İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2023/281 K.2025/1158

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Müvekkilinin Tuzla/İSTANBUL adresindeki fabrikasına 31.01.2014 tarihinde mesai saatleri dışında giren hırsızların kapı ve kilitleri kırarak kasalardaki, müşteri çek ve senetlerini, müvekkilinin ruhsatlı silahını ve eşine ait altın takıları çaldıklarını, çalınan senet ve çeklerin zayi olduğuna ilişkin Anadolu 13. Asliye Ticaret Mahkemesi 2014/43 E. sayılı dosyasında dava açtıklarını, İstanbul Anadolu Cumhuriyet Savcılığına 2014/20285 soruşturma no. ile şikayette bulunduklarını, davalının vekili aracılığıyla.

31.03.2014 tarihinde İst. Anadolu 13. ATM 2014/43 E. sayılı dosyasında. 1) Türkiye ... Bankası, Konya Şb.si, 23.03.2014 tarihli, 6.630,00.-TL. bedelli, ... çek no.lu keşidecisi .... 2) Türkiye... ... Şb.si, 15.03.2014 tarihli, 4.615,00 TL. bedelli, ... çek no.lu, keşidecisi ... San Tic Ltd Şti. 3) ... Bankası, Çallı Şb.si, 20.03.2014 tarihli, 15.000,00 TL. Bedelli, ... çek no.lu, keşidecisi Simya Mim. Müh. İnş. Taah. Yapı Mal. Mob.Tur. San ve Tic. Ltd. Şti. 4) ...

BANK Düzce Şb.si, 20.03.2014 tarihli, 5.520,00. TL- bedelli, ... çek no”'.u, keşidecisi ... ... Kaplama İnş San. ve Tic Ltd Şti. 5) Bank ... Adapazarı Şb.si, 18.03.2014 tarihli, 7.356,00 TL. bedelli, ... çek no.-lu, keşidecisi ... İnş Malz Nakliye Taah Tıc. Ltd. Şti. 6) ...Bankası ... Sanayi Şb.sinin 26.03.2014 tarihli, 6.650.95- TL. bedelli 7041102 seri numaralı keşidecisi ... Merdiven Sistemleri San. Tic, Ltd Şti.

Olmak üzere 6 adet çekin yasaklarının kaldırılması talebinde bulunulduğunu, süresinde davayı açtıklarını, sundukları belgelerden anlaşılacağı üzere; davaya konu çeklerin yapılan ticari ilişkiye istinaden keşideci veya cirantalardan alındığını, bu çekler müvekkilinin kasasından çalındığından çeklerde müvekkilinin imzasının bulunmadığını, çeklerin arkalarındaki ciroların sahte kaşe üzerine sahte imzalar atılarak oluşturulduğunu, müvekkilinin yetkilisine ait olmadığını, bu nedenlerle davalı Tam ...'in çeklerin meşru hamili olmadığını, bu nedenlerle TTK 763. maddesine göre;

çeklerin iadesi için bu davayı açtıklarını beyanla, yukarıda arz ve izah edilen gerekçelerle; halen davalı elinde bulunan ve davalının meşru hamili bulunmadığı. 6 adet çek hakkında ödeme yasağının kaldırılmaması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, neticeten yapılacak yargılama sonucunda sübut bulacak iddiamız doğrultusunda davalarının kabulü ile davaya konu 6 adet çekin meşru hamil vekil eden davacıya iadesine karar verilmesini, talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle. Müvekkilinin verdiği ... hizmeti nedeni ile yasal düzenlemeye uygun olarak, davaya konu 6 adet çekleri aldığını, çekler ibraz edildiğinde, çekler üzerinde men kararı olduğunu öğrendikleri ve çeklerin iptali konulu İst.

