İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2023/1061 K.2026/165

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin tatlı imalat ve satışıyla iştigal ettiğini, yapılan iş karşılığında alınan ... Şti. isimli müşterisinden alınan ... Bankası ...

Şubesine ait 10/11/2021 keşide tarihli 30.000,00-TL tutarlı ve ... seri numaralı çekin firma çalışanı tarafından taşıma sırasında kaybedildiğini, müvekkili lehine keşide edilmiş çekin müvekkili tarafından başkasına ciro edilmeksizin kaybolduğunu, kayıp çekin iptali istemiyle Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açıldığını, ...

Bankası'ndan gelen yazı yanıtına göre kayıp çekin davalı ... tarafından tahsil amacıyla bankaya ibraz edildiğini, bu nedenle mahkemece taraflarına istirdat davası açmak üzere süre verildiğini beyan ederek davanın kabulüne, davalının elinde bulunan ... Bankası ...

Şubesine ait 10/11/2021 keşide tarihli 30.000,00-TL tutarlı ve ... seri numaralı çekin davalıdan istirdatı ile müvekkile iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini mahkememizden talep ve dava etmiştir.Davalı, dava dilekçesinin yöntemine uygun tebliğine rağmen cevap dilekçesi sunmamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 15/12/2022 tarih ve 2021/1078 Esas - 2022/1126 Karar sayılı kararında;"...Yapılan açık yargılamada taraf teşkili sağlanmış, Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/955 Esas sayılı dosyası UYAP aracılığıyla istenmiş, Türkiye ... Bankası A.Ş. ...

Şubesinden dava konusu çekin ibrazına ilişkin bilgi ve belgeler, Seyhan 5 Ocak Vergi Dairesi Müdürlüğünden ve Beyoğlu Vergi Dairesi Müdürlüğünden tarafların 2021 yılı BA ve BS formları getirtilmiştir.Mahkememizce yapılan yargılama süreci ve değerlendirmede; dava, ... Bankası ...

Şubesine ait ... seri numaralı, 10/11/2021 düzenleme tarihli, 30.000,00-TL bedelli çekin davalıdan alınarak davacıya geri verilmesi istemine ilişkindir.Davacı, aralarındaki ticari ilişkiden dolayı dava dışı ... Şti'den aldığı dava konusu çeki, firma çalışanı tarafından taşınırken kaybedildiğini, çekin başkasına ciro edilmeksizin kaybolduğunu, kayıp çekin iptali istemiyle Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/955 Esas sayılı dosyasıyla açılan davada ...

Bankasından gelen yanıtta çekin ... tarafından tahsil amacıyla bankaya sunulduğunu, davalının çeki haksız yere ele geçirmiş olduğunu ileri sürmüş, davalı yasal sürede davaya cevap vermemiştir.Dava konusu çekin örneği bankasından istenmiş, ancak çekin özellikle ilk cirantasının okunamadığı bir örneği gönderilmiş, ellerinde başka da bir örneğin olmadığı ve çeki ibraz edenin davalı ... olduğu bildirilmiştir.

Bunun üzerine, dava konusu çekin aslını sunmak üzere davalı tarafa ihtaratlı kesin süre verilmiş, fakat davalı tarafından çek aslı sunulmadığı gibi, çekin elinde olmadığı yönünde bir beyanda da bulunmamış ve çekin aslını sunmamasını haklı gösteren kanıtlarıyla birlikte herhangi bir mazeret de ileri sürmemiştir.Çek hesabının bağlı bulunduğu bankadan dava konusu çekin ibrazına ilişkin gelen yazı yanıtı, verilen kesin süreye rağmen çekin elinde bulunduğunu inkar etmemesi birlikte değerlendirildiğinde dava konusu çekin davalı elinde olduğunu kabul etmek gerekmiştir.

Dosya arasında yer alan dava dışı ... Şirketi tarafından imzalı belge örneğinde, dava konusu çekin dava dışı şirket tarafından aradaki ticari ilişkiye dayalı olarak davacıya verildiği anlaşılmaktadır.Eldeki çek örneği incelendiğinde ... Bankası A.Ş.'nin ... Şubesine ait, ... nolu, 10/11/2021 düzenleme tarihli, 30.000,00-TL tutarlı, düzenleyeninin ...

