Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2024/1255 K.2025/423

: 2- ... VEKİLİ : Av. ... DAVALI : ... VEKİLİ : Av. ...

DAVA

Kooperatif Üyeliğinin Tespiti

İSTİNAF KARARININ

KARAR TARİHİ : 18/03/2025

YAZIM TARİHİ : 19/03/2025

Davacılar tarafından davalı aleyhine Konya.... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile açılan kooperatif üyeliğinin tespiti davasında 06/06/2024 tarihinde tesis edilen davanın reddine ilişkin karara karşı, davacıların istinaf kanun yoluna başvurmaları üzerine, üye hakimin görüşleri alındıktan sonra dosya incelendiğinde;

DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ağır kimyasal madde kullanan metal ve yüzey kaplama işleri ile iştigal ettiğini, davalı kooperatifin Konya ili merkezindeki metal ve yüzey kaplama işlerini yapan şahıs ve şirketlerinin, ağır kimyasallarının, çevreye zarar vermesini önlemek ve tek bir atık tesisinde toplamak amacıyla, kamu kaynaklarıyla ihdas edilmiş ve ...

Müdürlüğü aracılığıyla yer tahsis edilmiş bir kooperatif olarak kurulduğunu, bu konuda Konya'daki tek yetkili ve kamu kaynaklı kooperatifin davalı S.S. ......

Kooperatifi olduğunu, bunun üzerine davacıların gerek Kooperatifler Kanunu, gerekse davalı kooperatifin ana sözleşmesi uyarınca, kooperatif ana sözleşmesi hükümlerini bütün hak ve ödevleriyle birlikte kabul ettiğini ve kooperatife üyelik kayıtlarının yapılmasını, söz konusu meskun mahalde adlarına yer tahsis edilmesi için davalı kooperatife Konya ...

Noterliği'nin 21/01/2022 tarih ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile yazılı olarak başvurduğunu, fakat davalı kooperatifçe iş bu ihtara herhangi bir olumlu veya olumsuz cevap verilmediğini, dolayısıyla davacıların taleplerinin reddedildiğini, bunun üzerine iş bu davanın açılması zorunluluğunun hasıl olduğunu, müvekkillerinin ağır kimyasal madde kullanan metal ve yüzey kaplama işleri ile uğraştıklarını, müvekkillerinin sodyum siyanür, baryum klorür, potasyum klorür, sodyum nitrat, sodyum nitrit, potasyum nitrat, kostik gibi ağır atık maddeler ürettiğini, davalı kooperatife bunun için özellikle yer ayrılmış ve ...

Müdürlüğü tarafından Konya ili, Karatay İlçesi ...... Mah., ... ada,... parsel ve Konya ili, Karatay İlçesi ...... Mah., ...

Ada... parselde bulunan devlet arazisi tahsis edildiğini, nitekim iş bu taşınmazın tapu takyidatında da bu durumun özellikle şerh düşüldüğünü, davacıların gerek ağır cezai yaptırımlara maruz kalmaması, gerekse de Kooperatifler Kanunu 8.maddesi uyarınca kooperatife üyeliklerinin yapılması ve söz konusu meskun mahalde adlarına yer tahsisi yapılmasının gerektiğini, öncelikle daha fazla mağduriyetlere yol açmamak ve ileride telafisi imkânsız zararlara sebebiyet vermemek adına davalı kooperatifin tasfiyesinin tedbiren durdurulmasına karar verilmesini, davacıların, davalı kooperatife üyeliklerinin tespiti ile,

kooperatifin bulunduğu sanayi sitesinde davacılar adına yer tahsisi yapılması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; her ne kadar davacının talebinde “yer tahsisi yapılması gerektiğinin tespiti" istenilmiş ise de; kooperatifler hukukunda bu yönde bir dava türü ve talebi bulunmamakta olup bu anlamda eldeki davanın üyeliğin tespiti davası olduğunu, dava dilekçesinde davacıların, davalı kooperatifin kanunun 8. maddesine göre üyeliği kabul etmek zorunda olduğunu iddia etmişse de davalı kooperatif aşağıda arz edileceği üzere ne kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan, ne de kamu kaynaklı tarımsal desteklemelere aracılık yapan bir kooperatif olduğunu, davalı kooperatifin bir yapı kooperatifi olduğunu,

arsa tahsisi ... Genel tarafından Arıtma tesisi yapılması şartı ile yapılmış olduğunu, taşınmazın bedeli ödenerek alındığını, bedelsiz tahsil olmadığını, arıtma tesisinin yapılmış olduğunu, ...