Anadolu 13. Asliye Ticaret Mahkemesi 2014/43 E. sayılı dosyasına müdahil olduklarını, Müvekkilinin çeklerin meşru hamili olduğunu, factoring sözleşmesi akdedilerek, mal alışını gösteren faturalara karşılık işlem yapıldığını, ciro silsilesinin görünüşte düzgün yapıldığını, davacının çekin istirdatı talebinde bulunamayacağını, YHGK 18.05.2011 T., 2011/19-228 E. 2011/328 K. ve 11. HD. 2002/360 E. 2002/648 Kararları olduğunu, müvekkilinin davacı ile ticari ilişkisi olmadığını, çeklerdeki imzalar sahte bile olsa Yargıtay kararlarına göre, müvekkilinin meşru hamil olduğunu, çekin edinme nedeninin yasal koşullara uygun olduğunu,

"...-Selim Hacıosmanoğlun'dan; ... Bankası, Çallı/Antalya Şubesine ait, 20.03.2014 tarih, 15.000,00 TL, 85474 no.-lu çek, ... Ticaret - ...'dan. Türkiye ... Bankası, Ümraniye Şubesine ait, 24.04.2014 tarih, 8.500,00 TL, 4679619 no-lu çek, ... Nakliyat- ... ... 'dan; ... Bankası, Samandağ Hatay Şubesine ait, 30.04.2014 tarih, 2.500,00 TL bedelli, 3177068 no-lu çek, -... İletişim-...”dan. Bank ...

AŞ., Adapazarı Şubesinne ait, 18.03.2014 tarih, 7.356,00 TL Bedelli, ... no-lu çek, ... Bank AŞ., Düzce Şubesine ait, 20.03.2014 tarih, 5.520,00 TL, 0073705 no.-lu çek, ...

Bankası, Stadyum Buca Şubesi'ne ait, 15.03.2014 tarihli, 4.615,00 TL bedelli, ... no.lu" çeklerin alındığını, beyanla, Yasal düzenlemelere uygun olarak müvekkilin iyi niyetli meşru hamil sıfatıyla elinde bulundurduğu, davaya konu çekler bakımından davacının ödemeden men talebinin reddine, davacının davasının reddine, ve alacağın %20' sinden aşağı olmamak üzere, davacı aleyhine tazminata hükmedilmesine, karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " ,...Belirtilen kanun hükmü uyarınca davacının, kendisinin yetkili hamili olduğunu ve yeni hamilin çekleri kötü niyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir.

Somut olayda, davacının bu husustaki ispat külfetini yerine getiremediği, davalı ... şirketinin çekleri kötü niyetle iktisap ettiğine veya iktisabında ağır kusurlu bulunduğuna dair delil ibraz edemediği, dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerde de, davalının davaya konu çekleri kötü niyetle iktisap ettiğini gösterir bir emare bulunmadığı anlaşıldığından, davanın, davacının iddialarının sübut bulmaması nedeniyle reddine," karar verilmiştir.Bu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu çekler üzerinde bulunan kaşe ve imzanın davacı firma yetkilisine ait olmadığını, davalı ... şirketinin temlik aldığı çeklere ilişkin yeterli araştırma yapmadığını, davalı ... şirketinin basiretli tacir gibi hareket etmediğini, davacı şirketin ticari defterlerinin usulüne uygun tutulduğunu, lehine delil teşkil etmediğini, mahkemenin davacının ispat külfetini yerine getirilmediği yönündeki görüşüne katılmadıklarını, dosya kapsamında alınan ve hükme esas oluşturan bilirkişi raporunun eksik ve hatalı incelemeye dayalı olduğunu, davalının basiretli bir tacir gibi hareket etmediğini,

