İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi E.2024/245 K.2024/565

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353. maddesi uyarınca dosya incelendi,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkilinin, davalı Kooperatife 22/09/2022 tarihinde üye olduğunu, müvekkilinin reklamlarda "...

Projesinden 2+1 Daire için 1.300.000,00 TL" şeklinde belirtilen daire fiyatının 500.000,00 TL'sini peşinat olarak kooperatife verdiğini, öncelikle on iki ay olmak üzere aylık 12.000,00 TL ödeme yapacağı, daire tesliminde ise kalan bakiyeyi ödeyeceği şeklinde anlaşma sağlandığını ancak davalı kooperatiften gelen SMS yoluyla bilgilendirme sonucunda aylık aidat bilgilerinin 18.000,00 TL'ye yükseltildiğini, müvekkilinin aylık 6.000,00 TL olan bu fahiş aidat artışı karşısında oldukça mağdur olduğunu, bunun üzerine Kadıköy ...

Noterliği 13/02/2023 Tarihli ... Yevmiye Numaralı ihtarnameyi davalı kooperatife keşide ederek peşinatın kendisine eksiksiz ödenmesini ve üyeliğinin sonlandırılmasını davalıya bildirdiğini, bahsi geçen ihtara davalı kooperatifçe herhangi olumlu/olumsuz bir dönüş sağlanmadığını beyan ederek; müvekkilinin ödediği 500.000,00 TL peşinatın fesih tarihinden itibaren işlemiş avans faizi ile iadesiyle kooperatiflik üyeliğinin sonlandırılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Kooperatifler Kanunu 12 ve 13.maddeleri uyarınca davacının alacağının henüz muaccel olmadığını, davacı tarafından 22/02/2023 tarihinde yapılan ortaklıktan ayrılma bildiriminin 2023 yılı için hüküm ifade edeceğini, 2023 yılı bilançosu da 2024 yılı Genel kurulunda kesinleşeceğinden davacı alacağının henüz muacceliyet kazanmadığını, Kanun ve Anasözleşmede öngörülen sürede borç muaccel olduğu anda davacı ...'a iadesinin yapılacağını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI Mahkemece "Dava. Davacının 22/09/2022 tarihinde üye olduğu Konut Yapı kooperatif ortaklığından, kooperatif üyeliğinin feshi nedeniyle muaccel alacağının davalıdan tahsili istemine ilişkindir. 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 12. ve anasözleşmenin 13. maddesine göre, kooperatiften çıkış, ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapılır.

Somut olayda, davacının istifa tarihinin, 22.02.2023 olması nedeniyle istifası, 2024 yılında hüküm ifade edecektir. Bu durumda 2023 yılsonu bilançosu 2024 yılında toplanan genel kurulda kesinleşeceğinden davacı alacağı henüz muacceliyet kazanmamıştır. Dolayısıyla henüz muaccel olmamış bir alacak yönünden açılan dava erken açılmış bir davadır.

Yargıtay İBK'ya göre (YİBGK 18.02.2022 tarih, 2019/5 Esas, 2022/1 Karar Sayılı İlâmı) dava şartlarından biri de alacağın muaccel olmasıdır. Somut olayda alacağın henüz muaccel olmaması dikkate alınarak dava şartı eksikliği..." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili yasal süre içerisinde sunmuş olduğu istinaf dilekçesinde özetle; dava dilekçesindeki beyanlarını tekrar ederek, müvekkilinin alacağının muaccel olduğunu, kararda yer verilen alacağın 2024 yılında yapılacak genel kurulda kesinleşeceği tespitinin hatalı olduğunu, davalı kooperatif tarafından duruşmadan 15 gün önce yani 2023 yılında müvekkiline kısmi bir ödeme yapıldığını, bu durumda alacağın muacceliyetinin tartışma konusu olmadığını, davalı kooperatifin haksızlığını ve müvekkilinin mağduriyetini fark ederek kısmi ödeme gerçekleştirdiğini beyan ederek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında inceleme. 6100 sayılı HMK'nın 355.maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılmış, kamu düzenine aykırılık olup olmadığı ise re'sen gözetilmiş ayrıca HMK'nın 357. maddesindeki "İlk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunma istinafta dinlenemez ve istinafta yeni delillere dayanılamaz" kuralı nazara alınmıştır.