Müdürlüğü lehine konulan tapu kaydındaki şerhlerin kaldırıldığını, ferdileşmenin tamamlanmış olduğunu, üyelere bağımsız bölümlerin tahsis edilmiş, hatta site yönetimi eli ile 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa göre site yönetimine geçildiğini, dava dilekçesinde arsa bilgilerinin yanlış verildiğini, satın alınan arsa Konya İli Karatay İlçesi ...

Ada... parsel olup trafo yerlerinin ifrazı ile ... parsel no ile almış ve son olarak ferdileşme ... parselde gerçekleştiğini, davacıların işletmelerinin ne zaman faaliyete geçirdiğinin Ticaret Sicil veya Esnaf Sicilinden sorulmasını, davalı kooperatif kurulduğunda davacıların faal işletmelerinin bulunmadığını, davalı kooperatifin 22/03/2012 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayladığı ana sözleşme üzerine 26/03/2012 tarihinde Ticaret Siciline tasdik ettirmek suretiyle kurulduğunu, kooperatif ana sözleşmesinin 10.maddesi ile kooperatife üye alınacak üyelerin ortaklık nitelik ve şartlarının belirlendiğini,

bu şartlara haiz olan her tüzel kişilik veya gerçek şahıslar kooperatif yönetim kurulunun üye olarak alma hakkının olduğunu, arsa tahsisinden önce 2013 yılında yapılan genel kurul da üye sayısının 250 olması için tavsiye kararının alınmış olduğunu, çünkü arsanın henüz alınmamış olduğunu, 2013 yılında Kooperatifler Kanununun 8.maddesi ve Ana Sözleşmenin 10.maddesine uygun yapılan üyelik başvurularının kabul edildiğini, davacıların başvurusunun bulunmadığını, arsa alımından sonra projeye uygun 126 işyeri yapılmasına karar verildiğini,

2014 ve 2015 yılındaki genel kurullarda inşaatın ihale usulü ile yapılması ve üye sayısının 126 işyeri yapılacağı için Kooperatifler Kanununa göre 126 üye ile sınırlandırılmasının kabul edildiğini, mahkemece ön inceleme ile tahkikat icrası esnasında re'sen tetkik buyurulacak nedenlere binaen; yakın ispat koşulu oluşmadığından ve tasfiyenin durdurulması ile davalı açısından telafisi mümkün olmayan zararlar doğacağından yeni sunulan tüm deliller ışığında ihtiyati tedbir talebinin reddine, haksız ve mesnetsiz davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "....davacıların kooperatifin bulunduğu meskun mahalde adlarına yer tahsis edilmesi için davalı kooperatife Konya...Noterliği'nin 21/01/2022 tarih, ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile yazılı olarak başvurulduğunu, kooperatifçe iş bu ihtara herhangi bir olumlu veya olumsuz cevap verilmediğini, dolayısıyla davacıların taleplerinin reddedildiğini, davacıların davalı kooperatife üyeliklerinin tespiti ile kooperatifin bulunduğu sanayi sitesinde davacılar adına yer tahsisi yapılması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ettiği, Mahkememizce hükme esas alınan bilirkişi heyeti raporunda;

davacıların beyanlarına dayalı olarak davalı kooperatifin üye kayıt ve karar defterlerinde inceleme yapıldığının, mezkur defterlerin açılış ve kapanış tasdikleri zamanında yapıldığını, davalı kooperatif üye kayıt ve karar defterlerinde davacılar ile ilgili bir kayıt ve kararın bulunmadığının, davacıların kooperatife üyelik kayıtlarının yapılmasını yaptıkları başvuru tarihin 21/01/2022 tarihi olduğunun, davalı kooperatif karar defterinde bu başvuruya ilişkin alınmış bir karar bulunmadığının, öte yandan, davacıların kooperatife üye olmak için başvurdukları tarih dikkate alındığında,

kooperatif üyelik sayısının 126 üye ile sınırlanması ve kooperatifin tasfiye sürecine girmesinin bu tarihten önceki tarihli olduğu, davacıların başvuru tarihi itibariyle kooperatifte boş üyelik bulunmadığının anlaşıldığının belirtildiği, Mahkememizce yapılan keşif sonrası düzenlenen yine aynı tarihli bilirkişi raporunda da. Konya ili, Karatay ilçesi, ...... Mahallesi, ...

