Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi E.2024/339 K.2025/1270

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekilinin dava dilekçesinde özetle; davalı vekili tarafından davacı aleyhine Sakarya 2. İcra Müdürlüğünün 2022/15753 Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, ödeme emrinin tebliğ edildiğini, davacının davalıya herhangi bir borcu olmadığını, davacıdan zorla açık senet alındığını Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 2022/29187 Esas sayılı dosyası ile soruşturmanın başlatıldığını, taraflar arasında para alış verişinin olmadığını taraflar arasında ticari bir alış verişin de söz konusu olmadığını,

senetteki yazı ve imzalarda farklılıklar bulunduğunu belirterek Sakarya 2. İcra Müdürlüğünün 2022/15753 Esas sayılı dosyasında davalı alacaklıya borcu olmadığının tespitini, takibin tedbiren durdurulmasını ve kötü niyet tazminatına hükmedilmesine, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekilinin sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; davacının iddialarının doğru olmadığını, senedin sözleşmeye aykırı doldurulduğunun yazılı belge ile ispatı gerektiğinin, suçlama sebebiyle takipsizlik kararı verildiğini, davalının davacıya gönderdiği mesaj içeriğinde alacak talebi olup, tehtit bulunmadığını, tanık dinletilmesine muvafakat etmediğini belirterek davanın reddine ve tazminata hükmolunmasına, karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; " ...

1-Davanın kabulüne, Sakarya 2. İcra Müdürlüğünün 2022/15753 esas sayılı dosyası ve bu dosyaya dayanak yapılan borçlusu ... alacaklısı ... düzenleme tarihi 01/11/2022 vade tarihi 14/11/2022 düzenleme yeri Sakarya olan 3.300.000,00 TL bedelle senet sebebiyle, davacı ...'un davalı ...'a borçlu olmadığının tespitine,

2-İİK 72/5 maddesi gereğince icra takibinin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılmakla davacının tazminat talebinin kabulüne ve icra takip konusu alacağın %20 si oranında hesaplanan 664.498,60 TL tazminatın davalıdan alınarak davacıya verilmesine ... " karar verilmiştir.

Bu karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; öncelikle davacının dinlettiği tüm tanıklar, tarafsız ve objektif olması beklenemeyecek kişilerden olduğunu, davacı eşi ve tanığı Kezban Bulut olayı gördüğü iddia edilen tek tanık olup beyanları ise tamamen borçtan kurtulmaya yönelik soyut ve hayatın olağan akışına aykırı olay örgüsüyle örtüşmeyen ifadeler olduğunu, davacı senetteki imzayı inkar etmediğini, imzası inkar edilmeyen senet yazılı delil niteliğinde olduğunu, yazılı delilin aksinin ispatı için yazılı bir belge ispatı gerektiğini, senedin illiyetten mücerret olduğu, para alışverişinin olduğu,

davalının ve soruşturma dosyasında dinlenilen diğer tanıkların beyanları incelendiğinde, irade fesadının olmadığı, borcun var olduğu, hukuki ilişki çarpıtılarak, borçtan kurtulmaya yönelik açılan davada, hiçbir somut delil bulunmadan verilen karar usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan ile; yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, karar verilmesini talep ederek, istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; davalının, davacının iradesini tehdit yoluyla etkilediği ve davacının, davalıya karşı borçlu bulunmadığı hususu çok açık olduğunu beyan ile; davalı tarafın istinaf istemlerinin reddine, karar verilmesini, talep ederiz.

DELİLLER

Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 08/11/2023 Tarih - 2023/73 Esas - 2023/607 Karar sayılı kararı ve tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; menfi tespit istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiş karara karşı davalı tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İstinaf incelemesi 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf sebepleri ile sınırlı olarak ve kamu düzeni yönünden yapılmıştır.

Dosyanın incelemesinde; davalı tarafından, davacı aleyhine Sakarya 2. İcra Dairesi'nin 2022/15753 esas sayılı dosyası ile borçlusu ... alacaklısı ... düzenleme tarihi 01/11/2022 vade tarihi 14/11/2022 düzenleme yeri Sakarya olan 3.300.000,00 TL bedelli senede istinaden kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip başlatılmasına üzerine, davacı tarafından eldeki davanın açıldığı ve açılan davada senet nedeniyle borçlu olmadığına karar verilmesinin talep edildiği, davalı tarafından davanın reddinin talep edildiği, ilk derece mahkemesince açılan davanın kabulüne karar verildiği, verilen karara karşı davalı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulduğu anlaşılmıştır.

