İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2021/155 K.2024/1017

Davanın reddine ilişikin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirketin hamili olduğu 39 adet çekin 11/12/2017 tarihinde müvekkili şirketin aracında meydana gelen hırsızlık sonucunda çalınarak zayi olduğunu, çalınan çekler arasında dava konusu iki adet çekin de bulunduğunu, söz konusu çeklerin iptali istemiyle müvekkili tarafından Bakırköy 3. ATM'nin 2017/1144 esas sayılı dosyasında zayi nedeniyle iptal davası açıldığını, dava konusu ... iat olan 19.02.2018 keşide tarihli ... no'lu 47.000-TL bedelli çek ile ... no'lu 50.000-TL bedelli çekin davalı şirket tarafından iktisap edildiği ve elinde bulunduğunun anlaşıldığını, mahkemece verilen sürede işbu davanın açıldığını,

her iki çekin rızası dışında müvekkilinin elinden çıktığını, hırsızlık olayına ilişkin olarak müvekkilinin şikayeti üzerine Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının 2017/30928 ve 2017/60714 soruşturma sayılı dosyalarında soruşturma başlatıldığını, davalı şirketin çekleri çalınmış olduğunu bilerek kötü niyetli olarak iktisap ettiğini, çeklerin ciro silsilesinde yer alan şirketler ile davalının ticari defter kayıtları incelenerek davalının sunduğu faturaların gerçek olup olmadığının tespitinin gerektiğini, müvekkili şirkete atfen atılan ciro imzası ile kaşenin müvekkiline ait olmadığını, sonraki ciroların tamamının da sahte olduğunu,

çekin ciro silsilesinde yer alan ... şirketinin cirosunun sonradan silindiğini belirterek, dava konusu çeklerin davalıdan alınarak müvekkiline iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; müvekkilinin çekleri edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğünün bulunmadığını, ciro silsilesine göre müvekkilinin yetkili hamil olduğunu, çeklerin müvekkilince ... Enerji ve ... firmalarından alkollü içecek satışı karşılığında iktisap edildiğini, bu nedenle müvekkilinin çekin iktisabında kusurlu olmadığını, davacının çeklerin rızası dışında elinden çıktığını kanıtlayamadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; davacının çekin kaybolması esnasında hamil olduğunun anlaşıldığı, bununla birlikte davalının dava dışı bir önceki ciranta ... şirketi ile ticari ilişkisinin bulunduğu, çek üzerindeki ciro silsilesinde herhangi bir kopukluğun bulunmadığı, davalının düzgün bir silsile ile birbirine bağlı cirolardan anlaşılan son hamil konumunda olup iktisap sebebini faturalarla belgelendirdiği, TTK'nın 792. maddesinde öngörülen kötüniyet veya ağır kusurun dosyadaki delillerle kanıtlanamadığı, bu sebeple iyi niyetinin yasa gereği korunması gerektiği, çek istirdatı şartlarının oluşmadığı, davalının faturanın ödenmesi için ciro ile devraldığı çekin çalıntı olup olmadığını araştırma yükümlülüğünün de bulunmadığı, iktisabında ağır kusurlu sayılamayacağı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili; davalının fatura tarihlerinde çeklerle ilgili olarak ticaret sicil gazetesinde ilan yapıldığını, ilana rağmen çekleri almasının davalının kötü niyetini gösterdiğini, ciro silsilesinde yer alan şirketler ile davalının ticari defterlerinin incelenmesini talep etmelerine rağmen mahkemece davalının bilirkişi ücretini ödememesi nedeniyle inceleme yaptırılmadığını, davalının çekleri fatura karşılığı aldığını beyan ettiğini, ancak mahkemece faturaların gerçek olup olmadığının araştırılmadığını, müvekkili şirketin cirosunda yer alan kaşe ve imzanın müvekkiline ait olmadığını, bundan sonraki ciroların tamamının da sahte olduğunu,

davalının çekleri iktisap ederken ağır kusurlu davrandığını, zayi davasında yapılan ilana rağmen çeki iktisabında davalının ağır kusurlu olduğunu, 47.000-TL bedelli çeke ilişkin olarak müvekkilinin ... firması adına arandığını ve çekin arkasındaki ciro görüntüsünün müvekkiline gönderildiğini, müvekkilinin çekin çalıntı olduğunu bildirmesiyle bu şirketin cirosunun silindiğini, açıkça çek üzerinde tahrifat yapıldığını, müvekkili şirket cirosundan gelen ...

Ayakkabı şirketi ile bir ticari ilişkisi bulunmadığı gibi, böyle bir şirketin de bulunmadığını belirterek, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, rıza dışı elden çıkan çeklerin istirdatı istemine ilişkindir. TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür"....

İstanbul Kurumsal Şubesine ait, keşidecisi ... olan 19.02.2018 keşide tarihli, ... çek numaralı, 47.000-TL bedelli ve lehtarı davacı olan çek ile aynı bankaya ait, aynı keşide tarihli, keşidecisi ve lehtarı aynı olan ... çek numaralı 50.000-TL bedelli çekin davacı lehine keşide edildiği, 47.000-TL bedelli çekte yer alan cirantaların sırasıyla davacı lehdardan sonra , ... ve davalı şirket.

