İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2021/123 K.2024/458

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacılar vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili 19/11/2012 tarihli dava dilekçesinde özetle; müvekkillerinden ... Tic A.Ş'nin süt ve süt ürünleri pastörize süt tozu üretimiyle uğraşan Niğde'de faaliyet gösteren bir firma olduğunu, 01/07/2012 günü saat 20:00 ile 02/07/2012 günü saat 08:00 saatleri arasında müvekkili şirketin "... Sitesi .... Cadde No: ...

Niğde" adresinde bulunan işyerinin 2 katında bulunan muhasebe odasında meydana gelen hırsızlık neticesinde kasa içerisinde bulunan 45.000,00 TL para ile 2.120.410,60 TL tutarındaki 123 adet müşteri çekleri ve 8 adet bononun çalındığını, kasadan alınan çekler için Niğde Cumhuriyet Başsavcılığının 2012/4500 soruşturma numarası ile soruşturma başlatılarak ayrı ayrı çek iptali davaları açıldığını, davalı tarafından müvekkili ... ile çekte ciranta gözüken ... aleyhine Bakırköy 3. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2012/545 Değişik iş 2012/550 karar sayılı kararı ile ihtiyati haciz kararı alındığını,

müvekkilleri ...Tic Ltd Şti ve ... aleyhine Bakırköy .... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine mahsusu takip yoluyla esas takip başlatıldığını, akabinde ... hakkında 15/11/2012 tarihinde ihtiyati haciz tatbik edildiğini, müvekkileri aleyhine yapılan söz konusu takibin haksız, mesnetsiz ve hukuki dayanaktan yoksun olup, müvekkillerin takibe dayanak ...

Çeliktepe Şubesinden verilme ... seri numaralı, 30/10/2012 keşide tarihli, 25.610,00 TL miktarlı çek nedeniyle davalı tarafa hiçbir borçları bulunmadığını, davalı hamilin çeki kötü niyetle iktisap etmiş olup iktisabında ağır kusurlu olduğunu, takibe dayanak çekin müvekkili ... tarafından, diğer müvekkili ...Tic. Ltd Şti emrine düzenlendiğini, akabinde ... Tic Ltd Şti tarafından ... ciro edildiğini, bilahare ... tarafından da ....

Tic A.Ş'ne tesilm edildiğni, takibe ve davaya dayanak çekin müvekkili ... Tic A.Ş şirket elinde iken çalındığını, söz konusu ... Çeliktepe şubesinden verilme ... seri numaralı 30/12/2012 keşide tarihli 25.610,00 TL miktarı çekin yegane yetikli ve meşru hamilinin müvekkili ... Tic A.Ş olduğunu, davalının dava konusu çeki iktisabında haksız ve kötü niyetli olduğunu bildirerek, davadaki haklılıkları gözetilerek öncelikle Bakırköy ....

İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasıyla yapılan takibin, teminatsız olarak veya takdir edilecek teminat mukabilinde karar kesinleşinceye kadar tedbiren durdurulmasına, icra dosyasına para yatırılması halinde haciz tehdidi altında yatırılan paranın davalıya ödenmemesine, müvekkillerinin davalıya borçlu olmadıklarının tespitine, müvekkillerinden ...Tic A.Ş'ne ait işyerinden hamili bulunduğu davalı elinde bulunan takibe dayanak ...

Tic A.Ş'nin yetkili hamili bulunduğu davalı elinde bulunan takibe dayanak ... Çeliktepe Şubesinden verilme ... seri numaralı, 30/10/2012 keşide tarihli, 25.610,00 TL miktarlı çekten dolayı borçlu olmadığı da gözetilerek icra ve haciz tehdidi altında icra dosyasına ödenen para ile çekin müvekkili ... Tic.

