İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2020/581 K.2021/1339

Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili, müvekkili şirketin, donatma iştirakinde bulunan ve aralarında 8872746 IMO numaralı Chalna gemisinin de bulunduğu gemilerin bir kısmını dava dışı ...Ltd.’ye kiraya verdiğini, fakat dava dışı kiracının kira akdine ve ticari teamüllere aykırı bir şekilde davacı donatanın zararına hareket ettiğinin tespiti üzerine söz konusu kira akdinin feshedildiğini, söz konusu kira akdinin feshinin başlıca nedenleri arasında kiracının kendi gemileri için tamirat, akaryakıt, ikmal,

yedek parça ve iaşe gibi kalemler nedeniyle yapmış olduğu harcamaları da davacının yabancı olması ve Türkiye'deki işleyişe tam olarak hakim olamamasını fırsat bilerek davacının donatanı olduğu Chalna gemisine fatura ettirdiğinin tespit edildiğini, bu bağlamda davalı şirket tarafından İstanbul 7. İcra Müdürlüğü'nün ...

E. numaralı icra dosyası ile 30.04.2015 tarihinde 33.011,19 USD tutarındaki cari hesap alacağından bahisle genel haciz yoluyla icra takibi başlattığını, söz konusu takip talebine istinaden tebliğe çıkarılan ilk ödeme emrinde borçlu olarak (1) ... Şti..

(2) Volgo-Don LLC’nin gösterildiğini, fakat sözde davalı takip alacaklısı tarafından usule aykırı olarak sadece ödeme emrini düzeltilmek suretiyle müvekkili şirketin borçlu sıfatında değişiklik yapılarak "Ladva isimli gemi donatanına (Volgo-Don LLC) izafeten ... Tic. Ltd.

Şti." adına ödeme emri çıkartıldığını, takibin usulsüz olarak kesinleştiğini, takip talebinde borcun dayanağı olarak gösterilen belgelerin bulunmayışı ve davacı donatana ait Chalna gemisi için takip talebine konu edilebilecek herhangi bir mal ve hizmetin verilmediği gerçeği karşısında takip talebinin alacaklı ve dava dışı kiracı arasında muvazaalı olarak başlatıldığının izahtan vareste olduğunu, başka bir ifadeyle dava dışı kiracının,

davacı müvekkilinin mülkiyetinde bulunmayan gemiler için yapmış olduğu harcamaları da davacı donatanın yabancı oluşundan faydalanarak davacı donatana yansıttığı ve söz konusu icra takiplerini muvazaalı olarak başlattığını ileri sürerek icra takibinden dolayı borçlu olunmadığının tespitine ve kötü niyet tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili, müvekkili şirket tarafından, davacının maliki bulunduğu Chupa, Ladva, Loukhi, Pryazha, Pudozh ve Shoksha isimli gemilere, gemi sistemine ilişkin yedek parça hizmetinin verildiğini, takipte ödeme emrindeki maddi hatanın düzeltildiğini, yapılan işlemin icra memuru işlemi olup, bu hususta davacının şikayet prosedürüne başvurma hakkının baki olduğunu, yabancı bayraklı gemilerde, donatan yurtdışında ise, donatana izafeten gemi kaptanına yahut acentesine takip yöneltilmesinin, donatanın temsilcisi sıfatını haiz olmaları nedeni ile usul ve yasaya uygun olduğunu, davacının muvazaa iddiasının gerçeği yansıtmadığını belirterek davanın reddine ve kötü niyet tazminatına karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama ve alınan bilirkişi raporu sonucunda, dava konusu faturaları düzenleyen davalı ...Ş' nin gemilere haberleşme servisi sağlayan İrridium, Inmarsat v.b uluslararası firmaların Türkiye temsilcisi ve acentesi konumunda olduğu, faturaların kesilmiş olduğu gemilerin İrridium firması üzerinden davalı ... kanalıyla hizmet aldığı ve bu hizmet karşılığında irridium haberleşme (irridium pilot) sistemine ait aylık pilot kullanım bedeli ile aylık kullanım kapasitesi (25 MB) ile faturalandırılmış olduğu,

