İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2025/1711 K.2025/1877

Dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün talep eden vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

TALEP

Talep eden vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu 27.06.2025 tarihli 244.204 TL lik çeki keşide ederek ...Matbaa .... ve İnş. Turz. Tic.

A.Ş.'ye verildiğini, ancak söz konusu çekin ...tarafından kaybedildiği iddiası ile ilgili olarak İzmir 4.Asliye Ticaret Mahkemesinde çek iptal davası açıldığını, söz konusu çek ile ilgili olarak ödemeden men yasağı kararı verildiğini, açıklanan bu nedenlerle; dava konusu çeklerin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi durumunda piyasaya sürülmesi ihtimali bulunduğunu, davacının dava konusu çekleri ticari ilişki içerisinde olduğu şirketlere teslim edilmek üzere kaşeleyip imzaladığını, açıklanan bu nedenlerle; davacının hak kaybına uğramaması adına 6102 sayılı TTK'nın 818/1 maddesinin atfıyla 757.

Maddesi uyarınca söz konusu çeklerin ibraz edene ödenmemesi adına ödeme yasağı kararı verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "..Davacının keşidecisi sıfatıyla bu davayı açtığı ve keşideci olduğunun davacının kendi kabulünde olduğu, bu hususta bir tereddüt bulunmadığı, ancak keşidecinin zayi nedeniyle çek iptali istemi hakkı bulunmadığı, zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkının 6102 sayılı TTK.651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişinin senede bağlı alacak hakkı olan yetkili hamil de olduğu, keşidecinin (hesap sahibinin) iptal kararı almakta hiç bir hukuki yararı bulunmadığı,

dava konusu çeklerin davacının çek hesabına ait oldukları, TTK nun 651. maddesinde genel hüküm ve özel hüküm niteliğindeki TTK. nun 818-(1)s) maddesi yollamasıyla aynı kanunun 757. maddesi uyarınca ancak hamilin zayi nedeniyle çek iptali davası açabileceği, esasen zayi olmuş çek hakkında keşidecinin,

ibraz süresi geçtikten sonra çekten cayabileceği veyahut hamile karşı menfi tespit davası veyahut da lehtara karşı menfi tespit ve/veya istirdat davası açması mümkün olduğu ve dolayısıyla bu halde davacının çek iptali davası açmasında hukuki yararı bulunmadığı dolayısıyla keşidecinin bu davayı açma hakkının bulunmadığı anlaşılmaktadır (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 19/04/2018 tarih, 2016/10022 Esas ve 2018/2952 Karar sayılı ilamı).Nitekim benzer şekilde Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 14/09/2015 tarih, 2015/3370 Esas ve 2015/9210 Karar sayılı ilamında da belirtildiği üzere;

"...Davaya konu çeklerin boş çek yapraklarından ibaret olmakla, boş çek yapraklarının zayi nedeniyle iptalinin talep edilemeyeceği, TTK 781/1. maddesinde belirtilen ibareleri içermediğinin dava dilekçesi kapsamından anlaşıldığı, ayrıca davacının olsa olsa keşideci olabileceği, keşidecinin zayi nedeni ile iptal davası açma yetkisi olmadığından davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddin karar verilmesi.." gerektiği anlaşılmakla davanın HMK madde 114/1-h ve 115/2 gereği hukuki yarar yokluğu nedeniyle dava şartı yokluğundan usulden reddine " karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili şirket keşideci olmakla birlikte huzurdaki davayı açmasında hukuki yararı bulunduğunu, keşideci müvekkilinin, huzurdaki davayı açmasında hukuki yararı çek bedelini ödemesine rağmen bankada depo edilen çek bedelini alamaması sebebiyle doğduğunu, ilk derece mahkemesi tarafından hukuki yarar bulunmadığına ilişkin kanaate yeterli inceleme yapılmadan varılmış olup varılan sonucun açıkça kanuna aykırı olduğunu, TTK 762. madde gereğince Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde gerekli ilanlar yapılması,

