Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2021/736 K.2021/531

Davacı tarafından davalı aleyhine Konya Asliye .... Ticaret Mahkemesi'nin .../.... Esas sayılı dosyası ile açılan menfi tespit davasında 19/01/2021 tarihinde tesis edilen davanın karara karşı davacının istinaf kanun yoluna başvurması üzerine, üye hakimin görüşleri alındıktan sonra dosya incelendiğinde;

DAVA

Davacı vekilinin ilk derece mahkemesine sunduğu dava dilekçesinde özetle; davalı ...'ın, davacı müvekkilinin aleyhine 15.000,00 TL bedelli sahte senet düzenleyerek Konya .... İcra Müdürlüğünün .../... Esas sayılı dosyasıyla icra takibine giriştiğini, müvekkilinin davalı ile hiçbir hukuki ilişkisinin bulunmadığı, senet üzerindeki imzanın dahi kendisine ait olmadığını, menfi tespit davalarının zorunlu arabulucuya tabi olmadığını belirterek müvekkilinin davalıya borçlu olmadığının tespitine, takip dosyasının durdurulmasına, haksız ve kötü niyetli takip yapılması nedeniyle %20'den aşağı olmamak üzere inkar tazminatına mahkum edilmesini dava ve talep ettiği görülmüştür.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince; 6102 sayılı TTK'nun 5/A, HUAK 18/A-2 ve HMK'nın 114/2, 115/1 ve 2. maddeleriyle dairemiz kararlarından bahisle menfi tespit davalarında arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğu, bu nedenle arabuluculuk son tutanağının dosyaya ibrazı için davacıya süre verildiği, verilen süre içerisinde arabuluculuk son tutanağı aslının veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğinin sunulmadığı ve dava dilekçesinde arabulucuya başvurulmadığının beyan edilmesi nedeniyle HMK'nın 115 ve 6325 sayılı HUAK'nın 18/A-2 maddesi gereğince dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verildiği görülmüştür.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davcı vekili istinaf dilekçesinde özetle; menfi tespit davaları sonucunda verilen hükümlerin cebri icra yoluyla infaz edilemeyeceğinden amaçsal yorum ile kanun koyucu tarafından bilinçli olarak menfi tespit davalarının zorunlu arabulculuğa tabi tutulmadığı, Yargıtay uygulamalarının da bu yönde olduğu, ayrıca davalarının sahtecilik ve imza inkarına ilişkin olması nedeniyle arabuluculuğa da uygun olmadığını belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istinaf ettikleri görülmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; takip dosyasına konu bononun sahte olarak düzenlendiği, imzanın da sahte olduğu iddiasıyla açılan menfi tespit davasından ibarettir.

İstinaf incelemesi HMK 355. Madde gereğince istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle ve resen kamu düzenine aykırılık yönünden sınırlı olarak yapılmıştır.

Resmi Gazete'de 18/12/2018 tarihinde yayımlanan 7155 sayılı Kanun'un 20. maddesi ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na (TTK) eklenen dava şartı olarak arabuluculuk başlıklı 5/A maddesinde; "(1) Bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır" düzenlemesi ile, TTK'nın geçici 12. maddesinde; "(1) Bu Kanunun dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, bu hükümlerin yürürlüğe girdiği (01/01/2019) tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay'da görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz" düzenlemesi getirilmiştir.

Bunun yanında, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na (HUAK) dava şartı olarak arabuluculuk başlıklı 18/A maddesi eklenmiştir. HUAK'ın 18/A-2 maddesinde, "Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.

Bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde mahkemece davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği, aksi takdirde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderilir. İhtarın gereği yerine getirilmez ise dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir.

Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir." düzenlemesi bulunmaktadır.

Menfi tespit davasında arabulucuya başvurunun zorunlu olup olmamasının incelenmesinde; öncelikle menfi tespit davasıyla ilgili genel bir açıklama yapılmasına ve ilgili yasa düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır. Gerçekte var olmayan bir borç ya da geçersiz bir hukuki ilişki nedeniyle icra takibine maruz kalması muhtemel olan veya icra takibine maruz kalan bir kimsenin (borçlunun) gerçekte borçlu bulunmadığını ispat için açacağı dava, menfi tespit olarak adlandırılmaktadır.

Menfi tespit davası 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK)’nın 72. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere menfi tespit davasında amaç bir hukuki ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitidir.

Başka bir deyişle hukuki bir yarar bulunması koşuluyla sonuçta alacak-borç ilişkisi doğuracak bir durumun olmadığının tespiti amaçlanır. Dayanılan hukuki ilişkinin gerçekten mevcut olmadığı icra takibine maruz kalmadan önce ileri sürülebileceği gibi, icra takibinden sonra da ileri sürülebilir. Borçlunun icra takibinden önce veya sonra menfi tespit davası açabilmesi için borçlu olmadığının tespitinde hukuki yararının bulunması şarttır.

