İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2020/1324 K.2020/1194

Davanın reddine yönelik hükmün davacı...vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı...vekili; müvekkili bankanın müşterisi olan şirket tarafından davalı...şirkete 3.000-TL gönderilmesi talimatı verildiğini, davalı...şirket tarafından verilen yazıda 10.000-TL belirtilmesi üzerine müvekkili banka tarafından sehven 10.000-TL tutarında işlem yapıldığını, bu durumun tespiti üzerine, müşteri hesabına 7.000-TL ödeme yapılarak zararın giderildiğini, yatırılan fazla tutarın davalıdan tahsili için ihtarname gönderdiklerini, davalının bu ödeme yapmadığını, bunun üzerine davalı...aleyhine İstanbul ... İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında icra takibi başlattıklarını, davalının takibe itirazı üzerine takibin durduğunu, davalının haksız itirazının iptalini, takibin kaldığı yerden devamını, davalı...aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı...tarafa usulüne uygun olarak davetiye tebliğine rağmen yasal sürede davaya cevap dilekçesi sunmamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, T.B.K.'nın 77/1 maddesinin “Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.” olarak düzenlendiği, bir kimsenin malvarlığında zenginleşme olur iken hukuka uygun bir sebep olmaması gerektiği, davalı...ile dava dışı banka müşterisi arasında 10.000-TL'lik bir çek ilişkisinin olduğu, çekin tamamının ödenmediği, dava dışı çek borçlusu tarafından davalıya ödenmediği,

davalı...vekilinin de 7 nolu celsede "banka tarafından bize gönderilen 10.000-TL açıklamada belirtilen çek bedeli ile aynı miktar olup biz bu yapılan ödeme ile çek bedelini tahsil ettik, bu tahsilat sonrasında dava dışı ... yetkililerine açıklamada belirtilen çek ödeme dolayısıyla teslim edilmiştir" şeklinde beyanda bulunduğu,

bankacı bilirkişi tarafından yapılan tespitlerin sebepsiz zenginleşme hususları irdelenmediğinden neticesinin yerinde olmadığı ,netice olarak davalı...tarafın "haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen" sıfatına sahip olmayıp, elinde bulundurduğu 10.000-TL'lik çek dolayısıyla alacağı olan miktarı tahsil ettiği, davacı...bankanın kendi personelinin talimata uygun işlem yapmaması sebebiyle oluşan fark miktara ilişkin zarara katlanması gerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı...vekili; müvekkili banka tarafından sehven yapılan ödeme nedeniyle davalının sebepsiz zenginleştiğini,16.05.2019 tarihli bilirkişi raporunda müvekkili bankanın davaya konu ödeme nedeniyle alacaklı olduğunun tespit edildiğini, davalının davaya konu asıl alacak olan 7.000-TL yönünden müvekkili bankaya borçlu olduğuna ilişkin faiz hesabına ilişkin 5,11-TL tutarındaki farka ilişkin itirazları saklı kalmak kaydıyla yerinde tespitler yapıldığını, Kasım 2019 tarihli ikinci bilirkişi raporunda davalının dava dışı ... ile ticari ilişkisinin tespit edilemediği, davalının iddiasına konu olan çeke ait belgenin paylaşılmadığı,

yapılan havalenin defter kaydına rastlanmadığı yerinde bir şekilde tespit edildiğini,iki bilirkişi raporunun, müşteri talimatı, müvekkili banka kayıtları ve davalı...şirketin davalı...aleyhine kayıtlarına rağmen davaya cevap vermeyip münkir konumunda olan davalı...beyanına dayanarak hüküm kurulduğunu, davalının iddialarının HMK.'nın 128. maddesinde belirtilen inkar kapsamının dışında olup H.M.K.'nın 141. maddesine göre savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi mahiyetinde olduğunu belirterek kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Uyuşmazlık; davacı...bankaya dava dışı müşterisince verilen 3.000-TL'lik talimatın sehven daha yüksek oranda 10.000-TL olarak davalıya ödenmesi neticesinde sehven ödenen kısmın iadesi için başlatılan icra takibine yapılmış itirazın iptali, davalı...tarafın talimattan fazla ödenmiş olan miktarı davacı...bankaya geri vermesi gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