iddia ve toplanan deliller doğrultusunda taraflarınca kaybolan çekin esas içeriği hakkında bilgisi verilen ziyaa uğradığına dair yapılan açıklama ve sunulan delillerin yeterli olduğu dikkate alınarak, davanın kabulü ile çekin iptaline karar verilmesi gerekirken haksız ve dayanaksız olarak verilen kararın kaldırılması gerektiğini beyanla istinaf sebeplerinin kabulü ile haksız, hukuka aykırı ve eksik inceleme sonucu verilen İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2025/680 Esas 07.10.2025 Tarihli 2025/637 sayılı Kararının istinaf incelemesi neticesinde kaldırılmasını,

müvekkilinin ileride telafisi imkansız zararlara uğramasının önlenmesi bakımından elinden rızası hilafında çıkan dosyaya fotokopisi sunulan çekin iptaline karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Talep, zayi nedeniyle kıymetli evrak (çek) iptali istemine ilişkindir .

İlk derece mahkemesince davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiş, karara karşı talep eden vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.İptal istemine konu çekin ... Bankasına ait 0000514 numaralı 27.06.2025 keşide tarihli 244.204 TL bedelli olup, talep eden tarafından ...Matbaa .... ve İnş. Turz. Tic. A.Ş. lehine keşide edildiği görülmüştür.Talep eden tarafından dosyaya sunulan çek fotokopisine göre çekin üzerinde ...Matbaa .... ve İnş. Turz. Tic.

A.Ş. cirosundan sonra ciroların bulunduğu ve İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2025/525 esas sayılı dosyada verilen ödeme yasağı kararı nedeniyle işlem yapılamadığına ve çek bedelinin blokeye alındığına dair şerh bulunduğu, yine çekin üst kısmında "İst. 4. İcra..." ibaresi, alt kısmında "çek aslını teslim aldım" yazısı ile 31.07.2025 tarihinin ve talep eden şirketin kaşe ve imzasının bulunduğu görülmüştür.Talep eden, ...

Bankası'nda depo edilen çekin blokeli bedelinin, icra dosyasına ödeme yapılmasına rağmen alınamadığını, bu nedenle de fiili ve maddi zarara uğradığını beyan ederek bu davayı açtığını belirtmiştir.

Zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 651. maddesi uyarınca hamile ait olup, hamil TTK 652. maddesine göre iptal karar ile birlikte alacak hakkını çek olmadan ileri sürebilecek ya da borçludan yeni bir senet tanzim edilmesini isteyebilecektir. Buna göre, çek iptali davası sonucunda verilen karar, borçluya ibraz edilerek çek bedelinin tahsili imkanını sağlamaktadır.

TTK'nun 757/1 vd. maddelerinde yer alan kambiyo senedinin zayi nedeni ile iptal davası açma hakkı, iradesi dışında kambiyo senedi elinden çıkan kişiye yani kambiyo senedinden dolayı hak sahibi olan kişiye tanınmış bir haktır. Hak sahibi olan hamil, kambiyo senedi yerine mahkemeden alacağı zayi kararını ibraz suretiyle keşideciden haklarını talep edebilecektir. Keşidecinin ancak senet hamilinin ortaya çıkmasının ardından menfi tespit veya istirdat davası açabilme hakkı vardır.

Somut olayda talep eden tarafça, ...Matbaa Ambalaj ve İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde çek iptali davası açıldığı ancak çekin cirantalarından olan ...Faktoring Anonim Şirketi'nin İstanbul 4. İcra Dairesi'nin...

Esas sayılı dosyasında takip başlatması üzerine ödeme yapıldıktan sonra teslim aldığı çek aslını kaybettiği iddiasıyla eldeki dava açılmış ise de çekin keşideci tarafından icra dosyasına ödeme yapılarak geri alınması, talep edenin keşideci sıfatını değiştirmez.

TTK'nın 757/1 maddesine göre kıymetli evrakın iptalini ancak evrak üzerinde hak sahibi olan lehtar veya yetkili hamilin isteyebileceği hususları birlikte değerlendirildiğinde somut olayda talep edenin, çek hamili sıfatı bulunmadığından keşideci sıfatı ile kıymetli evrakın iptali davası açma hakkı bulunmamaktadır.

Bu durumda zayi nedeniyle çek iptali talebinin, talep edenin aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken mahkemece hukuki yarar yokluğu nedeniyle dava şartı yokluğundan talebin usulden reddine karar verilmesi sonucu itibariyle doğrudur.

HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından talep eden vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.