İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2022/949 K.2025/1516

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin ticari satımdan kaynaklanan alacağın tahsili amacıyla Bakırköy 10. İcra Müdürlüğünün ...

Esas sayılı dosyasında başlatılan icra takibi başlatıldığı, müvekkili şirketin alacağının fatura, ticari defter kayıt belgelerle sabit olduğunu, davalının verdiği 60.000,00 TL bedelli çekin de karşılıksız çıktığını ileri sürerek, haksız itirazın iptali ile takibin davamına ve alacağın %20'inden az olmamak üzere icra ve inkar tazminatına karar verilmesini, talep ve dava etmiştir.Davalı vekili, savunmasında özetle;

davacının teslim ettiği emtia bedelinin ödendiğini, sunulmayan veya ayıplı mal bedelinin talep edilemeyeceğini, çek bedelinin haricen elden ödenerek ve bu durumun bankaya bildirilerek çekin bankaya iade edildiğini, bankaya yazı yazılması halinde bu durumun ortaya çıkacağını, teslim edilen emtiadaki ayıpların belirlenerek müvekkilinin uğradığı zararların belirlenmesi gerektiğini savunmuştur.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Dosya kapsamında itirazın iptali davasının hak düşürücü sürede açıldığı, icra dosyasının, tarafların ba ve bs kayıtlarının celp edildiği, delillerin toplandığı, mali müşavir Y...'den rapor alındığı, raporun denetime elverişli olduğu, davacı 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 yıllarına ilişkin ticari defterinin lehine delil teşkil ettiği, davalının 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 yılı ticari defterinin lehinde delil teşkil ettiği, 2018 yılı ticari defteri yevmiye kapanışının davalı tarafça bilirkişi raporundan sonra sunulduğu, davacı ticari defterinde davalıdan 173.484,43 TL alacaklı olduğu,

tarafların ticari defterlerinin 2016, 2017, 2018 yılları bakiyelerinin aynı olup bu yıllara ilişkin mutabakatsızlığın olmadığı, 2019 yılında davacı kayıtlarında 13 adet faturanın olduğu, ocak ayı 6 adet fatura miktarının, şubat ayı bir adet faturanın, mayıs ayı iki adet fatura toplamının toplamı olmak üzere 9 adet faturanın BA ve BS sınır üstünde olduğu, 2019 yılı mart ayı, 2019 yılı 7. ve 10. Aylar faturasının Aa-Bs sınırı bildirim dışında kaldığı, tarafların 2019 yılı BA ve BS kayıtlarında 9 adet karşılıklı fatura bildiriminin olduğu, davacı kaydında 30.04.2019 tarihli ... çekin iadesinin davalı hesabına borç olarak düşüldüğü,

davacı defterinde toplam 173.484,43 TL alacağın bulunduğu, davalı defterinde ise 113.484,39 TL olarak davacıya borcunun bulunduğu, tarafların birbirleri ile alım satım mal teslimi konusunda uyuşmazlığın bulunmadığı, farkın 60.000TL'lik çekten kaynaklandığı, davacının karşılıksız olması nedeniyle davalıya iade edildiğini belirttiği çek için TEB 'e yazı yazıldığı, gelen yazı cevaplarından çekin karşılıksız olduğunun tespit edildiği, çekin sorumluluk bedelininde ödenmediğinin anlaşıldığı, çekin ön ve arka yüz görüntüsünde çek üzerinde iptal yazısının yazılı olduğun görüldüğü,

çekin iptal edildiğinin kabul edilerek davacının davasını ispat ettiği..." gerekçesiyle, davanın kabulü ile davalının Bakırköy 10. İcra Müdürlüğünün ...

Esas sayılı takip dosyasına yaptığı itirazın iptali ile takibin 173.484,43 TL alacağa takip talebinde belirtilen %10 avans faiz oranını aşmamak üzere değişen oranlarda avans faizi uygulanarak devamına, 173.484,43 TL alacağın %20'si üzerinden hesaplanacak icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline, kötü niyet tazminatı talibinin reddine, karar verilmiştir.

Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle. Dosyaya sunulan yazılı veya sözlü savunmaların mahkemece incelenmediğini ve eksik inceleme ile karar verildiğini, taraflar arasındaki ticari ilişki kapsamında bir takım ticari işlemler gerçekleştirildiğini, ancak davacının bir kısım edimlerini eksik ifa ettiği gibi bir kısım edimlerini de ayıplı şekilde yerine getirdiğini,

cevap dilekçesi ve diğer talep dilekçelerinde teknik bir bilirkişi kurulu oluşturularak emtia üzerinde bilirkişi incelemesi yapılmasının istenmesine rağmen sadece mali inceleme yapılarak müvekkilinin eksik ve ayıplı ifalar sebebiyle uğradığı zarar ve alacaklarının tespit edilmeden karar verilmesinin hatalı olduğunu,Sözleşme ve TBK hükümlerine göre edimini ifa etmeyen eksik işleri tamamlamayan veya ayıplı işleri giderecek gerekli adımları atmayan sözleşme tarafının, diğer taraftan alacak talebinde bulunamayacağını,

müvekkilinin teknik inceleme talebinin yerine getirilmeden eksik şekilde sadece mali yönden yapılan bilirkişi incelemesinin yeterli görülmesinin hatalı olduğunu,Mahkemenin 60.000 TL bedelli çeke ilişkin yaptığı açıklamaların dosya içeriğine uymadığını, bu çekin bedelinin davacıya haricen ödendiğini, ardından gerekli bildirimler ilgili bankaya yapılarak çekin iptal ve iade edildiğini, mahkemenin buna rağmen TEB Sefaköy Şubesinin cevabi yazısına göre karar verildiğini, muhatap bankanın yazı cevabında, çekin "karşılıksız çek" olduğu belirtilmiş ise de, yazının devamında çekin başka bir bankaya ibraz edildiği,

kendilerine sorumluluk bedelinin ödenmesi açısından kimsenin müracaat etmediği, yani çekin muhatap bankaya hiçbir zaman ibraz edilmediğinin belirtildiğini, gönderilen çek görüntüsünde, bu çekin muhatap bankaya ibraz edilmediği ve çekin iptal edildiği,

sorumluluk bedelinin ödenmeden çekin ödenmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, bu durumda ancak çek bedelinin haricen ödenmesi ve çekin taraflarca iptal edilerek bankaya iade edilmiş olması hâlinde çekin iptal edilmiş olacağı ihtimalinin kaldığını, çeki bankaya ibraz edenin borçlu olup olmadığının belirlenerek bir karar verilmesi gerektiğini, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, satım sözleşmesinden kaynaklanan alacağın tahsili amacıyla başlatılan ilamsız icra takibine yönelik itirazın İİK'nın 67. maddesi uyarınca iptali istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne, karar verilmiş; bu karara karşı, davalı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Taraflar arasında satım sözleşmesi ilişkisi bulunduğu saabittir.

Uyuşmazlık, davacının ayıptan ari şekilde emtia teslim edip etmediği, teslim edilmiş ise satım bedelinin davalı tarafından ödenip ödenmediği, emtianın ayıplı olması halinde süresinde bu durumun tespit edilerek satıcıya ihbar edilip edilmediği noktasındadır. Davalı vekili, soyut olarak emtiada ayıp bulunduğunu savunmuş ise de emtiada ayıp bulunduğuna ilişkin somut bir tespit ile bu durumun satıcıya bildirildiğine ilişkin bir delil dosyaya sunulmamıştır.

Tarafların tacir olması nedeniyle TTK'nın 23.maddesine göre işlem yapılması gerekmektedir. Davacı vekili Bakırköy 10.İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyası ile 173.484,43 TL cari hesap alacağın tahsilini istemiştir. Ödeme emrinin tebliği üzerine süresinde borç ve ferilerine itiraz edilmesi nedeniyle takibin durduğu, itiraz ve itirazın iptali davasının süresinde olduğu anlaşılmıştır.

İlk derece mahkemesince davacı ve davalının ticari defterlerinde inceleme yapılması için karar verilmiştir.

Tarafların ibraz ettiği ticari defterler mali müşavir bilirkişi aracılığıyla incelenerek alınan raporun incelenmesinde; davacı tarafından satılarak teslim edilen emtia bedeli konusunda her iki tarafında ticari defterinin bir birini doğruladığı, her iki taraf defterine göre davacının teslim ettiği mal ve hizmet karşılığı 173.484,39 TL alacaklı olduğu, ancak davacı defterinde kayıtlı olan 60.000 TL bedelli çekin karşılıksız çıkması nedeniyle davacı tarafından davalıya teslim edilmesine ilişkin davalı defterinde kayıt bulunmadığından,

davalı defterine göre alacak miktarının 113.484,39 TL olduğu belirlenmiştir.Bu kayıtlara göre, davacını satım konusu emtiayı davalıya teslim ettiği, emtiayı temsil eden faturaların da davalının ticari defterlerinde kayıtlı olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca mahkemece getirtilen tarafların BA ve BS formları bir birini doğrulamaktadır.

