İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/805 K.2024/871

Zayi belgesi verilmesi davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü. TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı şirket temsilcisi, dava dilekçesinde özetle; ... Limited Şirketinin yöneticisi olduğunu, 20.11.2023 tarihinde, şirkete ait evrak kayıt defterinin bulunduğu poşeti bindiği otobüste unuttuğunu ileri sürerek, zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Somut olayda tüm evrak ve kayıt defterinin kaybolması için kanunda sayılan ve buna benzer hiçbir sebebe dayanılmamış olduğu, kaybetme olayının madde sayılan olaylardan olmadığı, kayıp olgusunun zayi belgesi verilmesi için yeterli olamayacağı, her tacirin basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü altında tüm ticari defter, belge ve kayıtlarını özenle saklaması gerekmektedir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, T: 09/05/2016, E: 2015/13799, K: 2016/5206).

Yukarıda yapılan açıklamalar dikkate alındığında, her ne kadar davacı tarafından zayi belgesi verilmesi talep edilmiş ise de, talep konusu tüm evrak ve defterinin muhafazasında davacı tarafından gerekli dikkat ve özenin gösterilmediği, zayi durumunun davacının iradesi dışında bir nedenle meydana gelmediği ya da mücbir sebep halinin bulunmadığı, bu nedenlerle TTK'nın 87/2.

Maddesinde yer alan zayi belgesi verilmesi şartlarının oluşmadığı anlaşıldığından .." gerekçesiyle talebin reddine , karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vasisi istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı şirket yetkilisinin vasisi, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Uyuşturucu madde bağımlısı olması nedeniyle şu anda ceza evinde olan oğlu ... adına başka kişilerce şirketler kurulduğunu, oğlunun ortak yapılarak kurulan şirketlerin kapatılması için işlemler yapıldığını, ancak vergi dairesince şirketin ticari defterlerinin istendiğini, davacının şirket defterlerini yolda kaybetmesi nedeniyle şirketlerin kapatılamadığını, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne, karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, TTK'nın 82/7. maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda talebin reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı şirket yetkilisinin vasisi tarafından, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi,

HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.TTK'nın 82/1. maddesi gereğince, "Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri, sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür."Saklama süresi on yıl olup sürenin başlangıcı da kanunda belirtilmiştir (TTK m.82/5-6).

Defter ve belgelerin saklanması yükümü, gerçek kişi tacirlerde ticaretin terk edilmesinden sonra sürdüğü gibi, tacirin ölümü halinde mirasçılar bakımından da devam eder.

Mirasın resmi tasfiyesi veya tüzel kişiliğin sona ermesi durumlarında, defter ve belgeler Sulh Hukuk Mahkemesince saklanır (TTK m.82/8).Saklanması gereken defter ve belgeler, saklama süresi içinde, yangın, deprem, su baskını gibi bir afet veya hırsızlıktan dolayı zayi olursa, tacirin (ölmüşse mirasçılarının), durumu öğrendikten itibaren 30 gün içerisinde işletmenin olduğu yerdeki mahkemeye başvurarak zayi belgesi alması gerekir.

Kanun’da “isteyebilirler” denmiş ise de bu bir zorunluluk niteliğindedir. Zayi belgesi için açılan dava, çekişmesiz yargı işidir (TTK m.82/7).Tacirin yukarıda bahsedilen kanun maddesinden yararlanabilmesi için ticari defter ve belgelerinin korunabilmesi amacıyla gerekli dikkat ve ihtimamın gösterilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, ziya durumunun tacirin iradesi dışında meydana gelmesi zorunludur.Somut olayda, şirket kısıtlı adına başka kişilerce kurulan şirketlerin terkini için işlemler yapılmak istendiğini, vergi dairesince talep edilen ticari defterlerin sunulmaması nedeniyle şirketlerin kapatılmadığını, ticari defterlerin toplu taşıma aracında zayi olduğu ileri sürülerek zayi belgesi istendiği anlaşılmıştır.

Şirket yetkilisi hakkında verilen hürriyeti bağlayıcı cezalar nedeniyle, İstanbul Anadolu 22.Sulh Hukuk Mahkemesinin 2024/120-80 E.K.sayılı kararı ile ... hükümlülük nedeniyle kısıtlanmasına ve ... vasi olarak atanmasına karar verilmiştir. Mahkemenin 19.01.2024 tarihli ek kararı ile vasinin değiştirilerek ... vasi olarak atandığı anlaşılmıştır. Zayi olayının nasıl meydana geldiğine dair somut bir açıklamaya, tarih, bilgi ve belgeye yer verilmemiştir.

Toplu taşıma aracında ticari defterlerin unutulması ve uzunca bir süre bir işlem yapılmaması nedeniyle iddianın muhafaza kusuru niteliğinde bir davranış olduğunun kabulü gerekmiştir.

Davacının, defterlerin muhafazası konusunda gerekli özeni gösterme yükümlülüğü dikkate alındığında, ilk derece mahkemesince verilen karar isabetli olup aksi yöndeki istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, davacı şirket temsilcisinin vasisinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.