İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2021/1284 K.2024/1423

Taraflar arasındaki alacak davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili ...'un son ciranta ve yetkili hamili olduğu, ... seri numaralı, 27/11/2018 keşide tarihli, 75.000-TL bedelli, ... seri numaralı, 27/11/2018 keşide tarihli, 75.000-TL bedelli, ... seri numaralı, 27/11/2018 keşide tarihli, 75.000-TL bedelli ve ... seri numaralı, 27/11/2018 keşide tarihli, 75.000-TL bedelli 4 adet çekin bedelinin tahsili amacıyla süresi içinde taraflarınca vekaleten 29/11/2018 tarihinde davalı bankanın Esenler şubesine ibraz edildiğini,

keşidecisinin çek hesabı kontrol edildiğinden hesapta para olmadığı ve çeklerin karşılıksız olduğunun bildirildiğini, çeklerin karşılıksız çıkması nedeniyle taraflarınca bankaca sorumluluk bedelinin ödenmesinin talep edildiğini, ancak banka çalışanlarınca çeklerin üzerinde iki tarih olduğundan ve düzeltme imzası da banka kayıtlarıyla uyuşmadığının söylendiğini, çeklerin üzerinde iki tarih olsa da düzeltmelerin bizzat keşideci tarafından yapıldığını, bu konuda çeklerin keşidecisi dava dışı ...

San. ve Tic. Ltd.

Şti.'nin yetkilisi ...'un bizzat davalı bankanın Batman şubesini arayarak çeklerin üzerinden düzetmelerin ve imzaların kendisine ait olduğunu, bankaca sorumluluk bedelini ödemeleri gerektiğini bankaya bildirdiğini, tüm bunlara rağmen banka çalışanları tarafından bankaca sorumluluk bedeli ödenmeyerek çeklerin arkasına "çeklerin üzerinde iki tarih olduğundan ve düzeltme imzası da bankamız kayıtlarıyla uyumlu olmadığından işleme alınmamıştır." 29/11/2019 şeklinde bir ibare yazılarak çekler tarafımıza iade edildiğini, bu nedenle taraflarınca arabulucuya başvurulduğunu ancak bankanın ödeme yapmamakta direnmesi nedeniyle anlaşma sağlanamadığını,

yukarıda arz ve izah olunan nedenlerle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, 4 adet çekin bankaca sorumluluk bedeli olan toplam 6.400-TL bedelin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ile dava etmiştir.

Davalı vekili, savunmasında özetle; davacının iddiaları ve taleplerinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, hiçbir yasal dayanağı bulunmadığını, haksız ve mesnetsiz iddiaların nazara alınmaması gerektiğini, muhatap konumundaki müvekkili bankanın çek anlaşması dolayısıyla, keşideciye karşı, ödenmek üzere kendisine ibraz edilen çekin, imzanın gerçek ve içeriğinde tahrifat olup olmadığı açısından kurallara uygun ve itinalı şekilde kontrol etmek borcunu yüklendiğini, davaya konu 4 adet çekte,

müvekkili bankanın kendisinde bulunan ve çek keşidecisinin müvekkili bankada bulunan imza kayıtları ile çeklerde bulunan düzeltme imzaları karşılaştırıldığında uyumsuzluk tespit edildiğini, basiretli bir tacir gibi hareket ederek çekleri işleme almadığını, müvekkili bankada bulunan kayıtlar ile çekler üzerinde bulanan düzeltme imzalarının uyumsuzluğu dikkate alındığında çekin sahte olduğunun ve tahrif edilmiş olduğunun düşünülmesinde bir yanlışlık olmadığından ödeme yapmaması nedeniyle bankanın kusurunun bulunmadığını,

keşidecinin çeklerde bulunan düzeltme imzalarının kendisine ait olduğuna dair de herhangi bir yazılı talimatının bulunmadığını, müvekkili banka şubesinin kendisine yüklenen görev ve yükümlülükleri basiret ve özen ile yerine getirdiğini, müvekkili bankaya atfedilecek kusur ve sorumluluk bulunmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...davalı tarafça, dava konusu 4 adet çek aslı üzerindeki keşideci ve düzeltme imzasının, banka kayıtlarında mevcut dava dışı keşideci imzası ile uyumsuz olduğunun iddia edilmesi nedeniyle, dava dışı çek keşidecisi ...

