirkişi raporlarına göre, taraflar arasındaki sözleşme uyarınca davalının asıl işverenden ihale ile aldığı güçlendirme ve onarım işinin mekanik tesisat bölümünün yapım işinin davacıya verildiği, yapım aşamasında davalının talimatı asıl işverenin oluruyla sözleşme dışı ek işlerin yapıldığı, davalı tarafından kısmi ödemede bulunulduğu,

ancak ek işler dolayısıyla sözleşmede belirtilen sürede işin tamamlanarak teslim edilemediği ve davalının tek taraflı olarak sözleşmeyi feshettiği, ancak davalı tarafından iş yeri tesliminin tam olarak zamanında yapılmamış olması ve sözleşme dışı ilave işlerin yapılması için gerekli ve yeterli süre uzatımı verilmemesi nedeniyle feshin haklı olmadığı, yapılan hesaplamalara göre davacının asıl iş kapsamında toplam 507.554,45-TL'lik iş yaptığı, sözleşme dışı yaptığı iş toplamının ise 961.702,16-TL olduğu,

bu durumda yapılan toplam imalat tutarı 1.439.916,54-TL olup taraf defterlerinde kayıtlı olan ve tarafların kabulünde olan davalı tarafından davacıya ödenen bedeller ile stopaj kesintisi ve SGK kesintisi toplamı olan 700.982,67-TL tenzil edildiğinde geriye davacının davalıdan talep edebileceği 738.933,87-TL alacağın kaldığı,

bu durumda asıl davada davacı tarafından davalıya teminat çeki olarak verilen çekten dolayı davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, birleşen dosyada ise davanın kısmen kabulüne 738.933,87-TL'nin ihtarnamenin tebliğinden sonra verilen 7 günlük sürenin bitimiyle 12/06/2013 tarihinde davalı temerrüde düştüğünden temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine fazlaya ilişkin talebin karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; idarenin mukayeseli keşif özetinin incelenmediğini ve değerlendirilmediğini, davacının 30/06/2012 ve 31/01/2013 tarihli hakediş belgelerinin sözleşme kapsamındaki işleri ve ilave işleri kapsamasına rağmen sadece sözleşme kapsamındaki işleri kapsadığı şeklinde değerlendirilmesinin hatalı olduğunu, davacının tarafından yaptırılan tespit raporunun aynen kabulünün hatalı olduğunu, davacının 18 kalem işten ilk 11'ini yapmadığı hususunun tespit raporlarıyla sabit olduğunu, idarenin sözleşmedeki işlerin bir kısmını sözleşmeden çıkardığını, bir kısmını azalttığını, evrakların sunduklarını,

işlerin mükerrer olarak hesaplandığını, idarenin kanallı havalandırma sistemini sözleşmeden çıkardığını ve bu işin yapılmadığını, bunun yerine yapılan set fan işinin de raporda sözleşme dışı olarak değerlendirildiğini, kazan dairesi işinin sözleşme kapsamında bir iş olduğunu, sözleşmeden çıkarılan işlerin kalem kalem dökümünün bulunduğunu, fesih tarihi itibariyle yapılan ve yapılmayan işlerin belirlenmesi gerektiğini, yaptırdıkları tespit raporunda yapılmayan işlerin mevcut olduğunu, davacının kendi düzenlediği 2. Hakedişteki düzeltmeyi de kabul etmediklerini,

buradaki düzeltme öncesi 44.738,31 TL'lik ödeme kesintisinin de hesaptan düşülmesi gerektiğini, davacının iddia ettiği gibi sözleşme dışı iş yapılmadığını, davacının bu işleri yaptığını ispat etmesi gerektiğini, idareden temin ettikleri belgelere göre bu işlerin tespit edilmesi gerektiğini, hakedişlerde davalının imzasının bulunmadığını, davalı tarafından yapılan fesihin haklı olduğunu, davacının katlara idare tarafından girişe izin verilmediğini beyan ettiğini, bunu kabul etmemekle birlikte davacının bodrum kattaki mekanik tesisat işlerini de yapmadığını, yer teslimi yapılıp hiç yapılmayan işlerin de bulunduğunu,