Davalının, davacıdan satın aldığı faturaları alarak ticari defterlerine kayıt etmesi ve bu faturaları ilgili vergi dairesine bildirmesi karşısında, artık emtianın teslim edilmediğinin savunulması mümkün değildir. Satım sözleşmesine konu bir eşyada ayıp ve eksik bulunması halinde izlenecek yol TTK'nın 23. maddesinde düzenlenmiştir.

TTK'nın 23/1-c maddesinde ayıplı mal hakkında alıcıya ihbar yükümlülüğü getirilmiş olup, alıcı muayene ve ihbar yükümlülüğünü yerine getirmeden ayıp nedeniyle satıcıdan mal bedeli ve zarar gideriminde bulunamaz. Davalı alıcı, süresinde ayıp ihbarında bulunduğunu yazılı belge ile kanıtlamak zorundadır. TTK'nın 23/1-c maddesinde, malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı iki gün içinde durumu satıcıya ihbar etmelidir.

Açıkça belli değilse alıcı, malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek veya inceletmekle ve bu inceleme sonucunda malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa haklarını korumak için durumu bu süre içinde satıcıya ihbar etmekle yükümlüdür.

Ayıp olağan bir muayene ile meydana çıkarılamayacak, kullanma sonucunda ortaya çıkan bir ayıp ise TBK'nın 223/2 maddesinin tatbik olunması gereklidir (Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 08/06/2022 tarihli, 2020/8002 E. 2022/4625 K., 04/11/2020 tarihli ve 2020/3279 E., 2020/4723 K. sayılı ilâmı ilamı ile Yargıtay 19.Hukuk Dairesinin 04/12/2018 tarih ve 2018/270 E., 20218/6287 K. Sayılı ilamı).TBK'nın 223/2.maddesi ise ''Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır.

Ancak, satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa, hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.'' hükmünü içermektedir.Taraflar arasındaki uyuşmazlıkta davalı tarafından ödeme amacıyla verilen ve bankaya takas aracılığıyla ibraz edilen çek bedelinin davalı tarafından elden ödenip ödenmediği ihtilaf konusudur.

Çek bir ödeme vasıtası olup kural olarak muaccel bir borcun tasfiyesi amacıyla verilir. Taraflar arasındaki satım sözleşmesinde de davalı satın aldığı emtia için 60.000 TL bedelli çek vermiştir. Ancak kıymetli evrakın verilmesi başlı başına borcun ödendiği anlamına gelmez ayrıca kıymetli evrak borcunun ödenmesi de gerekmektedir. Çekte muhatap bir banka bulunduğu için kural olarak çek bedelinin bankada hazır edilmek suretiyle ödenmesi gerekmektedir.

Davalı TEB Sefaköy Şubesine ait ... seri nolu keşidecisi davalı ... ... San Ve Tic Ltd Şti olan 30.04.2019 keşide tarihli 60.000 TL bedelli çeki, satım bedelinin ifası amacıyla davacıya teslim etmiştir. Çekin lehtarı davacı şirket olup çekin muhatap bankaya takas aracılığıyla ibraz edildiği ve karşılıksız çıktığı anlaşılmıştır. Dava konusu çekin karşılığında banka hesabından para ödenmediği anlaşılmaktadır.

Çekin keşidecinin veya muhatap bankanın elinde olması kural olarak çek bedelinin ödendiğini göstermektedir. Bu itibarla çek aslının muhatap bankada veya takas bankasında bulunup bulunmadığının belirlenmesi, çek aslı bankada bulunuyorsa bu durumun ödemeye karine teşkil ettiği; çekin davacı tarafından bedelsiz olarak bankaya verildiğinin davacı tarafından kanıtlanmaması halinde, çekin bankada bulunmasının keşidecinin ödemesine karine teşkil ettiği dikkate alınmalıdır.

Zira bir kambiyo senedinin borçlu elinde bulunması ödemeye karine teşkil edeceğinden davacının iddiasına konu çeklerin alacaklı tarafından kendisine geri verildikten sonra bankaya iade edilip edilmediği, başka bir anlatımla çeki bankaya iade edenin borçlu olup olmadığı hususları yeniden araştırılarak yapılacak inceleme sonunda tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmek üzere kararın kaldırılmasına karar verilmiştir.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, esasa dair istinaf nedenleri incelenmeksizin,

ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına ve davanın yukarıdaki açıklamalar ışığında yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.

KANUN YOLU

HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca karar kesindir.