San. ve Tic.Ltd.Şti. yetkilisinin ıslak imza örnekleri, imza örneklerinin bulunduğu bir kısım evrak asılları ile dava konusu 4 adet çek aslındaki, keşideci ve düzeltme imzalarının karşılaştırılması suretiyle, 4 adet çek üzerinde bulunan, imzaların, dava dışı keşideci şirket yetkilisi elli ürünü olup olmadığı hususunda yapılan imza incelemesi sonucunda düzenlenen, hüküm kurmaya yeterli ve denetime elverişli 18/03/2021 tarihli bilirkişi raporu ile dava konusu 4 adet çek üzerindeki keşideci ve düzeltme imzalarının dava dışı keşideci şirket yetkilisi eli ürünü olduğu tespit edilmiş olmakla, Çek Kanunu hükümlerine göre,davalı bankanın,

süresi içinde ibraz edilmiş olan ve yasal unsurları taşıyan her bir çek yaprağı için kanunda öngörülen asgari ödeme tutarını hamile ödemekle yükümlü olduğundan, davacının davasının kabulü ile 6.400-TL.’nin davalıdan alınarak, davacıya verilmesine karar vermek gerekmiş..." gerekçesiyle davanın kabulü ile 6.400 TL’nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Mahkeme kararında çek sorumluluk bedellerinin ödenmesine ilişkin hiçbir gerekçenin yer almadığını, kararın gerekçesiz olduğunu, mahkeme kararında davacı iddiası ile davalının savunmasının yazıldığını ve bilirkişi raporuna atıf yapılarak davaya konu 4 adet çek ile ilgili olarak çek sorumluluk bedellerinin banka tarafından davacıya ödenmesine dair karar verildiğini, davanın açılmasına müvekkilinin sebep olmadığını, mahkeme masrafları ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini,

davaya konu dört adet çekten müvekkili banka tarafından çek keşidecisinin bankada bulunan imza kayıtları ile çeklerde bulunan düzeltme imzaları karşılaştırıldığında uyumsuzluk tespit edildiğini, TTK'nın 724 maddesi gereğince işleme almadığını, bu sebeple davanın açılmasına sebebiyet verilmediğini, TTK 812.madde gereğince müvekkili banka yönünden yasadan doğan kusursuz sorumluluk öngörüldüğünü, muhatap konumundaki bankanın çek anlaşması dolayısıyla keşideciye karşı ödenmek üzere kendisine ibraz edilen çekin imzanın gerçek ve içeriğinde tahrifat olup olmadığı açısından kurallara uygun ve itinalı şekilde kontrol etmek borcunun yüklendiğini,

5941 sayılı Çek Kanunun ilgili maddesine göre ibraz süresi içerisinde muhatap bankaya çekin ibrazı halinde karşılığı bulunan çeklerin ödeme yükümlülüğünün öngörüldüğünü, muhatap bankanın ödemeyi yapabilmek için çekte belli hususları incelemekle yükümlü olduğunu, TTK'nın 18 ve 5941 sayılı Kanunun 2.maddesinde belirtildiği üzere ve ayrıca TTK 801. maddesinden kaynaklandığını, müvekkili bankanın TTK ve Çek Kanunun kendisine yüklediği görev ve yükümlülükleri yerine getirdiğini,

TTK'nın 812. maddesi gereğince işleme almadığını ayrıca keşidecinin çeklerde bulunan düzeltme imzalarını kendisine ait olduğuna dair herhangi bir yazılı talimatınında bulunmadığın da dikkate alınmadığını, bankanın ödemeden imtina etmesinde hukuka aykırılık olmadığını belirterek, kararın kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, bankaya ibrazında karşılıksız çıkan çeklere dair bankanın sorumluluk bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiş; bu karara karşı, davalı vekili yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Dosya kapsamından, dava dışı ...Ltd Şirketinin ... Şiirt Şubesindeki çek hesabından 75.000,00 TL bedelli çekin 27.11.2018 tarihinde dava dışı ...

Ltd Şirketi adına keşide edildiği, söz konusu şirket tarafından çekin davacıya ciro edildiği, çekin bankaya ibrazı ile birlikte banka tarafından, çekte iki tarih olduğu ve düzeltme imzalarınında banka kayıtlarıyla uyumlu olmadığı gerekçesiyle işleme alınmadığına dair şerh düşüldüğü, diğer çeklerle ilgili de aynı şerhin düşülmüş olduğu, çeklerde davacının ciranta olarak yer aldığı,

4 adet aynı keşide tarihli ve her biri 75.000,00 TL bedelli çeklerle ilgili olarak davalı banka tarafından ödenmesi gereken sorumluluk bedelinin ödenmediği gerekçesiyle davacı tarafça toplam 6.400,00 TL bedelin tahsili için iş bu davanın açılmış olduğu anlaşılmıştır.

Uyuşmazlık, kararın gerekçeli olup olmadığı, davalı bankanın ibraz edilen dava konusu çeklere ilişkin olarak sorumluluk bedelini ödememesinden dolayı kusurunun bulunup bulunmadığı, davanın açılmasına sebebiyet verip vermediği, mahkeme kararının TTK ve Çek Kanunu hükümleri kapsamında usul ve yasaya uygun bulunup bulunmadığına ilişkindir. Mahkemece, taraf delilleri dosyaya celp ve ibraz edildikten sonra imza incelenmesine ilişkin bilirkişi incelemesi gerçekleştirilmiştir.