Şirketi, lehtarının davacı ... olduğu, çekin arka sayfasında ilk cirantasının okunamadığı, sonrasında dava dışı kişilerin cirosunun bulunduğu, süresinde ibraz edildiği, ancak ödeme yasağı nedeniyle işlem yapılamadığı anlaşılmaktadır.TTK'nin 792/1 maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

Bu hükümden hareketle TTK'nin 790/1 maddesine bakıldığında ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.Yukarıdaki hükümler birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu çeki elinde bulunduran davalı, müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde çekin yetkili hamili sayılacaktır.

Çekin aslı veya okunaklı bir örneği dosyada mevcut değildir.Dosya arasında bulunan çek üzerinde yapılan incelemede de, çekin lehtarının davacı ... olduğu, ancak ilk cirantanın okunamadığı anlaşılmaktadır. O halde, çekin ilk cirantasının lehtar olan davacı olduğunu kabul etmek güçtür. Yine davacı vekili tarafından sunulan vekaletname örneği üzerindeki davacıya atfen atılı imza ile ilk ciranta tarafından atılan imza da birbirlerine benzememektedir.

Bu durumda dava konusu çekte ciro silsilesinde kopukluk olduğu ve dolayısıyla davalının düzgün ciro silsilesi olmaksızın çeki elde ettiği kanaatine varılmıştır.Açıklanan nedenlerle, dava konusu çekin ilk cirantasının lehtar olduğu anlaşılamadığından, ciro silsilesinde kopukluk olduğu kanaatine varıldığından, çekte yetkili hamilin davacı ... olduğu kanaatiyle çekin davalıdan alınarak davacıya geri verilmesi yönünde davanın kabulüne ilişkin aşağıdaki şekilde karar verilmiştir." gerekçesi ile, ''1-Davanın KABULÜ ile;...

Bankası A.Ş.(... ) ... İstanbul Şubesine ait, ... nolu, 10/11/2021 düzenleme tarihli, düzenleyeni ... Şirketi, lehtarı ... olan tacir çekinin davalıdan istirdatı ile davacıya verilmesine,'' karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme tarafından eksik inceleme ve varsayımlar üzerine karar verildiğini, işbu kararın haksız ve hukuka aykırı olduğunu, gerekçeli kararda ve yargılama aşamasında çekin cirolandığının gelen evraklarla sabit olduğunu, bu nedenle davacı tarafın iddiasının asılsız olduğunu, Davacı tarafın haksız ve dayanaksız bir şekilde işbu davayı açmış olduğunu, kendisine ait olduğunu iddia ettiği çekin dava dışı ...Şti. ile iş ilişkisinden kaynaklandığını belirtmiş olduğunu, ancak çekin kaybolması ya da çekin başka bir kişide olması nedeni ile uğradığı bir zararı bulunmadığını, dava dışı ...

Şti ile ilgili olarak kendisine bir ödemenin yapılmadığı ya da bir zarara uğradığını gösterir herhangi bir delili bulunmadığını, davacı tarafın var ise ticari defterlerinin, banka kayıtlarının ve dava dışı olarak gösterilen...

Şti.'nin ticari defterlerinin ve banka kayıtlarının incelenmesinin gerekli olduğunu, eksik inceleme nedeni ile verilen kararın hakkaniyete aykırı olduğunu, Davacı taraf her ne kadar başka bir dava da çekin kaybolduğuna dair dava açmış olsa da çekin kaybolmasından kaynaklı herhangi bir suç duyurusu bulunmadığını, bu duruma istinaden Cumhuriyet Başsavcılıklarına başvurularının mevcut olmadığını, dosya içerisine gelen evraklarda çekin cirolandığının sabit olduğunu, banka örnekleri ile alakalı herhangi bir inceleme yapılmadığını, inceleme yapıldığı vakit müvekkilinin ciro silsilesinde bulunmadığını,

bu nedenle çekin elinde olmadığı ve çekin kendisinde olmamasından kaynaklı olarak davanın konusuz kalması gerektiğini, Davacı tarafından dava konusu çeki firma çalışanı tarafından taşınırken kaybedildiği iddiasında bulunduğunu, ancak yargılama esnasında gelen evraklardan çekin cirolandığının açıkça anlaşıldığını, cirosu yapılan çekin davacı tarafın veya çalışanının elinde olmasının mümkün olmadığını, ticari hayatta çekin bir ödeme aracı olduğunu, bu nedenle çek ve diğer kambiyo senetlerinin cirolanmak suretiyle el değiştirmesinin pek tabii olduğunu,

bu nedenle çekin davacı tarafın elinde iken kaybolduğu iddiasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, bu anlamda yerel mahkeme kararının hatalı olduğunu, yasaya aykırı olduğu gibi usul ekonomisine ve hakkaniyete de aykırı olduğunu belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.