Pafta, ... ada, ... parselin (eski ... parselin) yüzölçümünün tamamına dükkânlar ve ortak alanlar olarak yerleştirildiğinin, kat mülkiyetine geçildiğinin, parselin yüzölçümünün tamamının arsa paylarının 127 adet dükkân ve ortak alanlar olmak üzere dağıtılarak tapuda tescil edildiğinin, davacı vekilinin keşif anında 1.sırada gösterdiği alanda yer altında kooperatif binalarının su ihtiyacını karşılayan su depoları bulunduğundan ve imar parametrelerine göre TAKS(tabana alanı katsayısı), KAKS (katlar alanı katsayı) toplam inşaat alan haklarını kullanarak,

yapıları tamamlamış olduklarından, ilave inşaat yapılması mevcut imara göre mümkün olmadığının, davacı vekilinin keşif anında 2.sırada gösterdiği alanın kooperatif binalarının ortak, yol, park ve çevre düzeni olarak yer aldığı, imar parametrelerine göre TAKS(taban alanı katsayısı), KAKS (katlar alanı katsayı) toplam inşaat alan haklarını kullanarak,

yapıları tamamlamış olduklarından, ilave inşaat yapılması mevcut imara göre mümkün olmadığının, tapu kayıtlarında davacılara verilecek davalı kooperatif adına kayıtlı dükkân bulunmadığının, dava konusu parsel üzerinde davacılara yeni dükkân inşaatı yapılacak arsanın da mevcut olmadığının belirtildiği anlaşılmakla, kooperatif defter ve kayıtları, bilirkişi heyet rapor dikkate alınarak, davacıların kooperatif üyeliğinin tespitine ve adlarına ter tahsisi yapılması konusundaki davanın reddine karar vermek gerekmiştir...." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava dilekçesinde bahsedildiği üzere davalı sanayi sitesi, Konya İli merkezindeki metal ve yüzey kaplama işlerini yapan şahıs ve şirketlerin iş bu ağır kimyasallarının çevreye zarar vermesini önlemek ve tek bir atık tesisinde toplamak amacıyla, kamu kaynaklarıyla ihdas edilmiş ve ...

Müdürlüğü aracılığıyla yer tahsis edilerek buna yönelik imar düzenlemesi yapılmış bir sanayi sitesi olduğunu, müvekkillerin, ağır kimyasal madde kullanan metal ve yüzey kaplama işleri ile iştigal ettiğini, söz konusu ağır atık maddeler için bu maddelere uygun atık tesislerinin yapılması ve bu zehirli atıkların bir yerde toplanması gerektiğini, aksi takdirde gerek ..., gerekse de diğer kurumlar tarafından ağır idari para cezaları uygulandığını, davalı sanayi sitesinin bu amaçla kamu kaynaklarıyla kurulan Konya'daki tek kooperatif ve sanayi sitesi olduğunu,

müvekkillerin işini devam ettirmesi için de davalı sanayi sitesine kayıt olunması ve iştigalini, arıtma tesisine sahip davalı sanayi sitesi için ayrılan yerde yapılmasının şart koşulduğunu, aksi takdirde ağır cezai yaptırımlara maruz kalacağı özellikle ... tarafından ihtar edildiğini, nitekim bilindiği üzere açık kapı ilkesi gereğince ana sözleşmede yazılı şartları taşıyan kişilerin ortaklığa ve üyeliğe kabulünün zorunlu olduğunu, kooperatif yönetim kurulu ana sözleşmede belirtilen şartları taşıyan kişileri üyeliğe kabulden kaçınamayacağını, nitekim yerleşik yargıtay içtihatlarının da bu yönde olduğunu,

kooperatif ana sözleşmesinin ortaklığa kabul başlıklı 11. maddesinin 6. fıkrası uyarınca müvekkillerin asil üye olarak kaydı yapılmaz ise dahi yedek üye olarak kaydının yapılmasının zorunlu olduğunu, davalı kooperatif yönetim kurulunca bunun yapılmadığını ve müvekkillerin üyelik talebinin doğrudan görmezden gelindiğini, ana sözleşmeye aykırı olarak tesis edilen bu işlemin haksız ve hukuka aykırı olduğunu,

