Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi E.2023/1362 K.2023/1352

Taraflar arasında görülen davada Gebze 5. Asliye Hukuk, Gebze 3. Sulh Hukuk ve Gebze Asliye Ticaret Mahkemelerince ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde;

Vekil eden şirket ile davalı ... İnş. San. ve Tic. A.Ş.

Arasında imzalanan 26.04.2018 tarihli ''Saha İşletim Protokolü'' uyarınca 30.183,00 m2'lik alana hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları, moloz vb. atıkların ilgili yönetmelik uyarınca rehabiliteye hazırlık maksatlı dolgu sahası olarak kullanılmak üzere işletilmesi ve dere ıslahının yapılması hususunda anlaşıldığına, sözleşmeye konu alanın müvekkili şirkete ait ruhsatlı maden sahası olduğunu, ancak Kent Konut İnş.San.ve Tic.A.Ş.

Tarafından sözleşmeye aykırı olarak hafriyat çalışması yapıldığı ve anlaşılan alandan çok daha fazla hafriyat döküm işleminin müvekkil şirketin maden sahasına yapıldığını beyanla; mevcut arazide sözleşme koşullarına aykırı kullanımların tespiti ile sözleşmeye aykırılık sebebiyle harfiyat dökülen alandan kaynaklı zararın şimdilik 10.000.00.-TL'sinin vekil eden şirkete ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde;

Davacı tarafın iddialarını kabul etmediklerini ve yapılan sözleşme ile doğacak olan uyuşmazlıkların giderilmesi için Kocaeli Mahkemeleri'nin yetkili mahkeme olarak belirlendiğini, her iki tarafında tacir olduğunu, görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunu, taraflar arasında 26/04/2018 tarihinde saha işletim protokolü imzalandığını, protokolün iki farklı konusunun bulunduğunu, protokolün 3. Maddesinde 30.183 m²'lik alanın hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları, moloz vb. Atıkların "hafriyat toprağı,

inşaat ve yıkıntı atıklarının kontrolü yönetmeliği çerçevesinde" rehabiliteye hazırlık maksatlı dolgu sahası olarak kullanılmak üzere işletilmesi ve dere ıslahının yapılması (kutu menfez ve trapez kanal ile) işlerini kapsadığını, arazinin hafriyat sahası olarak kullanılmak üzere kiralanması işi için firmaya peşin ödeme yapıldığını, 05/10/2018 tarihli ek protokolle menfez yapım işinde değişikliğe gidildiğini,

20/03/2019 tarihli protokol ile menfez işinden vazgeçilerek yapılan ödemelere karşılık olmak üzere 4734 ruhsat numaralı saha içerisinde kalan ve protokolün ekinde koordinatları bulunan asgari 7.500,000 ton hafriyat döküm kapasiteli alanın kent konut tarafından hafriyat döküm sahası olarak bila bedel kullanılmasına karar verildiğini ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARLARININ ÖZETİ

Gebze 5. Asliye Hukuk Mahkemesince; "... taraflar arasındaki kira sözleşmesi uyarınca davacının kira bedelinden kaynaklı alacağının tahsili ve kiralananın tahliyesi talep edilmiş olup, taraflar arasındaki temel ilişki kira sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Taraflar arasındaki ihtilaflar kira ilişkisinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle davaya bakmakla görevli mahkeme Gebze Sulh Hukuk Mahkemesidir..." gerekçelerine yer verilerek; Mahkemenin görevsizliğine ve davanın usulden reddine görevsizlik kararı verilmiştir.

Gebze 3. Sulh Hukuk Mahkemesince; "... taraflar arasındaki uyuşmazlığın kira sözleşmesinde kiralanan alanın dışına çıkılarak daha fazla alanın işgal edilmesi nedeniyle uğranılan zarara ilişkin olduğu, dolayısı ile haksız işgale ilişkin olduğu, keza müdahalenin önlenmesi talebi de bulunduğu, davalı tarafça işgal edildiği iddia edilen alanın kira sözleşmesinin kapsamı dışında olduğu, sözleşme kapsamı dışında kalan hususlara ilişkin uyuşmazlığın genel hükümlere göre çözülmesi gerektiği, mahkememizin görevli olmadığı, taraflar arasındaki uyuşmazlığın ticari nitelikte olduğu, görevli mahkemenin Gebze Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu..." gerekçelerine yer verilerek; Mahkemenin görevsizliğine ve davanın usulden reddine görevsizlik kararı verilmiştir.

Gebze Asliye Ticaret Mahkemesince; "...Somut olayda taraflar arasındaki kira sözleşmesi uyarınca davacının kira bedelinden kaynaklı alacağının tahsili ve kiralananın tahliyesi talep edilmiş olup, taraflar arasındaki temel ilişki kira sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle davaya bakmakla görevli mahkeme Gebze Sulh Hukuk Mahkemesi olduğundan, taraflar arasında TTK hükümleri veya özel kanun hükümlerinin uygulanmasını gerektirir bir ticari uyuşmazlık bulunmadığından işbu davada görevli Mahkemenin Gebze 3. Sulh Hukuk Mahkemesi olduğu..."gerekçelerine yer verilerek; Mahkemenin görevsizliğine ve davanın usulden reddine görevsizlik kararı verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

Yargı yeri belirlenmesi amacıyla dosya Gebze Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından Dairemize gönderilmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, merci tayinine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı HMK, 6098 sayılı TBK, 6102 sayılı TTK

3. Değerlendirme

Gebze 5. Asliye Hukuk, Gebze Asliye Ticaret ile Gebze 3. Sulh Hukuk Mahkemeleri arasında ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi ve kararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın Dairemize gönderildiği anlaşılmıştır.

