Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2023/892 K.2023/1028

İlk Derece Mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacılar vekili, 25.02.2021 tarihli, Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E.-... K. ve bu dava dosyası ile birleşen Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. ... K ile Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. ... K. Sayılı dosyalarına ilişkin feragatlerinin gabin nedeniyle iptalini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir.

Mahkemece,"...hak düşürücü süre geçtikten sonra davanın açılması" gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Karara karşı, davacılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; gabine dayalı dava açma süresinin gabini fark etmeden itibaren 1 yıl ve sözleşmeden itibaren 5 yıl olduğunu, ancak mahkemenin bu hususu araştırmadan feragat sözleşmesinin imzalanma tarihini esas alarak kanunda belirtilen 1 yıllık süreyi işlettiğini, bunun usul ve yasaya uygun olmadığını, sözleşme tarihinden itibaren 5 yıllık sürenin geçmediğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

Dava, davalı bankadan kullanılan ticari krediden kaynaklanan borçların tasfiyesi amacıyla düzenlenen sulh ve ibra protokolü uyarınca taraflar arasında görülen davalarda verilen feragat beyanının gabin hukuksal nedenine dayalı iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Bilindiği üzere 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun “Tespit Davası” başlıklı 106’ncı maddesiyle;

“(1) Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir.

(2) Tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır.

(3) Maddi vakıalar, tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz.” hükmü getirilmiştir. Söz konusu hüküm uyarınca tespit davası açmak isteyen davacı yönünden eda davasından farklı olarak korunmaya değer hukuki yarar bulunduğunun ispatı şartı korunmuştur.

Belirtilmelidir ki; hukuki ilişkinin henüz şartlarının tam olarak oluşmaması nedeniyle eda davasının açılamaması ya da davalının varlığını iddia ettiği hukuki ilişki nedeniyle tehdit ve tehlike altında olması gibi durumlarda açılacak tespit davası ile hukuki korunma sağlanabiliyorsa hukuki yararın varlığı kabul edilebilir.

"Kısmi dava” başlıklı 109’uncu madde de; (1) Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir.

(2) Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz.

(3) Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez.”

hükümleri nazara alınarak baştan tespit edilmesi yine objektif olarak tespiti mümkün hallerde bu yola başvurulamayacak, yani belirsiz alacak ya da tespit davası açılamayacağı belirtilmişti.

Ancak 01/04/2015 tarihinde yayımlanan 6644 sayılı kanunun 4 md.ile 109.maddede değişiklik yapılmış ve madde; "(1) Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir. (2) (Mülga: 1/4/2015-6644/4 md.) (3) Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez." hükmü getirilerek, maddenin önceki halinde yer alan "(2) Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz." bendi iptal edilmiştir.

Ne var ki somut olayda gabin nedeniyle iptali istenen feragat edilen dosyalara ilişkin davaların değerlerinin ayrı ayrı belirtilmeksizin dava değerini 1.000,00 TL harca esas değer gösterilmek suretiyle anılan miktar üzerinden harç yatırılarak açılmış ise de dava dilekçesindeki talep davacının feragat edilen dosyalardaki alacak miktarının davalı bankaya olan borçla orantısızlığı nedeniyle feragatlerin iptali istemiyle açılmıştır.

Davacıların gabin hukuki nedenine dayalı talebine göre talep konusu bölünebilir değildir. Bu nedenle davanın da kısmi dava olması mümkün değildir. Dava, gabin nedeniyle feragatlerin iptali davası niteliğinde olmakla nispi harca tabi olup kısmi dava olarak da açılamaz, kaldı ki dava dilekçesinde davanın kısmi dava olarak açıldığı yönünde bir ifadeye de rastlanılmamıştır.

492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince nispi harca tabi davalarda dava değerinin dava dilekçesinde gösterilmesi ve gösterilen değer üzerinden hesaplanacak karar ve ilam harcının 1/4'ünün dava açılırken peşin ödenmesi zorunludur. Dava dilekçesinde değer gösterilmemiş ve harç ödenmemiş ise aynı Kanunun 30. maddesi hükmü kıyasen uygulanarak yalnız o celse için yargılamaya devam olunur. Değer açıklanarak peşin harç yatırılmadıkça davaya devam olunmaksızın dava dosyasının işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.

5235 Sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un 5. maddesinde, "Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde konusu parayla ölçülebilen uyuşmazlıklarda dava değeri beş yüz bin Türk Lirasının üzerinde olan dava ve işlere bir başkan ve iki üye ile toplanacak heyetçe yürütülüp sonuçlandırılacağı" şeklinde düzenleme mevcuttur.

Somut olayda, dava dilekçesinde harca esas değer 1.000,00 TL olarak gösterilip bu bedel üzerinden harç yatırılmış ise de, dava dilekçesinin içeriğinden davacıların gabin hukuki nedenine dayalı olarak yapılan protokol gereğince feragat ettiği dosyalardaki feragatlerin iptalini talep ettikleri görülmüştür.

Bu durumda dava değerinin belirlenerek işin heyetçe görülecek işlerden olup olmadığı ve buna göre 492 sayılı Harçlar Kanunun 16, 30 ve 32 maddeleri ile HMK 150. maddesi gözetilmek suretiyle eksik harcın ikmali için davacıya uygun bir süre verilmesi ve akabindeki işlemlerin de heyetçe ya da değerine göre ilgili hakim tarafından yürütülüp karara bağlanması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmemiştir.

Mahkemenin teşekkülüne ve harca ilişkin bu kural kamu düzenine ilişkin olduğundan resen gözetilmiştir.

Sonuç olarak, sair istinaf sebepleri incelenmeksizin davacılar vekilinin istinaf başvurusunun re'sen nedenlerle kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın İlk Derece Mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...