bu hizmetlerin uydu üzerinden direk gemiye sağlanıyor olması sebebiyle, fatura karşılığı hizmetlerin herhangi bir irsaliye ile gemiye teslim edildiğinin ispat edilmesinin mümkün olmadığı, ancak bu hizmetlerin, hizmet sağlayıcı tarafından verilmesi, hizmetin verileceği gemi adıyla işletme müteahhidi ile bir sözleşme yapılması koşuluna bağlı olduğu, dosyada hizmetin verildiği gemilere ait sözleşmelerin bulunmadığı, bu kapsamda, davalının alacağını ispat edemediği, alacağın ispatı için faturaların kesildiği gemilere ait sözleşmelerin dosyaya sunulması,

fatura üzerinde kod ile gösterilen hizmet ve/veya malların ne olduklarının ayrıntılı olarak izah edilmesi, kod ile fatura edilen kalemlerin haberleşme hizmeti karşılığı olması durumunda sözleşmede yer alıyor olması, yedek parça temini karşılığında olması durumunda dava konusu gemilere irsaliye veya teslim tutanağı ile gemi kaptanı imza/kaşesi karşılığında teslim edilmiş olması gerekeceği, davalının ticari karar ve risklerini ...Ltd nezdinde aldığı ve ...

Ltd’nin de donatan sıfatı ile hareket ettiği anlaşıldığı, nitekim, bu hareket tarzı, gemi kira sözleşmesi tahtında değerlendirildiğinde, ihtilaf konusu bu tür masraflardan kiracının sorumlu olmasının doğal bir sonuç olduğu, anılı masraflardan teknik bilirkişi raporuyla da ortaya çıktığı üzere davacı donatanın sorumlu olmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, icra takibinden dolayı borçlu olmadığının tespitine, koşulları oluşmadığından kötüniyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

Bu karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekilinin istinaf dilekçesinde özetle; yabancı bayraklı gemilerin borçları bakımından geminin donatanı, acentesi, kiracısı müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğundan, davacı aleyhine başlatılan icra takibinde usulsüzlük bulunmadığını, davacının işbu davayı açmakla dürüstlük kuralına aykırı davrandığını, müvekkil şirket tarafından verilen airtime hizmetine ilişkin, davacının maliki olduğu gemiler bakımından Inmarsat C Sözleşmeleri ile eklerinin dosyaya sunulduğu halde raporda incelenmediğini, rapora karşı yapılan itirazları karşılar ek apor alınmadığını, eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasını istemiştir.

GEREKÇE

Dava; gemilere verilen uydu sistem bedeli için düzenlenen fatura alacağının TTK 1352/1-ı maddesi uyarınca gemi alacağının tahsil amacıyla başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.

Davacı, davalı tarafından aleyhine faturalara dayalı olarak icra takibine girişildiğini, icra takibinin usulsüz olarak kesinleştiğini, davacının bir kısım gemilerini dava dışı Kent Shipping'e kiraya verdiğini, ancak kiracının donatanın zararına hareket etmesi nedeniyle kira sözleşmesinin feshedildiğini, kiracının kendi gemileri için temin ettiği akaryakıt, ikmal, yedek parça ve tamirat işlemleri için yapmış olduğu harcamaları davacının kiraya verdiği Chalna gemisine fatura ettirdiğini, böyle bir hizmet ve/veya mal verilmediğini iddia ederek icra takibinden dolayı borçlu olmadığının tespitini istemiş, davalı ise,

davacının maliki olduğu gemilere uydu haberleşme hizmeti verildiğini, davacının donatan olarak kiracısı ile birlikte borçtan sorumlu olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçe doğrultusunda, davanın kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzenine aykırılık yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Somut olayda, dava ve icra takibine konu faturalar içeriği hizmetin verildiği iddia olunan Chupa, Ladva, Loukhı, Chalna, Pryazha, Pudozh, Shokhsa isimli gemilerin gemi sicilinde kayıtlı malikinin davacı Volvodon LLC olduğu, dosyaya Türkçe tercümesi sunulan 29.11.2011 tarihli “...” isimli gemi kira sözleşmesinin taraflarının kiraya veren davacı LLC Volgodon ile kiracı dava-dışı ... Ltd. olduğu, buna göre, adı geçen gemilerin zilyetliğinin kiracı dava dışı ...

Ltd. teslim edildiği, gemi kira sözleşmesinin kurulmasından sonra, geminin zilyedi kiracı adına hareket eden dava dışı ... firmasının gemi yöneticisi olarak atandığı ihtilafsız olup, uyuşmazlık, dava konusu hizmetin verilip verilmediği ve bundan davacı gemi malikinin sorumlu olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Dosyada alınan uzman bilirkişi raporunda; çıplak gemi kira sözleşmesi olarak da kabul edilen “Barecon 89” isimli gemi kira sözleşmesinin; “kiraya verenin geminin kullanılmasını çıplak olarak, geçici bir süre için, kira bedeli karşılığında, kiracıya bırakmayı üstlendiği sözleşme" olarak tanımlanabileceği, kiraya verenin buradaki taahhüdünün geminin personel dahil, teknik ve ticari yönetimini de içine alacak şekilde bütün kontrolünün kiracıya devrini kapsadığı,

gemi zilyetliğinin devri ile kiracının artık TTK 1061(2).maddesi anlamında gemi işletme müteahhidi sıfatını kazandığından bundan sonra üçüncü kişilerle olan ilişkilerinde donatan sayıldığı, bu aşamadan sonra gemi sahibi kiraya veren de, donatan sıfatını yitirdiği, bu anlamda gemi sahibi kiraya veren ve kiracının sorumluluklarının gemi zilyetliğinin devri ile değiştiğini, teknik idare, geminin sevki dahil olmak üzere, özellikle geminin korunması, tamir edilmesi, yolculuğu esnasında elverişli halde tutulması ve emniyetinin sağlanması için alınması gerekli olan tedbirleri kapsadığı,

bu sözleşme ile geminin ticari yönetiminin de kiracıya geçtiği belirtilmiştir.

Bu açıklamalar ışığında, dava konusu faturalar içeriği uydu haberleşme sistemi hizmeti, geminin elverişi halde tutulması ve emniyetinin sağlanması bakımından geminin işletilmesine ilişkin bir husus olduğundan davalı nezdinde donatan sıfatını haiz olan dava dışı kiracının sorumluluğunda olup, gemi kira sözleşmesi uyarınca, gemiyi denize elverişli şekilde kiracıya teslim etme borcunu ifa eden sicile kayıtlı davacı gemi maliki bundan sorumlu tutulamaz.

Öte yandan, kural olarak; fatura konusu mal veya hizmetin teslimini ispat külfeti davacı satıcıya ait olup, yasal delillerle desteklenmediği sürece fatura ve davacı defter kayıtları tek başına alacağın varlığını kanıtlamaz. Dolayısıyla davacı, fatura konusu mal veya hizmetin davalıya teslim edildiğini kanıtlamak zorundadır. Somut olaya gelince, dava konusu faturaların dava dışı ... Ltd adına düzenlendiği ve cari hesabın da bu şirket üzerinden takip edildiği davalının ticari defter ve kayıtlarından sabit olduğu gibi, faturalara dayanak olarak gemilere ilişkin sözleşmelerin sunulmuş olması tek başına faturalar içeriği alacağın varlığına delalet teşkil etmez.

Açıklanan bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin kararı ve gerekçesi yerinde olduğundan davalı vekilinin yerinde olmayan istinaf sebeplerinin reddi ile istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereği, esastan reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.