18.03.2021 tarihli bilirkişi raporunda; ... T.A.Ş. Siirt Şubesine ait; keşide yeri Siirt, keşide tarihi 20.08.2018 okunur üstü çizili tarih üstüne eklenen beyaz madde üstüne 27.11.2018 yazılı ve altı iki imzalı olan, ... Ltd Şti emrine yazılı, 75000 TL bedelli, ... Nak. San. Ve Tic. Ltd Şti kaşesi üstüne atılı keşideci imzası ile ... kaşesi üstüne atılı birinci, ... adına atılı ikinci, ... adına atılı üçüncü ciranta imzalarını içeren ... numaralı çek, ... T.A.Ş.

Siirt Şubesine ait; keşide yeri Siirt , keşide tarihi alanına eklenen beyaz madde üstüne 27.11.2018 yazılı ve altı iki imzalı olan, ... Ltd Şti emrine yazılı, 75000 TL bedelli, ... Nak. San. Ve Tic. Ltd Şti kaşesi üstüne atılı keşideci imzası ile ... kaşesi üstüne atılı birinci, ... adına atılı ikinci, ... adına atılı üçüncü ciranta imzalarını içeren ... numaralı çek, ... T.A.Ş.

Siirt Şubesine ait; keşide yeri Siirt, keşide tarihi 20.11.2018 okunur üstü çizili tarih üstüne eklenen beyaz madde üstüne 27.11.2018 yazılı ve altı iki imzalı olan, ... Ltd Şti emrine yazılı, 75000 TL bedelli, ... Nak. San. Ve Tic. Ltd Şti kaşesi üstüne atılı keşideci imzası ile ... kaşesi üstüne atılı birinci, ... adına atılı ikinci, ... adına atılı üçüncü, ... adına atılı dördüncü, ... adına atılı beşinci ciranta imzalarını içeren ... numaralı çek, ... T.A.Ş.

Siirt Şubesine ait; keşide yeri Siirt, keşide tarihi alanı üstüne eklenen beyaz madde üstüne 27.11.2018 yazılı ve altı iki imzalı olan, ... Yapı Ltd Şti emrine yazılı, 75000 TL bedelli, ... Nak. San. Ve Tic.

Ltd Şti kaşesi üstüne atılı keşideci imzası ile ... kaşesi üstüne atılı birinci, ... adına atılı ikinci, ... adına atılı üçüncü, ... adına atılı dördüncü, ... adına atılı beşinci ciranta imzalarını içeren ... numaralı çek asıllarındaki keşideci ve tarih kısmına atılı iki adet düzeltme imzalarının karşılaştırma belgelerindeki ... adına atılı imzalara kıyasla ...'un eli ürünü olduğu belirtilmiştir.

Davalı vekili ta bilirkişi raporuna karşı beyan dilekçesinde; müvekkili bankanın ibraz edilenin çek olduğunun tespitinin devamında, çekin süresinde ibraz edilip edilmediğini, kontrol etmesi gerektiğini, çek üzerinde silinti ya da kazıntı olup olmadığını, rakam ve yazıyla yazılmış olan meblağların birbirine uyup uymadığı vb hususları incelemesi gerektiğini, müvekkili bankanın TTK ve Çek Kanunun kendisine yüklediği görev ve yükümlülükleri basiret ve özenle yerine getirdiğini,

yasal mevzuat değerlendirilerek keşidecinin müvekkili banka kayıtlarındaki imza ile çek üzerindeki imzanın tespit edilerek ödemenin gerçekleştirilmediğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkemece, yukarıda yer verilen gerekçelere istinaden davanın kabulüne karar verilmiştir.Çekin keşide ve ibraz tarihinde yürürlükte bulunan TTK'nın 782 maddesinde, Türkiye'de ödenecek çeklerde muhatabın ancak bir banka olabileceği, 2.fıkrada ise diğer bir kişi üzerine düzenlenen çekin yalnız havale hükmünde olduğu belirtilmiştir.

TTK 783. maddede ise karşılık başlığı ile 783/1 fıkrada, bir çekin düzenlenmesi için muhatabın elinde düzenleyenin emrine tahsis edilmiş bir karşılığın bulunması ve düzenleyenin bu karşılık üzerinde çek düzenlemek suretiyle tasarruf hakkını haiz olacağına dair muhatapla düzenleyen arasında açık veya zımni bir anlaşma bulunmasının şart olduğunu ancak bu hükümlere uyulmaması halinde senedin çek olarak geçerliliğinin etkilenmeyeceği, 2.fıkrada, düzenleyenin muhatap nezdinde çekin ancak bir kısım karşılığını hazır bulundurduğu takdirde muhatabın bu tutarı ödemekle yükümlü olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.

Aynı yasanın 801. maddesinde, ciroların incelemesi başlığı ile cirosu kabil bir çeki ödeyecek muhatabın cirolar arasında düzenli bir teselsülün var olup olmadığını incelemekle yükümlü ise de cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda olmadığı belirtilmiştir.

TTK'nın 812. maddesinde, sahte veya tahrif edilmiş çek başlığı ile sahte veya tahrif edilmiş bir çeki ödemiş olmasından doğan zararın muhataba ait olduğu, senette düzenleyen olarak gösterilen kişiye kendisine verilen çek defterini iyi saklamamış olması gibi bir kusurun yüklenmesinin mümkün olması durumunun ayrık olduğu belirtilmiştir.

5941 sayılı Çek Kanunun 1.maddesinde; kanunun amacının çek defterlerinin içeriklerine, çek düzenlenmesine, kullanımına, çek hamillerinin korunmalarına ve kayıt dışı ekonominin denetim altına alınması önlemlerine katkıda bulunmaya ilişkin esaslar ile çekin karşılıksız çıkması ve belirlenen diğer yükümlülüklere aykırılık hallerinde ilgililer hakkında uygulanacak yaptırımların belirlenmesi olarak belirtilmiştir.

Kanunun 2.maddesinde, bankanın araştırma yükümlülüğü, çek hesapları ve çek defterleridir.

5941 sayılı Kanunun 3.maddesinde, ibraz, ödeme, çekin karşılıksız olduğunun tespiti ve gecikme cezası başlığı ile karşılığı bulunan çekin hesabın bulunduğu muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edildiğinde hamilin varsa vergi kimlik numarası saptandıktan sonra ödeneceği ancak çekin hesabın bulunduğu şubeden başka bir şubeye ibraz edildiğinde şubece karşılığı sorulmak suretiyle ödeneceği, 3.bentte, karşılıksız işleminin muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı olarak yapılacağı, 3.bentte,

muhatap bankanın ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için karşılığı bulunmaması halinde ödemekle yükümlü olduğu bedelin düzenlendiği, bu hususun hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdi kredi sözleşmesi hükmünde olduğu, bu fıkradaki miktarın Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan fiyat endekslerindeki yıllık değişmeler göz önünde tutularak TCMB tarafından her yıl Ocak ayında belirlendiği ve resmi gazetede yayınlandığı,

5.bentte muhatap bankanın 3.fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutarın dahi kısmi ödemenin hamil tarafından kabul edilmemesi halinde 2.fıkra hükmüne göre karşılıksız işleminin yapılacağı ibraz tarihi ile ödememe nedeninin çekin üzerine yazılacağı ve çek üzerine imzası alınarak hamile geri verileceği hususlarına yer verilmiştir.

7. bentte, bankanın çekin karşılığının hesapta bulunmasına rağmen hamiline ödenmesini geciktirmesinin ve kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın hamiline ödenmesinin geciktirilmesi hallerinde çek hamiline her geçen gün için 3 gecikme cezası ödeyeceği bu hallerde kanuni faiz ve temerrüt faizine ilişkin hükümlerin uygulanmayacağı belirtilmiştir.

5941 sayılı Çek Kanunu’nun 3 üncü maddesinin 3 üncü fıkrasında muhatap bankaların süresinde ibraz edilen ve karşılığı kısmen veya tamamen bulunmayan her bir çek yaprağı için ödemekle yükümlü oldukları tutar düzenlenmiş olup, bu ödeme yükümlülüğünün hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmünde olduğu belirtilmiştir.

Bu sebeple, bankaların müşterilerine verdikleri her bir çek yaprağı için ödemekle yükümlü oldukları tutarı muhasebeleştirmeleri ve bu tutarları her yıl TCMB tarafından yayımlanan Tebliğlerdeki tutarlara göre güncellemeleri gerekmektedir.TTK'nın ilgili hükümleri ile 5941 sayılı Çek Kanunu'nun ilgili ve emredici hükmü karşısında davalı banka tarafından ödemekle sorumlu olduğu miktarın ödenmemiş olması yerinde görülmemiştir.

Bu nedenle, mahkemenin kabulü sonuç olarak isabetli olduğundan davalı vekilinin aksine iddialarının reddi gerekmiştir. Ayrıca HMK m.326/1. fıkrası gereğince, kanunda yazılı haller dışında yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir.

Davacının yargılama giderlerinden sorumlu tutulması mümkün olmayacağından davalının yargılama giderlerine dair aksine iddiaları yerinde görülmemiştir.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.

KANUN YOLU

HMK'nın 362/1.a maddesi uyarınca, dava konusunun değerine göre karar kesindir.