Dava, TTK'nın 792. maddesi uyarınca davacının elinden rızası dışında çıktığı iddia edilen çekin istirdadı talebine ilişkindir.Mahkemece yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin,

çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. Maddesi ,"cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmünü içermektedir.

Anılan yasal düzenlemeye göre; çek istirdadı davasında davacı istirdadını talep ettiği çekin yetkili ve meşru hamili olduğunu, çekin elinden rızası hilafına çıktığını ve çeki eline geçirmiş bulunan yeni hamilin çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispatla yükümlüdür.

Kambiyo senetlerinin mücerretliği ilkesi gereği hamilin çeki edinme nedenini açıklama ve ispat etme mecburiyeti bulunmamaktadır.Somut uyuşmazlığa konu 10/11/2021 keşide tarihli 30.000,00 TL bedelli çekin ...Şti. tarafından davacı lehine cirolandığı, banka tarafından gönderilen çek suretinde çekteki ilk cirantanın okunamadığı, sonraki cirantaların ..., ... olduğu, davalının çek üzerinde cirosunun görünmediği, çekin bankaya ibrazında ödeme yasağı bulunması sebebiyle ödeme yapılmadığının belirtildiği görülmüştür.

Her ne kadar çek üzerinde davalının cirosu görünmüyor ise de banka tarafından verilen cevapta çekin davalı tarafından ibraz edildiği ve cirosunun alınmamasının operasyonel bir hatadan kaynaklandığı bildirildiğinden çek istirdadı davasının davalıya yöneltilmesi yerindedir.

Davalı tarafından istinaf dilekçesinde çekte cirosunun bulunmadığı ve çekin kendisinde olmadığı ileri sürülmüş ise de, söz konusu soyut beyanları destekler somut bir delil sunulmadığından davalının bu yöndeki beyanına itibar edilmemiştir.

Davacı tarafından dava konusu çekin ticari ilişkiye istinaden dava dışı ...Şti.'nden alındığı ve çalışanı tarafından taşındığı sırada kaybolduğunun ve çekin ciro edilmediğinin iddia edildiği,...Ltd.Şti. tarafından verilen beyan dilekçesinde kendilerinin çeki davacıya teslim ettiklerinin kabul edildiği, buna göre davacının çekin yetkili hamili olduğunun ve davacının gerçek kişi olmasına rağmen ilk ciroda şirket kaşesinin bulunduğu,

ayrıca davacının dosya arasında bulunan vekaletnamedeki imzası ile çekteki ilk cirantanın imzası karşılaştırıldığında çıplak gözle dahi imzaların birbirinden tamamen farklı olduğu ve çekin davacının elinden rızası dışında çıktığının kabulü gerekmiştir.

Davacı çekin yetkili hamili olduğunu ve elinden rızası dışında çıktığını ispat etmekle birlikte çekin istirdadına karar verilmesi için aynı zamanda çeki eline geçirmiş bulunan yeni hamilin çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispatla yükümlüdür.

Dava konusu çekin lehtarı olan davacının gerçek kişi olmasına rağmen ilk ciroda şirket kaşesi bulunduğu ve davacının dosya arasında bulunan vekaletnamedeki imzası ile çekteki ilk cirantanın imzası karşılaştırıldığında çıplak gözle dahi imzaların birbirinden tamamen farklı olduğunun anlaşıldığı, bu haliyle çekteki ciro silsilesinin düzgün olmadığı ve davalının çeki iktisabında ağır kusuru bulunduğu anlaşılmakla Mahkemece davanın kabulüne karar verilmesi isabetlidir.

Davacının çekin kaybolduğu iddiası karşısında suç oluşturacak bir eylem olup olmadığı sabit olmadığından soruşturma makamlarına şikayette bulunmaması, çek bedelinin davacıya ödendiği keşideci veya davacı tarafından iddia ve ispat edilmediğinden bu hususta araştırma yapılması da sonuca etkili olmadığından davalı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.

Sonuç itibariyle; ilk derece mahkemesi hüküm ve gerekçesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı gibi kamu düzenine aykırılık da saptanmadığından, davalının istinaf başvurularının 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar vermek gerekmiştir.