İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2025/782 K.2025/731

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. "Müvekkil şirket 12.03.2024 tarihli sözleşme ile de sabit olduğu üzere davalı şirketten muhtelif zira ilaç ve gübre alımı konusunda antlaşmaya varmıştır. 12.03.2024 tarihli satış sözleşmesi ile müvekkil şirket, davalı şirketten;"...-... 400gr’lık 117,13 birim fiyatlı, 280 Adet, toplam 32.796,30 TL bedelli, ...gr’lık, 340,00 birim fiyatlı, 400 Adet, toplam 136.000,00 TL bedelli,...

400 gr’lık, 135,00 birim fiyatlı, 400 Adet, toplam 54.000,00 TL bedelli, ... 5 lt, 176 Adet, 640,00 birim fiyatlı, toplam 112.640,00 TL, ...

20 lt, 70 Adet, 2.500,00 Birim fiyatlı, 175.000,00 TL bedelli...." ürünlerin satın alınması konusunda anlaşmış olup davalı şirket ise yukarıda ismi ve bedelleri yazılı bulunan ürünleri, 01.06.2024 tarihinde müvekkil şirkete teslim etmeyi beyan ve taahhüt etmiştir.12.03.2024 tarihli sözleşme ile yukarıda ismi ve bedelleri yazılı bulunan ürünlerin karşılığı olarak müvekkil şirket tarafından "...Bankası...Çek No’lu, Keşidecisi ... Ltd.

Şti olan, Tanzim Yeri Alaşehir, 28.02.2025 ödeme tarihli, Alacaklısı ... A.Ş. olan, 500.000,00 TL bedelli çek..." davalı şirkete, çek teslim tutanağı, tahsilat makbuzu ile teslim edilmiştir.12.03.2024 tarihli sözleşme ile belirtilen ürünlerin karşılığında, dava konusu çek, davalı şirkete önden avans olarak teslim edilmiştir. Davalı şirket yetkilisi, çekin teslim alındığına dair 12.03.2024 tarihli çek teslim tutanağı, tahsilat makbuzu müvekkile teslim edilmiştir.

Tahsilat makbuzu ek ile birlikte sayın mahkemenize sunulmuştur. Davalı şirket 12.03.2024 tarihli sözleşme gereği, 01.06.2024 tarihinde, yukarıda bilgileri verilen ürünleri, müvekkil şirkete teslim etmeyi beyan ve taahhüt etmiştir. Müvekkil şirket ise işbu ürünler karşılığında ... Bankası ... No’lu, 28.02.2025 ödeme tarihli, 500.000,00 TL Bedelli Çeki, davalı şirkete teslim etmeyi kabul etmiştir.

Müvekkil şirket yukarıda bilgileri verilen ürünlerin ödemesini çek vasıtası ile gerçekleştirmiş fakat davalı şirket işbu ürünlerin teslimatını gerçekleştirmemiştir.Müvekkil şirket taraflar arasında yapılan sözleşmeye uygun olarak tüm yükümlülüklerini yerine getirmiştir. Ancak davalı şirket sözleşme gereği yükümlülüklerini yerine getirmemiş ve ödeme almasına karşılık siparişe konu malları teslim etmemiştir.

Davalı şirket ürünleri müvekkile teslim etmediği gibi ayrıca müvekkilin ödediği bedeli, çeki de iade etmemesi ile birlikte müvekkilin büyük mağduriyetler yaşamasına sebebiyet vermiştir.Haklı Davamızın ve taleplerimizin Kabulü ile birlikte, ... Bankası ... Çek No’lu, Keşidecisi ...

Şti olan, Tanzim Yeri Alaşehir, 28.02.2025 ödeme tarihli, Alacaklısı ...A.Ş. olan, 500.000,00 TL bedelli çekin KARŞILIKSIZ ( BEDELSİZ ) KALDIĞININ TESPİTİNE, İVEDİLİKLE ÇEK HAKKINDA ÖDEME YASAĞI KONULMASINA, Çekin icra takibine konu yapılmamasına ve dava konusu çekin ödenmesini engeller mahiyette ve muhtemel icra takiplerinin durdurulması amacıyla öncelikle teminatsız aksi halde teminatlı İHTİYAT-İ TEDBİR KARARI VERİLMESİNE, Çekin iptaline karar verilmesine,Haklı Davamızın Kabulü ile MÜVEKKİL ŞİRKETİN, DAVALI ŞİRKETE DAVA KONUSU ÇEK NEDENİ İLE BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,

yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesi yönünde karar verilmesini..." talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 04/02/2025 (Ara Karar Tarihi) tarih ve 2025/87 Esas (Derdest Dava Dosyası) sayılı kararında. "Dava; çekten kaynaklı olarak menfi tespit talebine ilişkindir. 6100 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nın 389/1.