çek üzerindeki davalı firma yetkilisinin imzasının sahteliğinin sabit olduğunu ve davalı ... firmasının yaptığı işlemlerde yeterli düzeyde araştırma yapmadığını, ispat külfetinin yerine getirildiğini ve davalının meşru hamil olmadığının ispat edildiğini bu sebeple çekin davacıya iadesi yönünde karar kurulması gerektiğini, hukuka aykırı yerel mahkeme kararının bozulması gerektiğini beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava; davacıya ait işyerinden çalındığı iddia edilen 6 adet çekin davalı ... şirketinden istirdadına ilişkindir.İlk derece mahkemesince dosyaya toplanan deliller çerçevesinde davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı tarafça istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İstinafa konu uyuşmazlık temelde; davalı ... şirketini çekleri iktisabında kötü niyetli yada ağır kusurlu olup olmadığı, 6361 Sayılı Yasa'nın kendisine yüklediği sorumluluklarının yerine getirip getirmediği noktasındadır.Davacının iddiası; dava konusu çekler ile birlikte başka çeklerin, davacıya ait ruhsatlı silahın ve şirket çalışanının eşine ait ziynet eşyalarının ... yerinin kapı ve kilitleri kırılarak kasadan çalındığı, şirket yetkilerinin çek üzerinde imzalarının bulunmadığı, çeklerin yetkili hamili oldukları, davalının yetkili hamil olmadığı,

çek zayi için dava açtıkları ve davalı tarafın bu dosyaya 6 adet çek için tedbirin kaldırılması talebinde bulunduğu, kendilerinin mahkemece verilen süre içinde eldeki davayı açtıkları ve C.savcılığına suç duyurusunda bulundukları, çeki elinde bulunduran davalının yetkili hamil olmadığı sebeplerine dayanmaktadır.

Dosyada toplanan deliller; davacı ticari defterleri üzerinde yapılan inceleme sonucu alınan bilirkişi raporu ve diğer deliller ile davacının dava konusu 6 adet çekin yetkili hamili olduğu, çeklerin davacıya ait kasadan 31/01/2014 tarihide çalındığı, çeklerin üzerindeki davacı lehdara ait ilk cirolardaki imzaların davacı şirket yetkililerine ait olmadığı, ceza soruşturmasının devam ettiği belirlenmiştir.

Dava konusu çekler incelendiğinde çek keşidecilerin dava dışı kişiler olduğu, bir kısım çekde lehdarının davacı, bir kısım çekte ise ciranta olduğu, davacı cirosundan sonra başka cirolar bulunup çeklerin son olarak hamil davalının elinde bulunduğu anlaşılmaktadır.TTK'nın 792.

Maddesine göre; çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.Dava konusu çekler üzerinde yapılan incelemede ciro silsilesinin görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder nitelikte olduğu kabul edilmiştir. Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır.

Bu hususta çeklerin üzerinde davacıya atfen atılı bulunan imzaların şirket yetkililerine ait olmamasının sonuca bir etkisi yoktur. Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.

Davalı ... işiyle iştigal etmekte ve dava konusu çekleri ... işlemi nedeniyle elinde bulundurmaktadır. Mahkemece ... şirketi hakkında; çeki edinme sebebini ispat ettiği, ve çekte ciro silsilesinin düzgün olduğu, ... şirketinin çeki iktisabında kötü niyet veya ağır kusurunun ispat edilmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Davalı Şirket ile davaya konu çekleri temlik etmiş olan ... müşterileri ile imzalanmış sözleşmeler incelendiğinde; -...

İletişim-... ile 27.01.2014, - ... Ticaret -... ile 10.01.2014, - ...-... ile 05.02.2014, Tarihlerinde ... sözleşmeleri akdedildiği, bahsi konusu edilen çeklerin ; - ...-... şirketinden 3-4 Şubat 2014, - ... Ticaret-... Ticaret şirketinden 5 Şubat 2014, - ...-... şirketinden 6 Şubat 2014,Tarihlerinde, ... sözleşmelerine istinaden temlik alındıkları, temlike esas olmak üzere faturaya dayalı alacakların da davalı ... şirketine tevdi edildiği görülmektedir.

Bu nedenle, somut uyuşmazlığın, TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran ... işlemleri bakımından özel bir hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken 6361 sayılı Finansal Kiralama, ... ve ... Şirketleri Kanunu, uyuşmazlık konusu çeklerin kullanıldığı ... işlemlerinin 2014 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat çerçevesinde değerlendirme yapmak gerekmektedir. 6361 sayılı Finansal Kiralama, ... ve ...

Şirketleri Kanunu’nun 9/2. maddesine göre, ... şirketi Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez.

Aynı faturaya dayalı birden çok ... şirketine yapılan kısmi temliklerin toplam tutarı fatura tutarını aşamaz. Aynı yasanın 9/3 maddesi ise.

Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla ... şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri ... şirketine karşı ileri süremez; meğerki, ... şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.

Şeklinde düzenleme içermektedir. ... işlemleri ocak ve şubat 2014 tarihlerinde gerçekleşmiş olup 6361 Sayılı Yasa'nın yürürlük tarihinden sonraki tarihli taşımaktadır. Yasanın geçici 1. maddesi gereğince ... işleminin yapıldığı tarih itibariyle yürürlükte olan ve olaya uygulanması gereken ... ve ...

Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkındaki Yönetmelik'in 22/2. maddesinde “...... şirketleri kambiyo senetlerine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından doğmuş ve doğacak fatura veya benzeri belgelerle tevsik edilmeyen alacakları satın alamazlar veya tahsilini üstlenemezler...” düzenlemesine yer verilmiştir. ... ve ...

Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkındaki Yönetmelik'in 22/2. maddesi ... şirketine, mal ve hizmet satışından doğan fatura ve ciro silsilesindeki şekli inceleme dışında başka denetim yükümlüğü getirmediğinden, davalı şirketin faturadaki alacağın gerçek olup olmadığını, faturaya konu ürünlerin teslim edilip edilmediğini araştırma yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Davalı ... şirketinin temlik eden 3. Kişilerin ticari satıma ilişkin fatura ve bu fatura için temlik sözleşmesini, ... sözleşmesini, çek tevdi bordrosunu ibraz ettiği, ciro silsilesinin şeklen düzgün olduğu, çeklerin ... sözleşmesi, ticari satıma ilişkin fatura ve bu fatura için temlik sözleşmesi, çek tevdi bordrosu ile birlikte teslim aldığından, yönetmeliğin 22/2. maddesi uyarınca yükümlülüklerini yerine getirmiştir.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından hazırlanan ve 04.02.2015 tarihli, ... sayılı resmi gazetede yayınlanıp 11. Maddesine göre de 1/1/2015 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren ... İşlemlerinde Uygulanacak Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerinin ise yürürlük tarihi itibarıyla eldeki uyuşmazlıkta uygulama yeri bulunmamaktadır.

6361 sayılı Yasa'nın 9/2 maddesi hükmü ... şirketlerine, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile temlike konu alacağın bir mal veya hizmet satışından doğduğunu fatura ile tevsik etme ve kambiyo senedi ile faturanın uyumlu olduğunu araştırma, 6102 Sayılı TTK'nın 790. maddesi ise ciro silsilesinde dış görünüş itibari ile kopukluk olup olmadığını inceleme yükümlülüğünü getirmiştir.

Sözleşme tarihine göre ... şirketlerine bunların dışında daha fazla yükümlülük yükleyen bir mevzuat hükmü bulunmadığından, (Yargıtay HGK'nun 2017/19-900 esas ve 2019/591 karar sayılı kararı ve Yargıtay 19.HD'nin 2016/10538 esas 2017/4836 karar sayılı ilamı) ... şirketinin temlik aldığı çeklerle ilgili asıl ilişkileri de tetkik etmek yükümlülüğünden söz edilemez.

Bu durumda davalının; ... tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerince gerekli evrakları tanzim ettiği, uyuşmazlık konusu çeklerin iktisabında ağır kusurlu yada kötü niyetli olduğunun ispatlanmadığı anlaşılmakla davanın reddine dair verilen kararda bir isabetsizlik bulunmamaktadır. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.