İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2024/1572 K.2025/973

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davalı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalının ..., ...

Roma/İtalya adresinde faaliyet gösteren Birleşmiş Milletler Organizasyonuna bağlı ... (...) bölümünden ... ihale davet numaralı ihalesini ana yüklenici olarak aldığını, söz konusu ihalenin, ihale davet içeriğinde de belirtildiği üzere Afganistan ... veya... ile...teslimli 5'er litrelik sıvı ayçiçek yağının belirtilen özelliklerde üretilip, paketlenmesi ve ilgili şehirlere teslimini içerdiğini, müvekkili şirketin Davalı tarafa yapmış olduğu hizmetin ise.

Dünya Bankası tarafından ... (...) çerçevesince Afganistan'a yapılan gıda yardımının nakliyesi işi olduğunu, ilgili taşıma işinin davalının talep ve yönlendirmesi neticesinde yerine getirilmiş olup söz konusu taşıma işlemi neticesinde yasal düzenlemelere ve ticari teamüle uygun olarak oluşan demuraj bedeli karşılıklı mutabık kalınarak hesaplandığını, taraflar arasındaki en son mutabakat karayolu ve demiryolu demuraj toplamı 325.839 USD tuttuğunu, son hesaplama cetveline herhangi bir itiraz gelmediğini, alacak hakkında mutabakat sağlandıktan sonra müvekkili şirketin ödemeyi beklerken;

davalı tarafın ödemesini yapmadığını ve ödemenin aksatılmasının gerekçesi olarak da Dünya Bankasının kendisine verilen gıda yardımı ve taşıma işinin, verdiği taahhüt çerçevesinde zamanında yerine getirilmediği yani geç teslimat gerekçesi ile ödemenin kendisine yapılmadığını belirttiğini;

ödemenin alınması durumunda ödemelerini hemen yapacağını şifahen taraflarına bildirdiğini, davalı şirketin dava dışı Birleşmiş Milletler ... tarafından ödemesinin hiç yapılmama durumu olduğundan bahisle yardımını talep ettiklerini, bu kapsamda yapılacak ödeme mecburen kendiliğinden dava dışı... tarafından yapılacak olan bakiye ödemeyi bekleme aşamasına döndüğünü,

müvekkili şirketin söz konusu alacağının tahsili için Davalı şirketin alacağının tahsilini beklerken bir taraftan da ödemenin hızlandırılması ve Davalı Şirketin göreceği zararların önüne geçmek amacıyla Birleşmiş Milletler ... başkanlığına bir açıklama mektubu kaleme alınması aşamasında tüm şirket yöneticileri ve teknik personeli ile azami çaba göstererek yardımcı olduklarını dilekçe ekinde sundukları 05.10.2022 tarihinde tanzim ve imza edildiği görülen dilekçe hazırlandığını, ilgili dilekçenin Türkçe'den İngilizceye Yeminli Tercüman ... tarafından çevrildiğini,

çevrilen İngilizce metnin Davalı Şirketin antetli kağıdına basılarak Şirket Yetkilisi ...'ın imzası ile dava dışı Birleşmiş Milletler ...Başkanlığına sunulduğunu, tüm bu iş ve işlemler sırasında müvekkili şirket yetkilileriyle müşterek hareket edildiğini, davalı Şirketin dava dışı Birleşmiş Milletler ...

Başkanlığına sunduğu izahat dilekçesinde taraflarından kendisine 325.000 USD demuraj bedeli yansıtıldığını da kabul ve beyan ettiğini, taşımanın gecikme sebepleri ile davalı şirkete yansıtılacak demuraj bedeli hakkında bir açıklama metni talep ettiklerini, hazırlanan metinde belirtilen yaklaşık demuraj bedeli olan 370.000 USD'lik bedel de davalı tarafından talep edildiği için yazıldığını, davalı tarafından haksız ve kötü niyetli olarak "Sevkiyat Gecikme Bedeli" açıklaması ile 07.03.2023 tarih ve ...

Fatura nolu KDV dahil 5.223.299,18 Türk Lirası (276.656,33 USD) bedelli TEMEL e-Fatura tanzim edildiğini,Müvekkili Şirket ile Davalı Şirket arasında ilgili taşımaların taahhüt edilen bir teslim tarihi ile geç teslimat neticesinde oluşacak bir zararın rücu edileceğini düzenleyen herhangi bir taşıma sözleşmesi olmadığını, davalı tarafın iyi niyetli çabalarına ve ihtarlarına rağmen borcunu ödememiş olup ihtarnamedeki 7 günlük süre göz önüne alındığında 23.03.2023 tarihi itibarıyla temerrüte düştüğünü beyanla davanın kabulünü talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;müvekkilinin Bitkisel yağlar sektöründe uluslararası emtia ticareti (ithalat / ihracat) işi ile iştigal eden bir üretim firması olduğunu, davacının bir lojistik firması olduğunu, geçmişten bu yana farklı tarihlerde müvekkilinin çeşitli ülkelere ihracatını üstlendiği ürünlerin nakliye işlerini üstlendiğini, davacı ve davalının son olarak, müvekkili ile dava dışı Birleşmiş Milletler'in ... (...) kapsamında açtığı ihale kapsamında aralarında akdettikleri... - ...