Maddesi, "mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir" şeklindedir.

İİK'nun Menfi Tesbit ve istirdat davaları başlıklı 72.maddesinde:"Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir.İcra takibinden önce açılan menfi tesbit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir.

İcra takibinden sonra açılan menfi tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez.

Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir." hükmüne yer verilmiştir.İİK 72. Madde menfi tespit davalarında ihtiyati tedbir ile ilgili özel düzenleme olup davanın takipten önce veya sonra açılması, verilecek tedbirin şekli yönünden değişikliğe yol açmaktadır.Tüm dosya kapsamı itibariyle;

davacı tarafça dava konusu çeklere ilişkin olarak ödeme yasağı verilmesi ve çeklere ilişkin olarak takip başlatılmamasına ilişkin olarak ihtiyati tedbir kararı verilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır.

İİK 72/2.maddesinde icra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkemece, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebileceğinin düzenlenmiş olduğu dosya kapsamı itibariyle davanın takip başlatılmasından önce açıldığı ve takip başlatılması halinde ilerleyen aşamada davacı açısından telafisi imkansız zararlar meydana geleceği anlaşılmakla davacı tarafça dava değerinin %15 oranında yatırılacak teminat mukabilinde davacı aleyhine iş bu dava konusu çeklerden kaynaklı olarak takip başlatılmasının önlenmesine ilişkin

tedbir talebinin kabulüne, kambiyo hukuku kuralları ve TTK'da çek zayi ve iptali hali dışında çeklere ilişkin ödeme yasağı verilmesine ilişkin düzenlemenin bulunmaması nedeniyle , çeke ilişkin olarak ödeme yasağı verilmesi talebinin ise reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir."gerekçesi ile,''1-Tedbir talebinin kısmen kabulü ile çeklere ilişkin ödeme yasağı konulması talebinin reddine,Davacı yanın İİK: 72/2 maddesi uyarınca takip yapılmaması talebinin kabulü ile; dava konusu çek miktarı olan 500.000,00 TL'nin %15 oranında 75.000,00 TL teminat mukabilinde dava konusu çekten kaynaklı olarak (...

Bankası A.Ş'ye ait keşidecisi ... Şti , lehdarı ... A.Ş. , Tanzim Yeri Alaşehir olan, 28.02.2025 ödeme tarihli, 500.000,00 TL bedelli çek) davacı aleyhine takip yapılmasının önlenmesine, '' karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Müvekkili şirket ile davalı şirket arasında uzun yıllardır ticari ilişki mevcut olduğunu; müvekkili şirket, davalı şirketten uzun yıllardır zirai ilaç ve gübre satın almakta, ödemelerini ise çek ya da nakit olarak gerçekleştirmekte olduğunu; taraflar arasında süregelen ticaret, ticari defter kayıtlarının incelenmesi ile de görüleceğini; taraflar arasında süregelen ticaretin, davalı şirketin edimlerini yerine getirmemesi sebebiyle bozulduğunu,Müvekkil şirketin 12.03.2024 tarihli sözleşme ile de sabit olduğu üzere davalı şirketten muhtelif zira ilaç ve gübre alımı konusunda antlaşmaya vardığını.

12.03.2024 tarihli satış sözleşmesi ile müvekkili şirketin, davalı şirketten; "...-... 400gr’lık 117,13 birim fiyatlı, 280 Adet, toplam 32.796,30 TL bedelli, -... 800 gr’lık, 340,00 birim fiyatlı, 400 Adet, toplam 136.000,00 TL bedelli, -... 400 gr’lık, 135,00 birim fiyatlı, 400 Adet, toplam 54.000,00 TL bedelli, -...5 lt, 176 Adet, 640,00 birim fiyatlı, toplam 112.640,00 TL, -...