A.Ş'ne iadesine ve istirdadına, takipte alacaklı gözüken davalının yetkili ve meşru hamil olmaması, müvekkillerinin zararına, haksız ve kötü niyetli olarak icra takibi başlatmış olması nedeniyle takip konusu alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine, çalıntı çek ile yapılan takibin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacıların talepleri ve iddialarının birbirinden farklı olup, aynı davada görülmesinin usulen mümkün olmadığını, zira keşidece ve cirantaların borçlu olmadıklarını söyleseler de dilekçenin içeriğinin davalının haklı hamil olmadığı iddiası üzerinde olduğunu, istirdat talebinde bulunan davacı dışındaki davacıların çekteki imzaların, çekten doğan borca herhangi bir itirazlarının bulunmadığını, dolayısıyla davacıların talepleri dikkate alındığında davacıların davalarının tefrikinin gerektiğini,

Bakkalbaşıoğlu dışındaki davacıların çekin istirdadı yönünde talep ve dava açma hakları bulunmadığından bu davacılar bakımından dava ehliyeti yokluğundan davanın reddine karar verilmesini, Niğdeden çalındığı söylenen, ...

İstanbul Çeliktepe Şubesinden verilen ve ticari faaliyetini Manisa'dan yürüten davalının çeki ciro yolu ile aldığı tarihte çekin çalındığı olduğunu bilebilmesinin imkansız olduğunu, takip ve dava konusu çekte sahtecilik yapıldığını iddia ettiğini, ancak davacıların kendileri ile ilgili sahteciliğin ne olduğunu açıklamadıklarını, müvekkilinin hukuka, ticari teamül ve kurallara uygun olarak çeki aldığını ve alırken de gereken özeni gösterdiğini, bu nedenlerden dolayı davalı müvekkilinin iyi niyetli ve haklı hamil sıfatını taşıdığını bildirerek,

davacıların davalarının ve taleplerinin farklı olması ve birlikte yürütülmesinde bir menfaat bulunmaması sebebiyle dava dilekçesinin reddi ile davacıların davalarının tefrikine, ..., ... San ve Tic.

Ltd Şti ve ...'ın dava ehliyeti yokluğundan davalarının reddine, birden fazla davacı olmasına rağmen her biri ayrı ayrı teminat hükmedilmemiş ve tüm davacılar yönünden tek bir teminat ile verilmiş olması nedeniyle ihtiyati tedbir kararının kaldırılmasına, davalın iyi niyetli çeki elinde bulunduran haklı ve yetkili hamil olması sebebiyle ve çekin çalıntı ispatlansa bile davalının bu durumu bilmesi ve bilebilecek durumda olmaması, çekin iktisabına kendisine yüklenebilecek herhangi bir kusur bulunmaması sebebiyle istirdat davasının reddine, davacıların borçlu olmadıkları yönündeki davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "... kasadaki çek aslı, banka yazı cevabı, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden gönderilen yazı cevabı, Savcılık soruşturma dosyası, Niğde 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin çek iptali dava dosyası, emsal mahkeme kararları, çeke ait teslim tesellüm tutanağı ve tüm dosya içeriği birlikte değerlendirildiğinde; talep dava konusu çalıntı çekin istirdadı istemine ilişkindir.

01.07.2012 tarihinde davacı şirketin işyeri adresinde gerçekleştirilen hırsızlık neticesinde çelik kasanın elmas uçlu matkapla delinmesi suretiyle bir miktar para ve 123 adet müşteri çekinin çalındığından bahisle Niğde Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 2012/4500 soruşturma sayılı dosya üzerinden halen soruşturmanın devam ettiği anlaşılmaktadır.

Davacı şirket hırsızlık olayı akabinde Niğde Asliye Hukuk Mahkemesine çalınan 123 adet çek için iptal istemli 2012/372 esas sayılı dosya ile dava açmış ve bu mahkemece davamıza konu çeki de kapsar şekilde 04.07.2012 tarihli kararla ödeme yasağı kararı verilip ilgili bankaya ödeme yasağının bildirildiği görülmüştür. Dava konusu çek davalı ... tarafından Manisa ... Bankasına ibraz edilmiş, mahkeme kararı nedeniyle ödeme yapılmamıştır.

Niğde 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/372 esas sayılı dosyasından dava konusu çekle ilgili zayi durumu ortadan kalktığından karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği celp edilen gerekçeli karardan anlaşılmıştır.

