Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2025/376 K.2025/571

Hasımsız olarak görülen davada İlk Derece Mahkemesince davanın reddine dair verilen kararın istinaf incelemesi davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; Diyarbakır sebze ve meyve halinde kabzımal olarak faaliyet gösteren müvekkilinin hamili olduğu, ... Ltd.Şti. tarafından keşide edilen.... Şubesi'nin ... TL bedelli çeki kaybettiğini ya da çaldırdığını ileri sürerek çek hakkında ödeme yasağı konularak çekin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece yapılan yargılama neticesinde; her ne kadar davacı vekili tarafından müvekkilinin davaya konu edilen çekin yetkili hamili olduğu ileri sürülmüş ise de, sunulan fatura dışında bu iddiayı destekleyecek herhangi bir delil sunulmadığı, çekin keşide tarihinin 05/03/2025 olduğu ve davanın ise çekin ibraz tarihinden hemen önce açıldığı, öte yandan davacı vekili tarafından çekin ne şekilde kaybolduğuna ilişkin somutlaştırma yükümlülüğünün yerine getirilmediği, bu haliyle davacının çekin yetkili hamili olduğuna yönelik kanaat oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili; dava dilekçesi ekinde dava konusu çek örneği sunulduğu gibi akabinde çekin karşılık verildiği faturanın da dosyaya sunulduğunu, mahkemenin fatura dışında iddiayı destekleyecek delil sunulmadığı gerekçesinin yerinde olmadığını, çekin kaybolurken görüntülerinin sunularak ispatının beklenemeyeceğini ve bu hususun zayi nedeniyle açılacak davanın ispatını imkansız hale getireceğini beyan ederek kararın kaldırılması talebiyle istinaf isteminde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf sebepleri ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda;

Dava, 6102 sayılı TTK m. 818(1)-s atfıyla aynı Kanun'un m. 757(1) hükmü gereğince iradesi dışında kambiyo senedi elinden çıkan kişi tarafından açılan zayi nedeniyle çek iptali talebine ilişkindir.

Kıymetli evrakın iptali, kıymetli evraka ilişkin “umumi hükümler” arasında TTK m. 651 ve 652’de genel bir şekilde düzenlenmiş, ayrıca nama (TTK m. 657) ve hâmiline senetlerin iptali hakkında (TTK m. 661-668) özel hükümler öngörülmüştür. TTK’da emre yazılı senetlerin iptaline dair ayrık hükümler bulunmamaktadır. Bunun yerine poliçenin iptali için özel bir düzenleme (TTK m. 757-765) getirilerek bu hükümlerin TTK m. 778/1-ı yollamasıyla bonolar bakımından, 818/1-s yollamasıyla çekler bakımından da uygulanacağı öngörülmüştür.

6102 sayılı TTK'nın m. 818(1)-s hükmü delaletiyle çekler hakkında da uygulanması gereken TTK'nın m. 757 hükmüne göre çek iptali davası, çeki elinden iradesi dışında çıkan hâmil tarafından açılabilir.

Dosya arasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; dava konusu ...Şubesi'ne hitaben keşide edilen, .... keşide tarihli,.... seri numaralı ve .... TL bedelli çekin hâmiline düzenlendiği, davacı tarafça çekin ön yüzünün fotokopisinin dava dilekçesine eklendiği, İlk Derece Mahkemesinin 04/03/2025 tarihli ara kararına istinaden davacı tarafça dosyaya sunulan 04/03/2024 tarihli beyan dilekçesinde kabzımal olarak faaliyet gösteren müvekkilinin dava konusu çeki keşidecisi .... Ltd.Şti.'ne satmış olduğu nar meyvesi karşılığında aldığını beyan ederek müvekkili ... tarafından dava dışı .... Ltd. Şti.'ne keşide edilen fatura sunulduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece, iptali istenen çekte davacının yetkili hâmil olduğunu kanıtlayamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkin davalardaki ispat ölçüsü bakımından Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin uzun süreden beri uygulanagelmiş müstakar içtihatları bulunmaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteyebilmek için gerekli olan şartlardan birisi de senette mündemiç olan hakkın varlığını sürdürmesidir.

Somut olayda, davacı tarafından, dava konusu hâmiline düzenlenen çekin zayi olduğu ileri sürülmüş ve anılan çekin ön yüzünün fotokopisi dosyaya sunulmuştur. Esasen hasımsız olarak açılan ve kesin hüküm niteliği de taşımayacak olan bu türden davalarda, davacının mahkemeye olumlu bir kanaat verecek kadar delil sunmasını yeterli saymak gereklidir.

Aksinin kabulü ile davacının daha fazlasını ispata zorlanması, çeklere de uygulanacak olan 6102 sayılı TTK'nun 757 ve devamı maddelerindeki zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali hükümlerinin uygulanmasını imkânsız hale getirecektir. Kaldı ki, dosya kapsamında davacının iddiasının aksini kanıtlayacak somut bir delil bulunmamaktadır.

Öte yandan, dava sırasında yapılacak olan ilânlar sonucunda, hak sahipleri varsa ortaya çıkabilecek ve kendilerine karşı istirdat davası açılabilecek ya da hak sahipleri tarafından hasımlı olarak açılacak bir dava ile, çek iptali kararının iptali talep edilebilecektir. Dolayısıyla İlk Derece Mahkemesini tereddüte sevk eden hususlar, esasen anılan davalarda tartışılacaktır.

Bu durum karşısında İlk Derece Mahkemesince, somut uyuşmazlık yönünden davacı vekilince sunulan mevcut delillerin yeterli sayılarak ve davacının işbu davayı açmasında yasal bir engelin bulunmadığı kabul edilerek bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme, yetersiz ve hatalı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir (Bkz. Yargıtay 11. HD'nin 14/05/2018 tarih ve 2016/11761 E., 2018/3544 K. sayılı.

16/11/2017 tarih ve 2016/13113 E., 2017/6302 K. sayılı. 12/06/2017 tarih ve 2016/1132 E., 2017/3639 K. sayılı vb. kararları).

Açıklanan nedenlerle, 7251 sayılı Kanun'un 35. maddesi ile değişik 6100 sayılı HMK'nın 353. maddesi gereğince, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması nedeniyle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın m. 353(1)-a-6 hükmü uyarınca kaldırılmasına, yukarıda belirtildiği şekilde araştırma ve inceleme yapılarak toplanan ve toplanacak delillerin sonucuna göre bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.