İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2025/2003 K.2025/1962

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Eski Tekstilbank/Avcılar olarak anılan bankanın ... Bank tarafından devralınması nedeniyle şimdiki ... Bank / Güneşli Şubesi'ne ait her biri 25.000.00 TL bedelli, basım tarihleri 25.02.2005 olan ve 07.04.2005 keşide tarihli, ... Demir Çelik San.ve Tic.A.Ş. Tekstilbank-Avcılar şubesindeki 317461 numaralı hesabı üzerinden keşide edilen, 8414077-8414078 seri numaralı, keşide yeri İstanbul olan 2 adet çekin kaybolduğunu beyanla dava konusu çeklerin ödenmemesi nedeniyle ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve çeklerin zayi nedeniyle iptallerine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi'nin 20/08/2025 tarih 2025/744 Esas 2025/766 Karar sayılı kararında;"...Dava. 6102 sayılı TTK.nun 818/s maddesi delaletiyle 757 ve devamı maddeleri kapsamında düzenlenen zayi nedeniyle çek iptaline ilişkin çekişmesiz yargı işidir.

Bu nitelikteki davanın mutlak olarak çek hamili tarafından açılması gerektiği gerek yasadaki düzenlemeler ve gerekse de Yargıtay kararları ile sabittir.TTK'nun 818/1-c madde ve bendi yollamasıyla aynı kanunun 680. madde hükmü uyarınca bir çekin kısmen doldurulmuş ya da sadece imzalanmış olması halinde, tedavüle çıkarılması mümkün ve geçerli olup, böyle bir çek için 757. vd. maddeleri uyarınca, iptalini isteme hakkı sadece hamiline aittir.

Böyle bir iddiaya sahip keşideci, elinden rızası hilafına çıkan, bir başka anlatımla imzasını içeren ve fakat kaybettiği çekin bedelinin kendisinden istenmesi halinde borçlu olmadığının tespiti yönünde dava açma olanağına sahiptir. Görüldüğü gibi keşideci yetkili hamil olmadığından, keşidecisinin zayi nedeni ile çekin iptalini isteme hakkı bulunmamaktadır. Keşideci tarafından ancak keşide edilen çek nedeni ile menfi tespit isteminde bulunulabilir.

Belirtilen gerekçe ile davacının keşideci olması, çekin hamili olmaması nedeni ile TTK'nun 818/1-s madde ve bendi yollaması ile TTK 757 maddesi gereğince kıymetli evrakın iptalini talep hakkı hamile ait olduğundan keşidecinin ödemeden men isteği ile çek iptali davası açma hakkı bulunmadığından talebin reddine karar verilmiştir..." gerekçesi ile ''Davanın REDDİNE,'' karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle. İptali istenen çeklerin yetkili hamili olan şirketin, demir – çelik üretim ve pazarlama işiyle iştigal eden bir firma iken, 31.12.2022 tarihinde tam bölünme suretiyle terkin edilmiş ve hak ve borçları ile birlikte davacı müvekkili şirketlere devrolunmuş olduğunu, Mahkemece bu hususun tamamen göz ardı edildiğini ve çeklerin yetkili hamili olan ...Çelik San. Ve Tic. A.Ş.'nin; ... Çelik Demir San.ve Tic. A.Ş. ile ...

Demir Çelik San.ve Tic. A.Ş. tarafından “tam bölünme yoluyla ve yarı yarıya olmak üzere tüm hak ve borçları ile devralındığı vakıasının değerlendirilmediğini;Çekleri elinde bulunduran şirketin artık mevcut olmayan bir şirket olduğunu, tüm hak ve borçlarının ... Çelik Demir San.ve Tic.A.Ş. ile ... Demir Çelik San.ve Tic. A.Ş.'ye devredildiğini, çekleri kaybeden şirket olan ...Çelik San.ve Tic.

A.Ş. yerine dava açma hak ve ehliyetinin “devir alan şirketler”e geçtiğini, bu bağlamda “keşidecinin dava açamayacağı” yolundaki gerekçenin yerinde olmadığını, yirmi yıl önce, ... Demir Çelik San.ve Tic. A.Ş. adına; ...bank /Avcılar şubesine ait, basım tarihleri 25.02.2005 olan ve 07.04.2005 keşide tarihli, 8414077 ve 8414078 seri numaralarına sahip her biri 25.000.00 TL bedelli iki adet çekin hamiline düzenlenerek tedavüle çıkarıldığını, bu çeklerin ...Çelik San.ve Tic.

A.Ş.'ye verildiğini, ancak, özellikleri belirtilen çeklerin yetkili hamil elinde iken kaybolduğunu, akıbetlerinin belli olmadığını, çeklerin tevdi edildiği şirketin de “terkin edilmiş” olması nedeniyle bulunma ihtimalinin kalmadığını, bu nedenle çek iptali istemli bu davayı açmak hak ve yetkisinin de yukarıda belirtilen davacı şirketlere geçtiğini, davayı da bu 2 şirketin birlikte açtığını, çeklerin basım tarihi 25.02.2005, keşide tarihleri ise 07.04.2005 olmakla, belirtilen çeklerin iptali kararının istenilmesinde hukuki yarar olduğunu beyanla kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Dava, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 818/1. maddesinin atfı ile 757 vd maddeleri gereği zayii olduğu iddiası ile çekin iptali talebine ilişkindir.

Mahkemece davacıların çekin keşidecisi oldukları ve keşideci tarafından çekin iptalinin talep edilemeyeceğinden bahisle davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

6102 Sayılı TTK'nın 818/1-s maddesinin atfı ile aynı kanunun 757/1 ve 759/1 maddeleri uyarınca; iradesi dışında çek elinden çıkan hamil, çekin kimde olduğu bilinmiyorsa, çekin ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerinden çekin iptaline karar verilmesini talep edebilir.

Çekin zayii nedeniyle iptali davası açma hakkı hamile ait olup, zayi nedeniyle iptal talebinde bulunan kişi, çekin hamili olduğunu ve çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu ispata elverişli deliller sunmalıdır. TTK'nın 159/1-a maddesi. "Tam bölünmede, şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur. Bölünen şirketin ortakları, devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler.

Tam bölünüp devrolunan şirket sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir." şeklindedir. Somut olayda dava konusu çeklerin yetkili hamilinin ...Çelik San. Ve Tic. A.Ş olduğu fakat bu şirketin 31.12.2022 tarihinde tam bölünme suretiyle terkin edildiği ve davacılar ... Çelik Demir San. Ve Tic. A.Ş ve ... Demir Çelik San. ve Tic.

A.Ş'ye devrolunduğu, tam bölünme sureti ile terkin edilen şirketin hak ve borçlarının devralan davacı şirketlere geçtiği, dolayısıyla davacıların bu davayı çeklerin keşidecisi sıfatı ile değil hamili sıfatı ile açtıkları anlaşılmıştır.

Mahkemece bu husus gözetilmeksizin davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olmuştur.Buna göre Mahkemece, davacıların dava açma haklarının bulunduğunun kabulü ile tahkikata geçilmesi, re'sen araştırma ilkesi de gözetilerek delillerin toplanması, Ticaret Sicil Gazetesi'nde ilanlar yaptırılmak suretiyle sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğinden davacıların istinaf başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, dosyanın davanın yeniden görülmesi için mahkemesine iadesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.