No'lu ve 13.12.2021 Tarihli sözleşme ile üstlendiği ihracatın nakliye işini yüklenmesi dolayısıyla ticaret yaptıklarını, bu bağlamda, müvekkili tarafından üretilen ve sözleşmeye uygun olarak 5 LT'lik Pet Şişlere doldurulan rafine ayçiçek yağının Afganistan'a (... ve ...) taşınması işi için davacı firma ile anlaşıldığını, davalı müvekkili tarafından, sözleşme konusu ürünlerin sözleşmede belirtilen tarihlere uygun olarak üretim planına alındığını ve zamanında üretildiğini,

üretilen rafine ayçiçek yağlarının uygun şekilde doldurularak ve kolilenerek davacı firmaya Afganistan'a taşıması için kararlaştırılan zamana uygun olarak müvekkilinin belirtilen fabrikasında teslim edildiğini, gecikmeler nedeniyle, müvekkili sözleşme ilişki içerisine girdiği dava dışı Birleşmiş Milletler Kuruluşu ile ihtilaf yaşadığını ve BM tarafından ciddi yaptırımlara maruz bırakıldığını, dava dışı Birleşmiş Milletler gecikme nedeniyle uğradığı zararlardan dolayı, müvekkilinin ihale sonucunda elde edeceği toplam bedelden 928.596,687-USD kesinti yaptırım talebinde bulunduğunu ve müvekkilin hakedişlerinin tamamını ödemediğini,

müvekkili firmanın tüm gayretine rağmen, söz konusu çabaların tamamıyla sonuç vermediğini ve davacının kusurlu eylemleri nedeniyle müvekkili firma Birleşmiş Milletler nezdindeki 380.709,77-USD'lik alacağının eksik ödenmesi suretiyle maddi zarara uğradığını, beyanla davacı tarafından mesnetsiz olarak kötü niyetle açılan işbu haksız davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " ...Somut olaya uygulanması gereken mahkemelerin yetkisine ilişkin kanuni düzenlemelerden olan HMK'nın 6/1. maddesi; "(1) Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir." şeklinde düzenlenmiş olup HMK'nın 19. maddesinde belirlenen süre ve yöntemle yetkisizlik itirazında bulunulmaz ise davanın açıldığı mahkemenin yetkili hale geleceği, Kanun'un 19/2. maddesinin.

"Yetkinin kesin olmadığı davalarda, yetki itirazının, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Yetki itirazında bulunan taraf, yetkili mahkemeyi; birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirir. Aksi takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz." hükmünü içerdiği, yine HMK'nın 17. maddesinde. "Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler.

Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır." hükmüne yer verildiği, böylece yetki sözleşmesi düzenleyebilecek tarafların yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri olarak belirlendiği görülmektedir.Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda; anılı kanuni düzenlemeler ve gerekçeler ışığında somut olaya bakıldığında; davalı şirketin merkezinin Mersin olduğu,

bu nedenle 6100 sayılı HMK'nun 6.maddesi uyarınca davalı şirketin merkezinin bulunduğu yer mahkemesi yetkili olmakla, davalı tarafın yetki itirazının kabulüyle, mahkememizin yetkisizliğine, " karar verilmiştir.Bu karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; kesinleştirilmiş nihai karardan dönülerek dosyanın tekrar ele alınması ve yeni bir nihai karar tesis edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, davacının mahkemeyi yanıltmak istemesinin ana nedeninin, İstanbul 16. ATM'den dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmiş olmasına rağmen, dosyada nihai karar verilmesini beklemeksizin;

tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davayı Mersin 2. ATM'nin 2024/212 E. Sayılı dosyasında ikame etmiş olması olduğunu ve davalı tarafça da "derdestlik itirazının" ileri sürüldüğünü, huzurdaki dosyanın, Mersin 2. ATM'nin 2024/212 E. sayılı dosyasında bekletici mesele yapıldığını, yetkisizlik kararının, davayı esastan çözüme kavuşturmasa da usule ilişkin bir nihai karar olduğunu ve davayı sona erdirdiğini, buna bağlı olarak;