sözleşmede süre uzatımı için prosedür öngörüldüğünü, davacının buna göre bir talebinin olmadığını, ihtarlarında saklı tuttukları, davacı teminatı+%5 ceza +3. Kişilere yaptırılan işlerin fark bedelinin cezası karşılığı alacağın mahsubunu talep ettiklerini belirterek yerel mahkeme kararının kaldırılmasını ve davaların reddini talep etmiştir.

GEREKÇE

Davalar, Menfi Tespit, Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nun 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Eser sözleşmelerinde kural sözleşmenin ayakta bulunduğu ve hukuken varlığını muhafaza ettiği sürece gerçekleştirilen imalâtın, yapımı üstlenen yüklenici ya da taşeron tarafından ifa edilmiş ve gerekçeleştirilmiş olmasıdır. Bunun aksini ileri süren iş sahibi, yüklenicinin işi bırakıp kalan işi başkalarına tamamlattığı ya da kendisinin tamamladığını yasal delillerle kanıtlamak zorundadır. (Yargıtay (kapatılan) 15. Hukuk Dairesi, 2016/5175 Esas, 2018/1303 Karar)

Davacı , sözleşmede kararlaştırılmadığı halde davalının talimatı ile bir takım sözleşme dışı imalatlar gerçekleştirdiği iddiasında bulunmuştur. Fazla imalât bedelinin, sözleşmede bu konuda hüküm varsa sözleşme hükümlerine, yoksa 6098 sayılı TBK’nın 526 ve devamı maddelerinde düzenlenen vekâletsiz iş görme hükümleri gereğince, yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçlerine göre hesaplanması gerekir. Mahalli piyasa rayiçleri içinde KDV ve yüklenici kârı bulunacağından ayrıca eklenmeyecektir (Yargıtay (kapatılan 15. Hukuk Dairesi, 2021/3845 Esas, 2021/1935 Karar)

Mahkemece asıl iş sahibi idareden hak ediş evrakları dahil tüm ihale evrakları temin edilmeden eksik inceleme ve değerlendirme ile sonuca gidilmesi doğru görülmemiştir.

O halde Mahkemece yapılacak işlem; asıl iş sahibi idareden tüm ihale evraklarının getirtilmesi, davacının bazı bölümlere giriş izni verilip verilmediğinin idareden sorulmasından sonra bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin giderilmesi için HMK'nın 266 ve devamı maddelerine göre konusunda uzman bilirkişilerden oluşturulacak heyetle gerekirse mahallinde keşif de yapılarak ve tarafların iddiaları tartışılarak yapıla işin sözleşme kapsamında olup olmadığının değerlendirilmesi, sözleşme kapsamında yapılan işlerin sözleşme hükümlerine göre bedelinin tespiti;

sözleşme kapsamı dışında yapılan işler bakımından öncelikle sözleşmedeki birim fiyatlardan; sözleşmede birim fiyat karşılığının bulunmaması halinde yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçlerine göre bedelinin hesaplanması; sözleşmenin 4. Maddesi de dikkate alınarak iş bedellerinin davalı tarafından dava dışı idareden tahsil edilip edilmediğinin denetlenmesi; toplam iş bedelinden öncelikle ispatlanan ödemelerin düşülmesi; tarafların sözleşmenin feshinde kusur durumlarının tespiti ile davalının mahsup taleplerinin tartışılması;

bu şekilde tarafların itirazlarını da karşılar denetime elverişli bilirkişi raporu alınarak ulaşılacak sonuca göre karar verilmesinden ibaret olacaktır.

Açıklanan nedenlerle; sair hususlar incelenmeksizin davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde sonuçlandırılması için kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.

,,,,,,,,