20 lt, 70 Adet, 2.500,00 Birim fiyatlı, 175.000,00 TL bedelli...." ürünlerin satın alınması konusunda anlaşmış olup davalı şirket ise yukarıda ismi ve bedelleri yazılı bulunan ürünleri, 01.06.2024 tarihinde müvekkili şirkete teslim etmeyi beyan ve taahhüt ettiğini,12.03.2024 tarihli sözleşme ile yukarıda ismi ve bedelleri yazılı bulunan ürünlerin karşılığı olarak müvekkili şirket tarafından "... Bankası... Çek No’lu, Keşidecisi ...

Şti olan, Tanzim Yeri Alaşehir, 28.02.2025 ödeme tarihli, Alacaklısı ...

A.Ş. olan, 500.000,00 TL bedelli çek..." davalı şirkete, çek teslim tutanağı, tahsilat makbuzu ile teslim edildiğini, 12.03.2024 tarihli sözleşme ile belirtilen ürünlerin karşılığında, dava konusu çekin, davalı şirkete önden avans olarak teslim edildiğini; davalı şirket yetkilisi, çekin teslim alındığına dair 12.03.2024 tarihli çek teslim tutanağı, tahsilat makbuzunun müvekkile teslim edildiğini; tahsilat makbuzunun mahkemeye sunulduğunu, davalı şirketin 12.03.2024 tarihli sözleşme gereği, 01.06.2024 tarihinde, yukarıda bilgileri verilen ürünleri, müvekkili şirkete teslim etmeyi beyan ve taahhüt ettiğini;

müvekkili şirketin ise işbu ürünler karşılığında ... Bankası ...

No’lu, 28.02.2025 ödeme tarihli, 500.000,00 TL Bedelli Çeki, davalı şirkete teslim etmeyi kabul ettiğini, müvekkili şirketin yukarıda bilgileri verilen ürünlerin ödemesini çek vasıtası ile gerçekleştirdiğini; fakat davalı şirketin işbu ürünlerin teslimatını gerçekleştirmediğini; müvekkili şirketin taraflar arasında yapılan sözleşmeye uygun olarak tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini; ancak davalı şirket sözleşme gereği yükümlülüklerini yerine getirmediğini ve ödeme almasına karşılık siparişe konu malları teslim etmediğini;

davalı şirketin ürünleri müvekkiline teslim etmediği gibi ayrıca müvekkilinin ödediği bedeli, çeki de iade etmemesi ile birlikte müvekkilinin büyük mağduriyetler yaşamasına sebebiyet verdiğini; işbu konuda, teslimatı geciken ürünlerin sebebiyet verdiği zararlar ile ilgili fazlaya ilişkin tüm haklarını saklı tuttuklarını,Davalı şirket ile yazılı ve sözlü olarak birçok kez iletişime geçildiğini, 01.06.2024 tarihinde teslim edilmesi kararlaştırılan ürünlerin ivedilikle teslimatının gerçekleştirilmesi talep olunduğunu fakat müvekkili şirkete herhangi bir olumlu dönüş sağlanmadığını;

yine müvekkili şirket tarafından 25.10.2024 tarihli, Alaşehir ... Noterliğince keşide edilen, ... yevmiye no'lu ihtarname ile anılı ürünlerin, müvekkil şirkete teslim edilmesinin talep olunduğunu, fakat yine davalı şirket tarafından olumlu dönüş sağlanmadığını, davalı şirketin, tüm taleplere rağmen dava konusu çekleri iade etmediğini, haksız kazanç sağladığını; haricen edinilen bilgilere göre dava konusu çeklerin de ciro yolu ile kullanıldığını;

dava konusu çekin ödeme tarihi 28/02/2025 tarihli olup müvekkilinin bu çeki ödemek zorunda kalması durumunda ileride telafisi imkansız mağduriyetler yaşayacağını ticari hayatı risk altına gireceğini,Anılı uyuşmazlık yönünden 24.12.2024 tarihinde zorunlu arabuluculuğa başvurulmuş olup 10.01.2025 tarihinde arabuluculuk görüşmesinin sonlandırıldığını; taraflar arasında gerçekleşen,... Dosya No'lu, ...

