İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2023/1258 K.2026/506

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ... A.Ş. yurtdışı merkezli olup 1997 yılından beri Türkiye'de inşaat malzemeleri satarak faaliyet gösterdiğini, Uluslararası alanda büyük bir saygınlığı bulunan müvekkili şirketin adının kanunlara aykırı bir durumla yan yana gelmesinin kabul edilebilir bir durum olmadığını, müvekkili şirketten malzeme satın alan ....Şti. adlı firmanın, satın almış olduğu ürünlerin bedeli olarak müvekkili şirkete ......

Bankası ..../İstanbul Şubesine ait, keşidecisi .... Şti., lehtarı müvekkili, keşide tarihi ..05.2019, çek numarası ....., çek tutarı 20.414,00-TL olan çek verdiğini, işbu çek yaprağının 12.03.2019 tarihinde müvekkili şirket çalışanının aracından yapılan hırsızlık neticesinde çalınarak kaybolduğunu, hırsızlık olayıyla ilgili müvekkili şirket çalışanının ....

Polis Merkezi Amirliği'ne ifade verdiğini, müşteri ....Şti. ile müvekkili şirket arasındaki ticari ilişkiyi gösteren ve kaybolan çekin bilgilerini havi "Çek Tahsilat Makbuzu"nu sunduklarını, konu çeke ilişkin İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2019/654 Esas sayılı dosyası ile çek iptali davası ikame edildiğini ve çek ile ilgili mahkeme tarafından ödemeden men kararı verilerek ilan edildiğini,

takibe konu çekin .... tarafından bankaya ibraz edilmesi sonrasında banka tarafından çekin arka yüzüne "İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 20.03.2019 tarih ve 2019/654 Esas sayılı ödeme yasağı gereğince çek hakkında herhangi bir işlem yapılmayarak iade edilmiştir" şeklinde kaşe vurularak şikayete konu çek ile ilgili hiçbir işlem yapılmadığını, ardından davalı tarafından icra takibine konulduğunu, bu takibe karşı icra hukuk mahkemesinde dava açıldığını ve takibin mahkemece durdurulduğunu, çek iptali davasında Mahkemece tarafların çekin istirdadı için dava açılmak üzere süre verildiğini,

müvekkili şirketin ticari defterlerinde davalı ve diğer cirantalar ile ticari ilişkisinin olmadığının görüleceğini, çekin sahte kaşe ve sahte imza ile ciro edildiğini, bu sebeple müvekkiline iadesinin gerektiğini beyanla dava konusu çekin iadesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

davalı tarafça cevap dilekçesi sunulmamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

Mahkemece; davanın çek istirdadına ilişkin olduğu, İstanbul Anadolu 14. Ağır Ceza Mahkemesinde 2021/582 Esas sayılı dosyası ile ceza yargılamasının olduğu, davalının çeki edinme nedenini kanıtlama yükümlülüğünün olmadığı, davalının çekin rıza dışında elden çıktığını bilmesi veya bilebilecek durumda olması gerektiği, çekin rıza dışı elden çıkması halinde ispat yükünün, çekin yetkili hamili olduğunu ve rızası hilafına elinden çıktığını ileri süren davacıya ait olduğu, davacının iddiasını kesin ve inandırıcı delillerle kanıtlaması gerektiği, davaya konu çekin davacı şirket lehine düzenlenmiş olduğu,

davacı şirket kaşe ve imzası ile ciro edildiği, takip eden cirantaların sırasıyla...., ...Şti, davalı .....A.Ş. olduğu, davacının sahte kaşe ve imza ile cironun yapıldığını iddia ettiği, dava konusu çek dolayısyla düzenlenen iddianamede, davalı... A.Ş.'nin söz konusu çeki sattığı mala karşılık kendinden önceki ciranta olan dava dışı ......

Şti.'den aldığının belirtildiği, davacı tarafın imzasının ve kaşesinin sahte olduğundan bahisle inceleme yapılması ve ticari defterlerinin incelenmesi taleplerinin somut olayda yargılamaya bir katkısının bulunmayacağı, davacının, davalının çekin rıza dışında elden çıktığını bildiğini veya bilebilecek durumda olduğunu ispatlayamadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

DAVACI VEKİLİNCE İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Yerel mahkeme tarafından eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiği, çek nedeniyle açılan İstanbul Anadolu 14. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2021/582 Esas sayılı dosyası ile İstanbul 45. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2022/9 Esas sayılı dosyalarının incelenmediği ve neticelerinin bekletici mesele yapılmadığı, tarafların ticari defterlerinin incelemesi taleplerinin gerekçesiz olarak reddedildiği, kaldı ki, İstanbul Anadolu 14. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2021/582 Esas sayılı dosyası kapsamında tanzim edilen 22.03.2023 tarihli bilirkişi raporunda; sanık .... ...'ün yetkilisi olduğu ....

