İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2024/1915 K.2024/1828

Davanın hukuki yarar yokluğundan usulden reddine ilişkin kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacılar vekili, Muris ...'ün, ... Bankası A.Ş. Yeşilköy Öb Şubesi (Vergi No: ...) ... müşteri numaralı müşterisi olduğunu, murise ait olan ve dosyaya sunulan çek yaprak durumu listesinde yer alan çeklerin, zayii/çalınma nedeniyle kaybolduğunu, dava konu çeklerin kaybolduğu bilgisi ve çeklerle ilgili olarak üçüncü şahıslara ödemenin yapılmaması ihtarının, Kadıköy ... Noterliğinin 17.04.2024 tarih ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile ... Bankası A.Ş.

Yeşilköy Şubesine bildirildiğini, söz konusu ihtarnamenin 22/04/2024 tarihinde muhataba tebliğ edildiğini, Muris ...'ün 03/01/2023 tarihinde vefat ettiğini, murisin ani ölümü dolayısıyla, davacı müvekkillerinin, davaya konu çekleri bulamadıklarını, davaya konu çeklerin kötü niyetli kişi ya da kişilerin eline geçmesi ve herhangi bir işlem tesis edilmesi durumunda davacı müvekkillerinin zarara uğrayacakları izahtan vareste olduğunu, çek bedellerinin bankadan alınmaması için öncelikle ödeme yasağı konulmasını ve bu yönde tedbir kararı verilmesini,

mahkemenin aksi kanaatte olması durumunda ise davaya konu çeklerin zayii/çalınma nedeniyle kaybolduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacıların murisinin çeklerin hamili değil, çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibi olduğu gibi bankaya çekilen ihtarnamede çeklerin boş olarak zayi olduğu bildirildiğinden çekler henüz keşide dahi edilmemiş, yani kambiyo vasfını haiz olmayan boş çek yaprakları olduğunun açıklandığı, bu nedenle çek hesabı sahibi olan murisin mirasçıları adına davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığı, hukuki yararının bulunması ise HMK.114/h maddesi uyarınca dava şartı olup, mahkemece kendiliğinden gözetilmek zorunda olduğu, diğer yandan zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından davanın usulden reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacılar vekili; çeklerin zayii/çalınma nedeniyle, yani irade dışında ortadan kaybolduğunu, bu çeklerin kötüniyetli üçüncü kişilerin elie geçerek doldurulması riskinin göz ardı edildiğini, bu durumda davacı müvekkillerinin zarara uğrayacağını, terditli olarak açılan davada, ilk talep reddedilmiş olsa da; çeklerin zayii/çalınma nedeniyle kaybolduğunun tespitinin yapılması şeklindeki ikinci talebinin kabul edilmesi gerektiğini, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, TTK’nun 818/1-s yollamasıyla 757-764. maddeleri hükümlerine göre zayii nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. TTK. 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.651/2.maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir.

Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme, ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir. (TTK.652.m TTK'nın 780.madde de çekin senet metninde "çek" kelimesini, kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi, muhatabın ticaret unvanını, ödeme yerini, düzenleme tarihini ve yerini, düzenleyenin imzasını taşımak zorundadır.

TTK'nın 781. madde de bu unsurları taşımayan belgenin çek sayılmayacağı düzenlenmiştir. Tamamen boş çek yaprağı çalınması halinde çek doldurularak ibraz edildiği takdirde, keşidecinin hak talep eden hamile karşı İİKnın 72.maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanı mevcut bulunmaktadır. Hukuki yararın bulunması HMK.114/h maddesi uyarınca dava şartıdır.

Yine TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Somut olayda davacıların murisinin çeklerin hamili değil çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibi olduğu gibi bankaya çekilen ihtarnamede çeklerin boş olarak zayi olduğu bildirildiğinden çekler henüz keşide dahi edilmemiş yani kambiyo vasfını haiz olmayan çek hesabı sahibine de teslim edilmemiş boş çek yaprakları olduğu açıklanmıştır.

Davacının boş çekler için iptal talebinde hukuki yararı bulunmamaktadır.Bu sebeblerle iptal talebinin reddine yönelik karara karşı ileri sürülen istinaf sebebleri yerinde görülmemiştir.Davacıların çek hamili olmaması ve boş çek yapraklarının kıymetli evrak vasfında olmaması nedeniyle koşulları oluşmayan davanın reddine ilişkin karara yönelik ileri sürülen istinaf sebebleri yerinde görülmemiş, davacıların istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.