dolayısıyla asil üye olarak ortaklık kaydı mümkün değilse dahi kooperatif ana sözleşmesinin 11. maddesinin 6. fıkrası uyarınca yedek üye olarak kaydının yapılmasının zorunlu olduğunu beyanla yerel mahkeme kararının davacı müvekkilleri lehine kaldırılmasına ve haklı davalarının kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; kooperatif üyeliğinin tespiti istemini ilişkindir. İstinaf incelemesi; Kamu düzenini ilgilendiren konularda resen, diğer yönlerden HMK'nın 355.maddesi gereğince istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 10.03.2015 tarih ... Esas ... Karar sayılı ilamında "....Özellikle kamu yararı ön planda olan yapı, arsa, üretim, pazarlama, taşıma faaliyetleri konusunda kurulmuş kooperatiflerde açık kapı ilkesi gereği, anasözleşme hükümlerine uygun şartları taşıyan herkesin, ortaklık için başvuru yapabileceği, ilke olarak kabul edilmektedir.

Ancak, bu ilkenin, isteyen herkesin ortaklık için başvurabileceği ve kooperatifin de başvuran herkesi ortak olarak kabul etmek zorunda olduğu, şeklinde anlaşılmaması gerekir. Şöyleki. 1163 sayılı Kooperatifler Yasası’nın 8/3 maddesi uyarınca yapı kooperatifleri gibi diğer kooperatifler de alınacak genel kurul kararı ile üye sayısını belirli sayı ile sınırlandırma hakkına sahiptirler.

Böyle bir durumda, yani belirlenen ortak sayısının üzerinde ortak alımında açık kapı ilkesi uygulanmaz. Öte yandan, Aynı Yasa'nın 42/8. maddesi de ortak sayısı ve imal edilecek bağımsız bölüm sayısını sınırlama bakımından kooperatif genel kurulu yetkili kılınmıştır..." hususunun belirtildiği (aynı doğrultuda Yargıtay 11.Hukuk Dairesi'nin 22.02.2007 tarih 2005/14201 Esas 2007/3289 Karar ve 08.02.2007 tarih 2005/14398 Esas 2007/1564 Karar sayılı ilamları),

Dosyadaki belgelere, kararın dayandığı delillere, duruşma sürecini yansıtan tutanaklara ve gerekçe içeriğine göre, mahkemece taraflar arasındaki uyuşmazlığın somut olayın özelliklerine uygun olarak belirlendiği, yargılamanın Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda belirtilen usullere uygun olarak yürütüldüğü, taraflarca gösterilen hükme etki edecek delillerin usulüne uygun olarak toplandığı, toplanan delillere göre, özellikle alınan bilirkişi kurulu raporuna göre taşınmaz yüzölçümünün tamamına dükkânlar

ve ortak alanların yerleştirildiği, kat mülkiyetine geçildiği, parselin yüzölçümünün tamamının arsa

paylarının 127 adet dükkân ve ortak alanlar olmak üzere dağıtılarak tapuda tescil edildiği, tapu

kayıtlarında davacılara verilecek davalı kooperatif adına kayıtlı dükkân bulunmadığı, dava konusu

parsel üzerinde davacılara yeni dükkân inşaatı yapılacak arsanın da mevcut olmadığı hususlarının belirlendiği, davacıların 2022 yılında üyelik başvurusunda bulundukları başvuru tarihleri itibariyle boş üyeliğinin bulunmadığı, başvuru tarihinden önce ortak olarak kabul edilmelerini gerektirir bir durum bulunmadığı, ortak sayısının genel kurul kararı ile 126 ile sınırlandırılmasının açık kapı ilkesine aykırılık teşkil etmediği, kaldı ki söz konusu genel kurul kararına karşı bir iptal davası da açılmadığı, ilk derece mahkemesince davacıların davalarının reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir durum olmadığı,

ileri sürülen istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşıldığından davacıların istinaf başvuru taleplerinin HMK'nın 353/1.b.1 maddesi gereğince esastan reddine ilişkin aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan ... · e-imzalıdır Üye ... · e-imzalıdır Üye ... · e-imzalıdır Katip ... · e-imzalıdır ...