Şti.'ye ait defter kayıt ve belgelerin gerçek bir mal alımını göstermediği, sanık .... tarafından bu tutarda böyle bir kişiden gerçekte mal satın alınmadığı ve ... adına sahte belgeler düzenlendiği, ....'ın, sanık ...'ün yetkilisi olduğu . ... Ltd. Şti. adına düzenlediği ...

A.Ş. başlıklı faturanın şirket kayıtlarında bulunmadığı, bu alışa ait verildiği iddia edilen çekin defter kayıtlarında çıkış kaydının olmadığı, bu nedenle ...ın yetkilisi olduğu davalı şirket adına mal alışına dayanmayan belgelere/çeke imza attığı ve bununla ilgili olarak fatura düzenlediği, defter ve belgelerin sahte belge düzenleme/ kullanma ile ilgili olarak incelenmesi gerektiğine dair tespitlerin yapıldığı,

söz konusu raporun kesin nitelikte tespitler içerdiği ve bu yargılamada Mahkemece delil olarak kabul edilmesi gerektiği, davalının çekin arkasına bankaca vurulan kaşeye rağmen icra takibi başlatmasının kötü niyetli olduğunu gösterdiği, her ne kadar Mahkemece düzenlenen iddianamede yer alan davalı şirket tarafından çekin fatura karşılığı alındığına dair ibare esas alınarak davanın reddine karar verilmiş ise de, soruşturma aşamasında ticari kayıtların detaylı olarak incelenmediği,

Mahkemece ticari defter ve kayıtlar üzerinde inceleme yapılması ve davalı şirket ile çeki aldığı dava dışı şirket arasında gerçek bir ticari ilişki olup olmadığının belirlenmesi gerektiği, davalının sahte çeklerle ilgili olarak çok sayıda şikayet edildiği, İstanbul 45. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2022/9 Esas sayılı dosyasında düzenlenen bilirkişi raporunda çekte yer alan imzanın davacı şirket yetkilisine ait olmadığının tespit edildiği, çekin sahte imza ve kaşe ile tedavüle konulduğu, davalı çekin iktisabında kötü niyetli olmasına rağmen Mahkemece davanın reddine dair verilen kararın hatalı olduğuna ilişkindir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık varsa resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, TTK'nın 792. maddesi kapsamında çek istirdadı talebine ilişkindir.

Mahkemece, yukarıda açıklanan gerekçe ile davanın reddine karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.6102 Sayılı TTK'nın 792. maddesi uyarınca; çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

Anılan yasal düzenlemeye göre; çek istirdadı davasında davacı istirdadını talep ettiği çekin yetkili ve meşru hamili olduğunu, çekin elinden rızası hilafına çıktığını ve çeki eline geçirmiş bulunan yeni hamilin çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispatla yükümlüdür. Somut olayda; davacı tarafından dava konusu çekin, keşidecisi ....

Şti. tarafından kendisi lehine düzenlendiği ve teslim edildiği ancak şirket çalışanının arabasından çalındığının iddia edildiği, gerek çekin çalınması gerekse sahte ciro ile tedavüle sokulması ile ilgili olarak savcılığa şikayette bulunulduğu, çekin davacı lehine düzenlendiği ve her ne kadar çekteki ilk ciro davacı adına ise de, İstanbul Anadolu CBS'nin 2021/60946 soruşturma sayılı dosyasında alınan rapor ile davacı adına atılan ciro imzasının şirket yetkilisine ait olmadığının tespit edildiği, davacının şikayeti üzerine hırsızlık suçundan açılan soruşturma dosyasında daimi arama kararı verildiği,

bu şekilde davacının çekin yetkili hamili olduğunu ve elinden rızası dışında çıktığını ispat ettiği, dava konusu çekte davacının cirosundan sonra sırasıyla; ..., ...Şti, davalı ....A.Ş.'ye ait ciroların olduğu, İstanbul Anadolu CBS'nin 2021/60946 soruşturma sayılı dosyası neticesinde İstanbul Anadolu 14. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2021/582 Esas sayılı dosyası ile, dava dışı ....Şti.'nin yetkilisi olan sanık ... hakkında resmi belgede sahtecilik, banka ve kamu kurumlarını aracı kılmak suretiyle dolandırıcılık suçlarından ceza davası açıldığı, Dairemizce Uyap üzerinden alınan yetki ile incelenen dosya kapsamına göre.

Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, çekte davacının cirosundan sonra görünen...'e ait cironun da sahte olduğu, .... Şti. yetkilisi ... tarafından... adına düzenlenen iki adet faturanın bilgisayar çıktısı olduğu ve şirket defterlerine kayıtlı olmadığı, çeke ilişkin düzenlenen fatura miktarları ile tahsilat tutarının birbirini teyit etmediği, defterlerde çekin çıkış kaydının görülmediği, yine bu davanın davalısı ...A.Ş. tarafından çekin dayanağı olarak ... ....

Şti,'ne düzenlenen faturanın defterlerde kayıtlı olmadığı, davalı şirketin yetkilisinin mal alışına dayanmayan çeki imzaladığı ve bu sebeple fatura düzenlediği, bu konuda Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı'na şikayet edilmesi gerektiği, davalı şirket ile ...

Şti, arasında gerçek bir mal alışverişinin olmadığının tespit ve mütalaa edildiği, yapılan yargılama neticesinde dava dışı ....Şti. yetkilisi ....'ün atılı suçlardan cezalandırılmasına karar verildiği, kararın istinaf aşamasında olduğu anlaşılmıştır.

Yapılan bu tespitlere göre; her ne kadar İlk derece mahkemesince, İstanbul Anadolu CBS'nin 2021/60946 soruşturma sayılı dosyasından düzenlenen iddianamede yer alan ve davalı şirketin, dava konusu çeki fatura karşılığı aldığına dair ibareye dayanılarak davacının, davalının çekin iktisabında kötü niyetli veya ağır kusurlu olduğunu ispat edemediği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş ise de, davalı şirket ile dava dışı.... .....Şti.'nin ticari defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle aralarında gerçek bir mal alışverişinin olup olmadığı yönünde rapor alınmadığı,

her iki şirketin ilgili tarihlerde bağlı oldukları vergi dairelerine sundukları BA-BS formlarında birbirlerinden mal alış-satışına dair bildirimde bulunup bulunmadıklarının incelenmediği, davalıdan bir önceki cirantanın yetkilisi hakkında açılan ceza davası var ve bu davada verilecek karara göre davalı şirket hakkında da kötü niyet, ağır kusur değerlendirmesi yapılabilecek iken ceza davasının akıbetinin sorulmadığı ve neticesinin beklenmediği, ceza davasında alınan bilirkişi raporunun da incelenmediği, yine Uyap üzerinden davalı şirket hakkında daha önce aynı sebeplerle açılmış ceza/hukuk davalarının bulunup bulunmadığının araştırılmadığı,

bu şekilde eksik inceleme, araştırma neticesinde hatalı şekilde karar verildiği anlaşılmıştır. Buna göre Mahkemece. İstanbul Anadolu 14. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 2021/582 Esas sayılı dosyasının Uyap üzerinden celp edilmesi, bu dosyada bulunan bilirkişi raporunun incelenmesi ve davalı şirket ile dava dışı .... Şti.'nin ticari defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılarak, açıklanan hususları kapsar şekilde rapor alınması, yine davalı şirket ile dava dışı ......

Şti.'nin ilgili dönemdeki BA-BS kayıtlarının dosyaya celp edilmesi, davalı şirket hakkında Uyap üzerinden araştırma yapılması, ceza dosyasında düzenlenen bilirkişi raporu kapsamında davalı şirket hakkında Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı'na yapılmış bir şikayet ve açılan bir inceleme dosyası olup olmadığının araştırılması, toplanacak tüm deliller ile dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek davalının çekin iktisabında kötü niyetli ve/veya ağır kusurlu olup olmadığı hususunda sonuna göre bir karar verilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle davacının istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın davanın yeniden görülmesi için mahkemesine iadesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.