Toplanan tüm delillere göre ; davalı...tarafından müşterisinden alınan çekin karşılıksız çıktığı, çekin ibrazından sonra çek borçlusunun davacı...bankaya verdiği yazılı talimat ile 10.000-TL çek karşılığı hesabından 3.000-TL ödenmesi talimatı üzerine dava dışı müşteriye 10.000-TL ödendiği hususu sabittir.Banka hesabında ki para bankanın hakimiyetinde ise de ; hesap sahibinin talebi olmaksızın bankanın sarf yetkisi yoktur.Talimata aykırı işlem yapan banka müşterisi hesap sahibine karşı sorumludur.

Sebepsiz zenginleşmeden söz edilebilmesi için; bir taraf zenginleşirken diğerinin fakirleşmesi, zenginleşme ve fakirleşme arasında uygun nedensellik bağının bulunması ve zenginleşmenin hukuken geçerli bir nedene dayalı olmaması gerekir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun konuya ilişkin 77 ve devamı maddelerindeki düzenlemelere göre, sebepsiz zenginleşme; geçerli olmayan ve tahakkuk etmemiş yahut varlığı sona ermiş bir nedene ya da borçlu olunmayan şeyin hataen verilmesine dayalı olarak gerçekleşebilir. Sebepsiz zenginleşme bunlardan hangisi yoluyla gerçekleşmiş olursa olsun, sebepsiz zenginleşen, aleyhine zenginleştiği tarafa karşı, geri verme borcu altındadır.

Öte yandan, hukuki işlemin borç doğurmasının nedeni irade açıklamasıdır. Sebepsiz zenginleşmenin borç doğurmasının nedeni ise, tam aksine, kişinin iradesi dışında malvarlığında bir eksilmenin meydana gelmesidir. Bunun sonucu olarak, taraflar arasında malvarlıkları arasındaki değişim bir sözleşmeye, yani tarafların açıkladıkları iradeye dayanırsa, sebepsizlikten ve dolayısıyla sebepsiz zenginleşmeden söz edilemez.

İlk derece mahkemesince ;davalının 10.000-TL karşılıksız çekin alacaklısı olduğu ,sebebsiz zenginleşmediği kabul edilmiş ise de ;hükümde bankanın da çek borçlusu olmadığı gözönüne alınmamıştır.Somut olayda ;borçlu olunmayan şeyin hataen verilmesine dayalı olarak iade istenilmektedir.Davacı...banka ;müşterisinin talimatına aykırı işlem yaptığını fark ettiğin de somut olayda sebebsiz zenginleşen davalıdan ,hataen yapılan ödemenin iadesini talep etmiş ,davalı ...10.000-TL çekten dolayı zaten alacaklı olduğunu ileri sürerek ödemekten imtina etmiştir.Oysa,davalı...bu alacak hakkını hataen yapılan ödeme olmasaydı kime karşı ileri sürebilecek ise

somut durum da ona karşı ileri sürebileceği gözönünde bulundurularak davalının sebebsiz zenginleşip zenginleşmediği belirlenmelidir. Bankaca,davadışı çek borçlusuna yapılan iade ödemesi, banka kaynakları kullanılarak yapıldığı buna göre fazla ödemenin de çek hesap sahibinin hesabından değil banka kaynağı olduğu gözönünde bulundurulmadan davalının sebebsiz zenginleşmediğinin kabulü ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Ancak ;yapılan bu hata veya eksiklik yeniden yargılama gerektirmediğinden davacı...vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile hükmün kaldırılmasına ,yeniden hüküm verilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.