Bilindiği üzere yargı yeri belirlenmesine ilişkin hükümler 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nun 21 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

HMK'nun "Yargı yeri belirlenmesini gerektiren haller" başlıklı 21/1-c bendi uyarınca "İki mahkeme de görevsizlik kararı verir ve bu kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşirse" yargı yeri belirlenmesi yoluna başvurulması gerekmekte olup, aynı Kanunun "İnceleme yeri" başlıklı 22/2. maddesine göre "İki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya yetkiye ilişkin olarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği takdirde, görevli veya yetkili mahkeme, ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirlenir."

Dairemiz önüne gelen uyuşmazlık; davacının talebi dikkate alındığında taraflar arasındaki çekişmenin rodövans sözleşmesi kapsamında kaynaklanıp kaynaklanmadığı ile hukuki nitelendirmeye göre görevli mahkemenin belirlenmesi noktasında toplanmaktadır.

Yargıtay uygulamalarında da genel olarak kabul gördüğü üzere madencilik sektöründe çoğu zaman arama veya işletme ruhsatı alan gerçek veya tüzel kişiler bu ruhsatlarına göre faaliyette bulunmayıp ruhsat gereğince sahip oldukları haklarının tamamını veya bir bölümünü geçici bir süre için üçüncü kişilere devretmektedirler. Ruhsat sahibi olan madenci bu ruhsattaki işletme hakkını devretme karşılığında elde edilen cevher üzerinden veya dönemsel olarak kararlaştırılan maktu bir ücreti üçüncü kişiden almaktadır. Ruhsat sahibi ile geçici olarak maden işletme hakkını elde eden bu üçüncü kişi arasında yapılan bu sözleşme Maden işletme ruhsatı kiralama sözleşmesi olup madencilik sektöründe ve hukuksal uygulamadaki ismi ise Rödövans sözleşmesidir.

İşletme hakkının üçüncü kişiye rodövans sözleşmesi ile devri halinde devralan kiracı haline gelmekle sahayı bu rödövans sözleşmesi koşullarına uygun olarak işletmek ve bunun karşılığı kiraya veren ruhsat sahibine rodövans bedelini ödemekle yükümlenmektedir.

Rödövans sözleşmesi; ruhsatı alınan maden sahasının bir kısmı veya tamamı üzerindeki işletme hakkının, hak sahibi tarafından gerçek veya tüzel üçüncü kişilere geçici bir süre için tahsisini konu alan iki taraflı ürün kira sözleşmesi niteliğine sahiptir.

Yargıtayın istikrar kazanan uygulamasında (YHGK'nun 11.10.2006 Tarih E.2006/11-617 - K.2006/642, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 05.07.2017 Tarih E. 2017/6471 - K.2017/11091 sayılı kararlarında da belirtildiği gibi); Rödovans sözleşmesinin tarafları arasında çıkan uyuşmazlıklarda sözleşme hükümleriyle 3213 sayılı Maden Kanunun ilgili hükümleri ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 357 ve devamı maddelerinde düzenlenen ürün kirasına ilişkin hükümlerin bünyesine uygun düştüğü ölçüde uygulanacağı kabul edilmektedir.

Somut uyuşmazlık incelendiğinde; taraflar arasında 26.04.2018 tarihli ''Saha İşletim Protokolü'' uyarınca 30.183,00 m2'lik alana hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları, moloz vb. atıkların ilgili yönetmelik uyarınca rehabiliteye hazırlık maksatlı dolgu sahası olarak kullanılmak üzere işletilmesi ve dere ıslahının yapılması konulu sözleşme akdedilmiştir.

Davacı şirketçe, davalı tarafından sözleşmeye aykırı olarak hafriyat çalışması yapıldığı ve çok daha fazla hafriyat döküm işleminin maden sahasına yapıldığı iddiasıyla oluşan zararların tazmini ve müdahalenin önlenmesi için eldeki dava açılmıştır.

Maden işletme ruhsat sahibi ile kiracısı olan rödovansçı arasındaki davaya konu olan tazminat ve el atmanın önlenmesi talebine ilişkin bu davada öncelikle bu taraflar arasındaki ürün kirası niteliğinde olan rödovans sözleşmesi hükümleri ile sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde veya emredici düzenlemelerde 6098 sayılı TBK ve Maden Kanunun ilgili hükümleri uygulanacağı muhakkaktır.

Davaya konu sözleşmede dere ıslahının yapılması için kutu menfez ve trapez kanal yapımı kararlaştırılmış ise de dosyadaki ek protokollerden bu işlerin yapımından vazgeçildiği ve bu işlerin davaya konu edilmediği anlaşılmaktadır.

Buna göre, maden ruhsat sahibi davacı ile rödovansçı davalı arasındaki sözleşme TBK m. 357 uyarınca ürün kirası niteliğinde olmakla kiraya veren davacı maden ruhsat sahibi tarafından davalı kiracı rödovansçıya karşı açılan bu davada akdi sorumluluğun değerlendirilmesi gerekeceğinden bu nitelikteki davalarda 6100 sayılı HMK m. 4 /1-a uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi görevli olup uyuşmazlığın Gebze 3. Sulh Hukuk Mahkemesi'nde görülüp sonuçlandırılması gerektiğine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.

* · ... · Başkan · ... · ¸e-imzalı · ... · Üye · ... · ¸e-imzalı · ... · Üye · ... · ¸e-imzalı · ... · Katip · ... · ¸e-imzalı