Davacı, kooperatiften istifa ettiğini beyanla, ödediği bedellerin iadesi talep ettiği için dava çıkma payı alacağının tahsili istemine ilişkindir. Dava 27/07/2023 tarihinde açılmış, davalı kooperatif tarafından davacıya 26/10/2023 tarihinde 410.000,00 TL ödeme yapılmıştır.1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 10. maddesinde. Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı bulunduğu, 12. maddesinde.

Çıkmanın ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapılacağı, kooperatif anasözleşmesinde daha kısa bir süre belirtilip hesap senesi içinde çıkışa müsaade edilebileceği, 13. maddesinde.

Yönetim kurulunun, anasözleşmeye uygun olarak yapılacak isteğe rağmen, bir ortağın kooperatiften istifasını kabulden kaçınması halinde, ortak çıkma dileğini noter aracılığı ile kooperatife bildirdiğinde, bildirim tarihinden itibaren çıkmanın gerçekleşeceği düzenlenmiştir.

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 17. maddesinde ise "Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların nelerden ibaret bulunduğu anasözleşmede gösterilir. Bu haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır.

Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, anasözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır. Çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları bunları istiyebilecekleri günden başlıyarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür." hükmü yer almaktadır.Kooperatif üyeliğinden ayrılan ortak, ödemiş olduğu aidatların tamamını değil, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 17/1.maddesi gereğince, ayrıldığı yıl sonu bilançosuna göre hesaplanacak olan masraf hissesi düşüldükten sonra bakiye kalan miktarı talep hakkını haiz olup, ayrıldığı yıl sonu bilançosunun genel kurulca kabulü suretiyle kesinleşmesinden itibaren bir ayın sonunda bu alacak temerrüt ihtarına gerek kalmaksızın muaccel olur ve talep edilebilir hale gelir.

Aynı Kanun'un 17/2.maddesi uyarınca kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşüreceği gerekçesiyle ödemelerin 3 yıla kadar geciktirilmesine ilişkin karar alınması da mümkündür, böyle bir kararın, aynı genel kurulda alınması gerekmektedir.Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 19/11/2018 tarihli 2016/2366 E. 2018/5362 K. sayılı ilamı; "...Kooperatiften istifa eden veya ihraç edilen ortaklarla hesaplaşma, çıkmanın gerçekleştiği yılın bilançosunun genel kurulda onaylandığı tarihten itibaren 1 ay sonra muaccel hale gelmesiyle yapılır.

Somut olayda çıkmanın 05/03/2012 tarihinde gerçekleştiği, davanın da 20/12/2012 tarihinde açıldığı anlaşıldığından, muaccel olmayan alacak için dava açılmış olup erken açılan bu davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde davanın kabulü doğru görülmemiştir...",Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 22/03/2012 tarihli 2012/977 E. 2012/2270 K. sayılı ilamı; "...Dava, ortaklığı sona eren davacının, kooperatife yaptığı ödemelerin iadesi istemine ilişkindir.

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 17'nci ve Kooperatif Anasözleşmesi'nin 15'inci maddeleri gereğince, kooperatiften ayrılan ortağın çıkma payı alacağı ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır ve bilançonun genel kurulca kabulü suretiyle kesinleşmesinden itibaren bir ay geçtikten sonra bu hak talep edilebilir.

Somut olayda davacı 02/11/2010 tarihinde istifa ettiği ve istifa ettiği yıl bilançosu kesinleşmeden dava açıldığına göre, dava tarihi itibariyle çıkma payı alacağı muaccel hale gelmediği gerekçesiyle erken açılan davanın reddine karar verilmesi gerekirken, dava tarihinden sonra yapılan genel kurulda davacının talepleri karşılandığı gerekçesiyle davanın konusuz kaldığından bahisle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir..." şeklindedir.Davacı, Kadıköy ...

Noterliği'nin 13/02/2023 tarihli ve ... yevmiye no.lu ihtarnamesi ile kooperatif ortaklığından istifa etmiştir. Bu durumda davacının ayrıldığı yıla yani 2023 yılına ait kooperatif bilançosu, 2024 yılında yapılacak genel kurul toplantısında görüşülecek, davacının çıkma payı alacağı ise bilançonun genel kurul toplantısında görüşülüp kabul edilerek kesinleşmesinden bir ay sonra muaccel hale gelecektir.