Arabuluculuk Numaralı, arabuluculuk görüşmesi 10.01.2025 tarihinde anlaşamama olarak sona erdirildiğini, Müvekkilin yukarıda sayılan nedenlerden dolayı, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, istinaf başvurularının kabulü ile çeklerin iptali ve ödenmemesi için istinaf başvurusu yapma zorunluluğunun taraflarınca hasıl olduğunu,İleri sürerek, yukarıda açıklanan sebepler ve re'sen gözetilecek sebepler çerçevesinde, istinaf başvurularının kabulü ile, ...

Bankası ...Çek No’lu, Keşidecisi ... Şti olan, Tanzim Yeri Alaşehir, 28.02.2025 ödeme tarihli, Alacaklısı ... A.Ş. olan, 500.000,00 TL bedelli çekin karşılıksız ( bedelsiz ) kaldığının tespitine, ivedilikle çek hakkında ödeme yasağı konulmasına, çekin iptaline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.

Talep; çekten ötürü borçlu olunmadığının tespiti istemli davada, dava konusu... çek numaralı, keşidecisi davacı, lehdarı davalı olan, 28/02/2025 keşide tarihli, 500.000,00 TL bedelli çek üzerine tedbiren ödeme yasağı konulmasına, davacı aleyhine çeke dayalı takip yapılmasının tedbiren önlenmesine karar verilmesine yönelik olup, mahkemece davacı yanın çek üzerine ödeme yasağı konulmasına yönelik tedbir istemi reddedilmiş, çeke dayalı takip yapılmamasına yönelik tedbir istemi ise İİK'nun 72 maddesi kapsamında %15 teminat mukabilinde kabul edilmiş, davacı vekili tarafından reddedilen tedbir istemi yönünden istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

6100 Sayılı HMK'nın 389/1 fıkrası uyarınca; mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.

Yine 6100 Sayılı HMK'nın 390/3 maddesine göre, tedbir talep eden, öncelikle tedbir istemine ilişkin dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır. Buradaki ispatın ölçüsü, “yaklaşık ispat” kuralına göre belirlenir.

Somut olayda, dava ve cevap dilekçeleri, dosyaya mübrez sözleşme, çek görüntüsü, çek tahsil makbuzu ile tüm dosya kapsamına göre, davacının ... çek numaralı, keşidecisi davacı, lehdarı davalı olan, 28/02/2025 keşide tarihli, 500.000,00 TL bedelli çekin bedelsiz kaldığına yönelik davacı iddiasının esası bakımından mevcut delil durumuna göre yaklaşık ispat koşulunun oluştuğu, davacı tarafından istenen tedbirin HMK'nun 389 maddesi kapsamında çeklerin muhatap bankaya ibrazı halinde ödenmemesine yönelik olduğu,

üçüncü kişilerin kambiyo senetlerinden doğan haklarını haleldar edecek şekilde tedbir kararı verilemeyeceği, davanın tarafları ile sınırlı olmak kaydıyla tedbir kararı verilebileceği, buna göre mahkemece teminat mukabilinde ve davanın tarafları ile sınırlı olmak üzere ödeme yasağına ilişkin tedbir isteminin de kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile reddine karar verilmesinin isabetsiz olduğu, davacı yanın istinaf başvurusunun haklı olduğu anlaşılmıştır.Sonuç itibariyle; davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesinin 04/02/2025 tarihli ara kararının kaldırılmasına, dairemizce yeniden hüküm kurularak,

davacın ödeme yasağına yönelik tedbir isteminin, dava konusu... çek numaralı, keşidecisi davacı, lehdarı davalı olan, 28/02/2025 keşide tarihli,500.000,00 TL bedelli çek yönünden davanın tarafları ile sınırlı olmak üzere kabulüne, bu çek bedelinin %15'i oranındaki 75.000,00-TL nakdi teminatın, İİK'nun 72 maddesi kapsamında kabul edilen tedbirin infazı amacıyla mahkeme veznesine yatırılmış olması karşısında, yeniden teminat alınmaksızın, bu çekin davalı ... tarafından muhatap bankaya ibrazı halinde tedbiren ödenmesinin yasaklanmasına karar vermek gerekmiştir.