Borçlu belirtilen şekilde takipten önce veya sonra alacaklıya karşı bir menfi tespit davası açar; bu davayı kazanırsa, hakkındaki icra takibi dayanaksız kalır ve borcu ödemekten kurtulur. Ancak borçlu borcunu icra dairesine ödedikten sonra, artık menfi tespit davası açamaz. Bu halde borçlunun sırf borçlu olmadığının tespitinde hukuki bir yararı yoktur. Bundan sonra ödediği paranın geri alınması için bir dava açması söz konusu olur ki, bu da istirdat davasıdır.

(Yargıtay 3.Hukuk Dairesinin 02/05/2019 tarih 2017/7853 Esas- 2019/4067 Karar sayılı ilamı).

Yukarıda yapılan tespit ve açıklamalar nazara alındığında; ticari davalarda alacaklıya istirdat talebinde bulunması halinde arabulucuya başvurma zorunluluğu kabul edildiğine göre, menfi tespit davasında da öncelikli olarak bir alacağın varlığı tartışıldığı gözönünde bulundurulduğunda; menfi tespit davasında arabulucuya başvurma dava şartının yerine getirilmiş olması gerekir, aksi taktirde; hak arama konusunda eşitlik kuralı ihlal edilmiş olur.

Türk Ticaret Kanunu'nun 4/1. Maddesi ticari davaları düzenlemiştir. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'na 7155 sayılı yasa ile eklenen 5/A maddesinin birinci fıkrasında ise "Bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır." hükmünü getirmiştir.

Yasa maddelerinden de anlaşılacağı üzere, konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat taleplerine ilişkin ticari davalar açılmadan önce, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak getirilmiştir. Bir davanın ticari dava olup olmadığını, davanın açıldığı mahkeme değil, nizanın içeriği belirler. Niza, ticari nitelikte ise ticaret mahkemelerinde açılması gerekir.

Ticaret mahkemesinde açılması gereken bir dava, hukuki yanılgıyla başka bir mahkemede açılması, o nizanın "ticari" vasfını ve ticari vasfına bağlanan dava şartlarını ortadan kaldırmaz. Mahkemelerin görevine ilişkin kurallar (önceden) kanunla düzenlenmiş, net kurallar olup yoruma açık değildir. Dolayısıyla mahkemelerin görevine ilişkin yapılan hukuki hatalar, o davanın, dava şartını ortandan kaldıran bir bahane olarak kullanılamaz.

İşbu istinafa konu davada da davacının davalıya para borcunun olmadığının iddia edildiğinden; yukarıda anlatılan dava şartının dava açılmazdan önce yerine getirilmediği, HMK'nın 114/2 maddesinde diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin hükümlerin saklı olduğuna hükmedilmesi nedeniyle yukarıda anlatılan dava şartının iş bu dosyada yerine getirilip getirilmediğinin resen incelenmesi gerektiği, aynı yasanın 115/2 maddesinde dava şartı noksanlığının giderilmesinin mümkün bulunması halinde,

dava şartının tamamlanması için kesin süre verileceğine ilişkin hüküm getirilmiş ise de dosya içeriğinden dava açılmadan önce arabulucuya başvurmadığından dava şartı noksanlığının giderilmesinin mümkün olmadığı, her ne kadar davacı, menfi tespit davalarına ilişkin verilen maddi kararın cebri icra yoluyla infaz edilemeyeceğini belirterek istinaf etmiş ise de zorunlu arabulculuk düzenlemesinde ticari davalar hakkında verilen kararların infaz edilebilir olup olmamasına göre arabuluculuğa gidilip gidilemeyeceği yönünde düzenlene getirmediği,

ayrıca amaçsal yorumdan bahisle, yasa koyucunun bilinçli olarak menfi tespit davalarının arabuluculuk dava şartına tabi tutulmadığı iddiasında mantık hatası olup, yorum yoluyla bir işin bilinçli olarak yapıldığı sonucunun çıkartılamayacağı, bilinçli olarak yapılan düzenlemelerde; istenen veya istenmeyen olguların kanun lafzından net bir şekilde anlaşılacağı, bu nedenle davacının istinaf taleplerinin hukuki olmadığı, ilk derece mahkemesince verilen usulen red kararının usul ve yasaya uygun olduğundan, davacının istinaf başvuru talebinin HMK'nın 353/1.b.1 maddesi gereğince esastan reddine ilişkin aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

M.Ç