Yargılama esnasında Manisa Cumhuriyet SAvcılığının 2013/4102 soruşturma numaralı savcılık dosyasında beyanında; davalı dava konusu çeki mal karşılığına alacak ...'dan aldığını, aldığı tarihte karşılığını Manisa ...'a sorduğunu, çekte bir problem olmadığını söylediklerini, çek karşılığı 26/07/2012 günlü tahsilat makbuzu aldığını, çekin ödeme günü geldiğinde, bankadan çalıntı olduğunu öğrendiğini, ...'ın çeki ne şekilde temin ettiğini bilmediğini, kendisinin de bir önceki cirantadan aldığını söylediğini beyan etmiştir.

Davada uyuşmazlık, davacının elinde bulunan bir kısım çeklerin çalınmış olması ve çalınan çeklerden eldeki davaya konu bir çek ile ilgili davalı konumundaki kişiye geçmesi nedeni ile davalının iyi niyetli hamil olup olmadığı hususunda toplanmaktadır. Davalı çek hamili müşterisinden ticari faaliyeti esnasında 26/07/2012 tarih, ... irsaliyeli fatura karşılığında ciro yolu ile müşterisinden çeki almıştır. Dosyamız içerisinde çek tahsil makbuzu, kestiği fatura mevcuttur.

Müşterisinden mala temliken almış olduğu anlaşılan çek ile ilgili Cumhuriyet Savcılığı dosyasında yetkisizlik kararı verilip soruşturmanın devam ettiği, dosya kapsamı ile davalının yetkili hamil olduğu, davacının davalının, kötü niyeti ve ağır kusurunu ispat edemediği, savcılık soruşturma aşamasının beklenilmesinin dosya kapsamı itibari ile sonuca etkili olamayacağı anlaşılmakla; davanın reddine" karar verilmiştir.Bu karara karşı davacılar vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Mahkemece, kurulan hüküm eksik incelemeye dayalı olduğunu, davalı şüpheli ... hakkında, yapılan şikayet nedeniyle, dolandırıcılık, resmi belgede sahtecilik, hırsızlık suçlarından hakkında devam etmekte olan soruşturmada, ayırma kararı verilerek, Niğde Cumhuriyet Başsavcılığının 2012/4500 soruşturma numaralı dosyasından soruşturmaya devam edilmesine karar verildiği bildirildiğini, söz konusu soruşturmanın neticesi beklenmeden esasa hakkında karar verilmiş olması, hükmün eksik incelemeye dayandığının delili olduğunu, hükmün öncelikle bu yönden kaldırılmasını davaya ve takibe dayanak çek, ...

Çeliktepe Şubesinden verilme ... seri numaralı, 30.10.2012 keşide tarihli, 25.610,00-TL. miktarlı çek, müvekkil ... tarafından, diğer müvekkil ... Tic. Ltd. Şti. emrine düzenlendiğini, akabinde ... Tic. Ltd. Şti. tarafından ... ’a ciro edildiğini, .. tarafından da ... A.Ş.’ye teslim edildiğini ve müvekkil ...

A.Ş. şirket elinde iken, çalındığını, bu yön dosyaya tomar halinde sunulan Niğde Cumhuriyet Başsavcılığının 2012/4500 soruşturma numaralı dosyası kapsamı ile sabit olduğunu, davalı hamil, çeki kötüniyetle çalıntı olduğunu bile bile iktisap etmiş olup iktisabında ağır kusurlu olduğunu, dava konusu çek, aradaki ticari ilişkiye istinaden, ...

A.Ş.'ye ... tarafından verildiğini, tanzim edilen fatura da müvekkil şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olduğunu, dava konusu çekin arka yüzü incelendiğinde, müvekkil ...

A.Ş.’nin işyerinden çalındıktan sonra, çekte tahrifat yapıldığı çok bariz bir şekilde görüldüğünü, ve bu husus çekin ibrazında arkasına şerh edildiğini, söz konusu şerhte, Niğde 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin (Ticaret Mahkemesi Sıfatıyla) verdiği 2012/372 Esas sayılı ödeme yasağı kararı bulunduğunu, davalı bu durumu bilerek takip yaptığını ve takibinde haksız ve kötüniyetli olduğunu, davalının, çekin yasal, yetkili ve meşru hamili olmadığını, müvekkilin zararına olacak şekilde kötüniyetli hareket edildiğini, tüm bu nedenlerle mahkemece hükmünün kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava; yetkili hamilin elinden rızası hilafına çıkan çek nedeniyle davacıların borçlu olmadığının tespiti ile çekin yetkili hamili davacılardan ... A.Ş'ne iadesi ve istirdadı davasıdır.İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş, bu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İstinafa gelen uyuşmazlık temelde; davalı ...' ın dava konusu çeki kötü niyetle iktisap edip etmediği veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunup bulunmadığı noktasındadır. İşbu davada, davacılar; davacı ... keşideci, davalı ... Ltd.Şti.nin lehdar ve ilk ciranta, davacı ... ciranta olduğu, davacı ... A.Ş elindeyken işyerinde meydana gelen hırsızlık sonucu 123 adet müşteri çeki ve 8 adet bononun çelik kasa delinmek suretiyle çalınması olayında çalınan ...

Çeliktepe Şubesinden verilme ... seri numaralı, 30/10/2012 keşide tarihli, 25.610,00 TL bedelli çeki davalı tarafın kötü niyetle iktisap ettiğini, çek arka yüzünde bulunan ... cirosunun tipeksle kapatılan bir başka yazının üzerine yapıldığından bu cironun sahte olduğunu, çekte hakkın devrinden bahsedilemeyeceğini, sahtelik definin herkese karşı ileri sürülebileceğini ileri sürerek çek nedeniyle borçları bulunmadığı ve çekin istirdadını talep etmişlerdir.

Dava konusu çek üzerinde davacı ... A.Ş. Cirosu bulunmadığı, davacı ... cirosundan sonra kadri öngün adı ve cirosunun bulunduğu, bundan sonra sırasıyla ... ve davalı ... cirolarının bulunduğu görülmektedir. Davalı taraf ise; keşideci ve cirantaların borçlu olmadıklarını söyleseler de çekin elinden rızası dışında çıktığını söyleyen davacı ...

A.Ş.'nin iddialarına dayandıklarını, bu davacıların çek üzerindeki imzalara ve çekten doğan borca bir itirazlarının bulunmadığını, davalının dava konusu çekin ticari işletmesi ile ilgili mal sattığı ... isimli müşterisinde ciro yoluyla kendisine geçtiğini, bahsi geçen firmaya düzenelenen fatura ve çeki teslim alırken düzenlenen çek teslim tutanağı ve kendisinin tahsil için bankaya sunulması anında düzenlenen çek tesilm tutanağını ibraz etmiş, davacının çekin meşru hamili oluğuna dair evrak sunmadığını, kendisinin bir önceki ciro sahibi ... tanıdığını ve onunla ticari ilişkisi olduğunu, diğer ciranta ve keşidecileri tanımadığın,

çeki iktiasap ederken kötü niyetli ve ağır kusurlu olmadığını, kötü niyet ve ağır kusuru sayılacak davarınışın ne olduğunun dilekçede açıklanmadığını, kendisinin yetkili hamil oluğunu savunmaktadır. Dosyaya sunulan çek sureti, savcılık dosyası ve diğer deliller ile davacının çekin yetkili hamili olduğu sırada işyerinde meydana gelen hırsızlık sonucu elinden rızası dışında çıktığı anlaşılmaktadır.

Davacı tarafça çekin zayi edilmesi sebebiyle Niğde 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2012/372 Esas dosyası ile çek iptali davası açılmış, çek üzerine ödeme yasağı konulmuş, davacı tarafça Bakırköy ... İcra müdürlüğünün ... E. Dosyası ile takibe geçilmiş ve eldeki dava açılmıştır. Davacı tarafça davalı hamilin çekin iktisabında kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğu ileri sürülmüştür. TTK'nın 792.

Maddesine göre; çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır. Dava konusu çek üzerinde yapılan incelemede ciro silsilesinin görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder nitelikte olduğu şüphesizdir.

Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır.Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.Davaya konu çekte, az yukarıda açıklandığı şekilde düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır.

Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatlayabilmiş değildir.Dosyaya toplanan deliller karar verilmesi için yeterli olup 2012 yılından beri yürütülen soruşturma dosyasının halen açık olduğu, savcılık dosyası ve eldeki dosyada toplanan delillerin hüküm kurmaya yeterli bulunduğu, ceza soruşturması sonucunun beklenmesinin sonuca etkili olmayacağı anlaşılmakla ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik yoktur.

HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.