davaya bakan hakimin verilen nihai karardan ve karar kesinleştikten sonra dosyayı tekrar ele almasının hukuken mümkün olmadığını, kararın kesinleşmesi ile söz konusu uyuşmazlığın giderildiğini, ilgili uyuşmazlığın bir daha yargı önüne gelemeyeceğini,İstanbul 16. ATM'nin 2023/559 E. sayılı dosyasında kesinleştirilmiş bir nihai karar olmasına rağmen, "dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi talebinin davacı tarafından süresinde ibraz edilmediği" gerekçesiyle, kesinleştirilmiş ilk nihai karardan dönülmüş ve yeni bir nihai karar tesis edildiğini, yüksek mahkeme kararlarının iddialarını destekler nitelikte olduğunu,

bu hususun aynı zamanda kamu düzeninden ve mahkemenin bu karar ile hem yasal yolların tüketilmesini engelleyerek kanuni haklarının kullandırılmasına engel olduğunu, hem de mezkur kararın kamu düzenine aykırılık teşkil ettiğini beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve dosyanın mahkemesine geri gönderilmesini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa bırakılmasını talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, demuraj alacağı davasıdır.İlk derece mahkemesince HMK 20 maddesi gereği davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiş, karara karşı davalı vekilince istinaf yasa yoluna başvurmuştur.Davanın açıldığı İstanbul 16 Asliye Ticaret Mahkemesinin 2023/559 E. 2023/774 K.sayılı ve 28/12/2023 tarihli kararı ile mahkemenin yetkisizliğine,

yetkili mahkemenin Mersin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğuna ve kararın kesinleşmesine müteakip iki haftalık kesin süre içinde talep halinde yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verildiği görülmektedir.Bahsi geçen kararın istinaf edilmeksizin 30/01/2024 tarihinde kesinleştiği davacı vekilince gönderme talep etme süresi olan 2 haftalık süre geçirildikten sonra 20/02/2024 tarihli gönderme talebinde bulunması üzerine dosyanın Mersin 2. Asliye Ticaret Mahkemesine tevzi edildiği, bu mahkemenin 2024/239 sayılı esasına kaydedildiği, Mahkemenin 31/05/2024 tarihli 2024/491 karar sayılı karı ile;

" İstanbul 16 ATM 'nin 2023/559E sayılı ve 2023/774 Karar sayılı dosyasında verilen karar 30.01.2024 tarihinde kesinleşmiş olmasına rağmen, davacı vekilinin dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesine yönelik talep dilekçesi ( iki haftalık sürenin dolmasından sonra ) 20.02.2024 tarihinde verilmiştir.

HMK ' nın 20. Maddesinde "Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde, taraflardan birinin, bu karar verildiği anda kesin ise tebliğ tarihinden, (…)[1] süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmiş ise kararın kesinleştiği tarihten; kanun yoluna başvurulmuşsa bu başvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak, dava dosyasının görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir.

Aksi takdirde dava açılmamış sayılır ve görevsizlik veya yetkisizlik kararı veren mahkemece bu konuda resen karar verilir." denilmektedir.Dosyamız davacısı yetkisizlik kararının kesinleştiği 30.01.2024 tarihinden itibaren iki haftalık süre içerisinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesine yönelik talep dilekçesi sunmamıştır. Süresinden sonra sunulan talep dilekçesinin de herhangi bir hükmü yoktur.

Dosyamız davacısı tarafından kararın kesinleştiği tarihten itibaren iki hafta içinde yetkili mahkemeye gönderilme talebinde bulunmadığı için HMK 20. madde kapsamında bir karar verilmesi gerekmekte ise de, bu kararın yetkisizlik kararını veren mahkemece resen verilmesi gerektiğinden, mahkememizce bu hususta bir karar verilmesi HMK hükümlerine göre mümkün olmadığından,HMK 20. Madde kapsamında karar verilmek üzere mahkememiz esasının kapatılmasına ve dosyanın yetkisizlik kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar vermek gerekmiştir." gerekçesi ile dava dosyası İstanbul 16 ATM ye gönderilmiş olduğu görülmektedir.

İlk derece mahkemesince de süresinde gönderme talebi bulunmadığından bahisle davanın HMK m.20 kapsamında açılmamış sayılmasına dair ek karar verilmiştir. Mahkemece verilen karar usule uygundur.

Yasal mevzuat gereği yetkisizlik kararı kesinleşmeden gönderme talebinde bulunulamayacağı gibi, süresinde gönderme talebi bulunmaması halinde dosya ele alınarak verilen davanın açılmamış sayılmasına dair karar kesin hükme bağlanmış dosyanın yeniden ele alınması değil yasa gereği verilmesi gereken usuli bir karar olmakla davalı vekilinin istinaf isteminin reddine karar vermek gerekmiştir.HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.