50.000-TL bedelli çekte ise davacı, ... , .. , ... ve davalı şirket olduğu, çeklerin davacı şirket yetkilisinin aracından çalındığı iddiasıyla soruşturma başlatıldığı, davacı tarafından açılan zayi nedeniyle iptal davasında Bakırköy 3. ATMnin 2017/1144 esas sayılı dosyasında ödeme yasağı kararı verildiği, çeklerin davalı şirket elinde olduğunun tespiti üzerine mahkemece verilen süre doğrultusunda işbu davanın açılmıştır.

İspat yükü üzerinde bulunan davacı, öncelikle çeklerde yetkili hamil olup çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu kanıtlamak zorundadır.

Bu kapsamda her iki çekin lehtarı da davacı şirket olup, başlatılan ceza soruşturmaları da dikkate alındığında,dosya içeriğine göre eldeki dava menfi tespit davası olmasa da, çek arkasındaki lehdar ciro imzalarının sahte olduğu ileri sürüldüğünden, davacının elinden rıza dışı çıkıp çıkmadığını tespit için bu iddianın incelenmesi gerekir.

Davacı vekilince 47.000-TL bedelli çek arkasında ciranta olarak yer alan dava dışı ... şirketinin cirosunun silindiği, bu suretle çekte tahrifat yapıldığı iddia edilmişse de, mahkemece bu hususta hiç bir araştırma ve inceleme yapılmamıştır.

Diğer yandan davalı tarafça, çeklerin müvekkili tarafından ... ve ... firmalarına yapılan alkollü içecek satışı karşılığında bu şirketlerden iktisap edildiği ileri sürülerek bu firmalara hitaben düzenlenmiş olan 19.01.2018 ve 01.02.2018 tarihli fatura örnekleri sunulmuştur. Davalı şirketin getirtilen BA formlarında 50.000-TL tutarlı faturanın vergi dairesine beyan edildiği anlaşılmaktadır.

Zayi nedeniyle açılan iptal davasında mahkemece verilen ödeme yasağı kararı, 20.12.2017 tarihinde banka kayıtlarına işlenmiştir.

Ceza soruşturması kapsamında müşteri çekleri yanında davacı şirketin de boş çeklerinin zayi olduğu, boş çeklerin genellikle gerçek kişilerin elinde ele geçtiği, yapılan soruşturma kapsamında bir kısmının ele geçirilerek adli emanete alındığı ve genellikle çekleri ibraz edenlerin, ciro edenler hakkında bilgi vermedikleri, soruşturmaya pek çok kişinin dahil olduğu, bir kısmının da ciro imzasını kabul etmedikleri anlaşılmaktadır.Küçükçekmece C Başsavcılığının 2017/60714 soruşturma numaralı dosyasında; müşteki(davacı) vekili.

29.12.2017 tarihli dilekçesi ile çeklerden ikisinin ... şirketi tarafından elinde olduğunun telefonla müvekkili şirket yetkililerine bildirildiğini, çek görüntülerinin gönderildiğini, müvekkili şirketin kaşe ve yetkililerin imzalarının taklit edilerek ... şirketine ciro edilmiş gibi göründüğünü belirterek, ... şirketinin yetkililerinin dinlenilmesini talep etmiştir. Bu konuda soruşturma dosyasında ne gibi işlem yapıldığı mahkemece incelenmemiştir.

Davacı vekilinin soruşturma dosyasına bildirimi üzerine Küçükçekmece C Başsavcılığınca 16.1.2018 tarihinde ... Genel Müdürlüğüne müzekkere yazılarak eldeki dava konusu çeklerin ibrazı halinde en yakın Emniyet birimine haber verilmesini istemiştir.

Esasen dosyaya sunulan belgelere göre; olay tarihinden sonra davacı şirket yetkilileri tarafından durumun bankaların tamamına, faktoring şirketlerine bildirildiği de anlaşılmaktadır.Davaya konu çekler üzerine mahkemece konulan ödeme yasağı kararı, Küçükçekmece C Başsavcılığının el koyma kararının çeklerin keşide tarihinden evvel banka kayıtlarında bulunduğu ve çek bilgilerinin çeki elinde bulunduran ... şirketi tarafından davacı şirkete 29.12.2017 tarihinden davacıya gönderildiği belirlenmektedir.bu iddia bakımından; çek arkasında ... şirketinin cirosunun silinip silinmediği hususu da lehdarın cirosu ile birlikte incelenmelidir.

Davalı şirketin 19.01.2018 tarihli, 01.02.2018 tarihli faturalarına dayanarak ticari ilişkisi nedeniyle aldığı savunulduğundan çekleri iktisap tarihlerinin faturaların tarihleri olduğunun ve basiretli tacir gibi davranması gereken davalının çekleri iktisabında ağır kusuru olup olmadığının tüm bu incelemeler yapıldıktan sonra bir sonuca varılması gerekir.Açıklanan nedenlerle;mahkemece hükme tesir edecek derecede delillerin toplanıp değerlendirilmediği görüldüğünden davacı vekilinin istinaf nedeni yerinde olduğundan istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılmasına,

dava yeniden görülmek üzere dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.