Dava ise 27/07/2023 tarihinde açıldığı için erken açıldığı düşünülebilir ise de Kooperatif ana sözleşmesinin 15.maddesinde. "Devir dışında bir nedenle ortaklığı sona erenlerin sermaye ve diğer alacakları, o yılın bilançosuna göre hesaplanarak, bilanço tarihinden itibaren bir ay içinde geri verilir. Ancak ortaklığı sona erenlerin yerine yeni ortak alınması halinde eski ortağın 21'inci madde uyarınca ödediği gider taksitleri derhal geri verilir.

Ayrılan ortaklar kooperatifin yedek akçeleri üzerinde bir hak iddia edemezler...", Kooperatif ana sözleşmesinin 21.maddesinde.

"Ortaklar, taahhüt ve tediye ettikleri ortaklık payı bedelleri dışında, kooperatif amaçlarının gerçekleşmesini sağlamak üzere genel kurulca kararlaştırılacak miktarlardaki arsa, altyapı, inşaat ve benzeri gider taksitlerini ödemek zorundadır..." düzenlemesi yer almaktadır.Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 30/11/2022 tarihli 2021/6335 E. 2022/5579 K. sayılı ilamında.

"Dava, çıkma payı alacağının tahsili istemine ilişkindir.1163 sayılı Kooperatifler Kanunu`nun 17/1. ve anasözleşmenin 15. maddeleri gereğince, kooperatiften ayrılan ortak, ödemiş olduğu aidatın tamamını değil, ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanacak olan masraf hissesi düşüldükten sonra bakiyesinin iadesini talep hakkını haiz olup, bilançonun genel kurulca kabulü suretiyle kesinleşmesinden itibaren bir ay geçtikten sonra bu hak talep edilebilir.Çıkma payı alacağının kooperatifçe benimsenerek ödenmiş olması durumunda,

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 17/1. ve anasözleşmenin 15. maddesi hükümlerindeki koşula ve sürelere gerek kalmaksızın benimseme ya da ödeme tarihi itibariyle çıkma payının muaccel olduğunun kabulü gerekir. Diğer yandan, anasözleşmenin 15/2. maddesinde, "Ortaklığı sona erenlerin yerine ortak alınması halinde eski ortağın 21. madde uyarınca ödediği gider taksitleri derhal ödenir." hükmü yer almaktadır.

Ayrılan ortağın doğrudan üyelik payı yerine yeni ortak alınması halinde eski ortağın yapmış olduğu ödemelerin derhal kendisine iade edilmesi gerekmektedir. Davacıların istifası ile boşalan payının yeni ortağa tahsisi halinde derhal ödeme gerekir. Üyeliği sona eren diğer üyelerin payları yerine yeni üye alınması halinde ise, davacılara derhal ödeme yapılamaz.

Bu durumda mahkemece, kural olarak davacıların çıkma payı alacağının, ayrıldıkları yıl bilançosunun görüşüldüğü 29.07.2016 tarihli genel kurul toplantısından 1 ay sonra muaccel olduğu, 07.01.2016 dava tarihi itibariyle ortada talep edilebilir bir alacak bulunmadığı ancak yerine yeni ortak alınması ya da çıkma payı alacağının benimsenmesi durumlarında, davalı kooperatifin temerrüde düşürülmesine gerek kalmaksızın, çıkma payı alacağını derhal ödemesi gerektiği gözetilerek,

davacıların çıkma payı alacağının muaccel olduğu tarihin belirlenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmamıştır." şeklinde karar verilmiştir.

Mahkemece alacağın muaccel olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, kooperatif ana sözleşmesinin 15.maddesi uyarınca davacının ortaklıktan istinaf etmesi karşısından, boşalan ortaklığı yerine yeni ortak alınıp alınmadığı hususunun tespit edilmesi gerekmektedir.

Emsal kararda da açıklandığı gibi davacının yerine yeni ortak alınması ya da çıkma payı alacağının benimsenmesi durumlarında, çıkma payı alacağının derhal ödemesi gerektiğinden, alacağın muaccel olduğu tarihin belirlenmesi ve oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi için davacı vekilinin istinaf talebinin kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca kaldırılmasına karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜ M

Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere.

1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ ille Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/738 E. 2023/1043 K. sayılı 13/11/2023 tarihli kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA,2-Dosyanın, Dairemiz kararına uygun şekilde yargılama yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere mahal mahkemesine İADESİNE,3-Davacı tarafça yatırılan istinaf başvuru harcının Hazineye gelir kaydına,4-Davacı tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde ilk derece mahkemesince iadesine,5-Davacının yapmış olduğu istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına,