İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2022/1449 K.2024/931

Taraflar arasındaki zayi belgesi davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü. TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; davacıya ait 2016-2017 yıllarına ilişkin tüm ticari resmi defter ve kayıtlarının zayi olduğuna dair kendilerine belge verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Mezkur 82/7.maddede tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgeler için zayi belgesi verilebilmesinin "yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle" kaybolması durumlarına hasredildiği, talep edenin ise bu durumlardan herhangi birine dayanmadığı,

ticari defterlerin başkaları tarafından çöpe atıldığının ileri sürüldüğünü, bu gerekçenin mezkur maddede sınırlı olarak sayılan durum ve benzeri durumlardan olmadığı gibi, talep edenin basiretli tacir olma yükümlülüğüne de aykırı bir şekilde söz konusu defterlerin muhafazası için gerekli önlemleri almayarak üzerine düşen yükümlülüğünü yerine getirmediği, yurtdışına çıkmasının basiretli tacir olma yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesine gerekçe olamayacağı kanaatine varılmakla... " gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir.

Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Müvekkiline ait bir kısım resmi defter ve kayıtların zayi olması nedeniyle dava açıldığını, davanın reddedildiğini, ret kararının maddi ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, mahkeme tarafından ön inceleme duruşması dahi yapılmadan deliller toplanmadan yapılan inceleme ile davanın reddedildiğini, öncelikle kararın bu usulsüzlük nedeniyle bozulduğunu, hiçbir şekilde duruşma açmadan delil toplamadan ret kararının verildiğini, kararın hukuka aykırı olduğunu, gerekçeninde yerinde olmadığını, yasanın çok dar yorumlandığını, asıl olanın defter ve kayıtların müvekkilinin rızası hilafına ve elinde olmayan nedenlerle zayi olduğunu,

müvekkilinin defterlerini yetkili mali müşavirine teslim ettiğini, mali müşavirin bahsedilen adreste müvekkili adına yer tuttuğunu ve defterleri adrese götürdüğünü, bu sırada müvekkilinin yurt dışında ikamet ettiğini, tutulan iş yerinden defterlerin ne şekilde zayi olduğunun bilinmediğini, defterlerin çalınmış da olabileceğini, kendilerine kaybolduğu ve iş yerindeki bütün malzemelerin dışarı atıldığı ile oradan başkaları tarafından alındığına ilişkin olduğunu, yani bütün belgelerinin müvekkilinin rızası dışında zayi olduğunu iddia ederek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, TTK'nın 82/7. maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili tarafından, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzenine aykırılık yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

TTK'nın 82/1. maddesi gereğince, "Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri, sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür." Saklama süresi on yıl olup sürenin başlangıcı da kanunda belirtilmiştir (TTK m.82/5-6).

Defter ve belgelerin saklanması yükümü, gerçek kişi tacirlerde ticaretin terk edilmesinden sonra sürdüğü gibi, tacirin ölümü halinde mirasçılar bakımından da devam eder. Mirasın resmi tasfiyesi veya tüzel kişiliğin sona ermesi durumlarında, defter ve belgeler Sulh Hukuk Mahkemesince saklanır (TTK m.82/8).

Saklanması gereken defter ve belgeler, saklama süresi içinde, yangın, deprem, su baskını gibi bir afet veya hırsızlıktan dolayı zayi olursa, tacirin (ölmüşse mirasçılarının), durumu öğrendikten itibaren 30 gün içerisinde işletmenin olduğu yerdeki mahkemeye başvurarak zayi belgesi alması gerekir. Kanun’da “isteyebilirler” denmiş ise de bu bir zorunluluk niteliğindedir. Zayi belgesi için açılan dava, çekişmesiz yargı işidir (TTK m.82/7).

Tacirin yukarıda bahsedilen kanun maddesinden yararlanabilmesi için ticari defter ve belgelerinin korunabilmesi amacıyla gerekli dikkati ve ihtimamı göstermiş olması gerekmektedir. Ayrıca, ziya durumunun tacirin iradesi dışında meydana gelmesi zorunludur. Somut olayda, davacı vekili tarafından, müvekkili şirkete ait defterlerin mali müşavire teslim edildiğini, iş yerinden defterlerin zayi olduğunu, kaybolduğunu iddia etmiştir.

Delil olarak herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmemiştir. Zayi olayının nasıl meydana geldiğine dair somut bir açıklamaya, tarihe veya bilgi ve belgeye yer verilmemiştir. İddianın muhafaza kusuru niteliğinde bir davranış olduğunun kabulü gerekmiştir. Tacir davacının defterlerinin muhafazası konusunda gerekli özeni gösterme yükümlülüğü dikkate alındığında, ilk derece mahkemesince verilen karar isabetli olup aksi yöndeki istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMH'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesince verilen istinafa konu karar usul ve yasaya uygun olup davacı vekilinin istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.