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; Sakarya 2. İcra Müdürlüğünün 2022/15753 Esas sayılı dosyasına dayanak -borçlusu ... alacaklısı ... düzenleme tarihi 01/11/2022 vade tarihi 14/11/2022 düzenleme yeri Sakarya olan 3.300.000,00 TL bedelli- senede konu borcun, iradenin tehditle fesada uğratılması sebebiyle bulunup bulunmadığı, davacının bu senet sebebiyle borçlu olup olmadığı ve tazminat koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği hususlarında toplandığı anlaşılmıştır.

Eldeki davanın; korkutma sebebiyle irade fesadına dayanan kambiyo senedine karşı menfi tespit talebine ilişkin olduğu değerlendirilmiştir.

İrade bozukluğu hallerinden korkutma; 6098 sayılı TBK'nın 37. maddesinde " Taraflardan biri, diğerinin veya üçüncü bir kişinin korkutması sonucu bir sözleşme yapmışsa, sözleşmeyle bağlı değildir.

Korkutan bir üçüncü kişi olup da diğer taraf korkutmayı bilmiyorsa veya bilecek durumda değilse, sözleşmeyle bağlı kalmak istemeyen korkutulan, hakkaniyet gerektiriyorsa, diğer tarafa tazminat ödemekle yükümlüdür." şeklinde, korkutmanın irade bozukluğu hallerinden sayılması için gereken koşullar da, 6098 sayılı TBK'nın 38. maddesinde; "Korkutulan, içinde bulunduğu durum bakımından kendisinin veya yakınlarından birinin kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesinin doğduğuna inanmakta haklı ise, korkutma gerçekleşmiş sayılır.

Bir hakkın veya kanundan doğan bir yetkinin kullanılacağı korkutmasıyla sözleşme yapıldığında, bu hakkı veya yetkiyi kullanacağını açıklayanın, diğer tarafın zor durumda kalmasından aşırı bir menfaat sağlamış olması halinde, korkutmanın varlığı kabul edilir." şeklinde düzenlenmiştir.

6098 sayılı TBK'nın 39. maddesinde; "Yanılma veya aldatma sebebiyle ya da korkutulma sonucunda sözleşme yapan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse, sözleşmeyi onamış sayılır.

Aldatma veya korkutmadan dolayı bağlayıcılığı olmayan bir sözleşmenin onanmış sayılması, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz." hükmü ile irade bozukluğu hali nedeniyle sözleşmeden dönme süresi düzenlenmiştir.

Yargıtay HGK'nın 18.03.2021 tarih, 2017/ 1-1212 E., 2021/304 K. sayılı kararında irade bozukluğu hallerinden korkutmayı ve korkutmanın koşullarını; "Korkutma (ikrah); bir kişinin yapmak istemediği bir hukuki işlemi, yapmadığı takdirde kendisinin veya yakınlarından birinin zarara uğratılacağı tehdidiyle yapması hâlinde ortaya çıkar. Böyle bir durumda kişinin gerçek iradesi ile korkutma sonucunda açıkladığı iradesi birbiriyle uyumlu değildir. Korkutma hâlinde bozukluk iradenin beyanında değil, iradenin oluşumundadır.

6098 sayılı TBK’nın 37-(1) (BK m. 29/1.) maddesine göre taraflardan biri, diğerinin veya üçüncü bir kişinin korkutması sonucu bir sözleşme yapmışsa, sözleşmeyle bağlı değildir. Ancak bir sözleşmenin korkutma ile sakatlanabilmesi, diğer bir anlatımla korkutmanın hukuken dikkate alınabilmesi için bazı şartların varlığı aranır.

Bu maddeye göre öncelikle diğer tarafın belirli bir hukuki işlemi yapması için onu korkutmaya yönelik bir eylemin bulunması ve bu eylemin hukuka aykırı olması gerekir. Bu eylem, korkutulan kişinin irade ve kararına etki etme amacıyla gerçekleştirilmelidir. Bir hakkın veya kanundan doğan bir yetkinin kullanılacağı tehdidi ile (dava açılacağı, icra takibi yapılacağı, şikayet hakkının kullanılacağı gibi) sözleşme yapıldığında ise bu hakkı veya yetkiyi kullanacağını açıklayanın, diğer tarafın zor durumda kalmasından aşırı bir menfaat sağlamış olması hâlinde, korkutmanın varlığı kabul edilir. Bu hükümle kişilerin hak ve yetkilerini kanunun öngördüğü amaç ve sınırın dışına çıkarak, bir sözleşmenin yapılmasında tehdit unsuru olarak kötüye kullanılması engellenmek istenmiştir.

İkinci olarak eylemin karşı tarafta esaslı bir korku uyandırmış olması, yani karşı tarafın kendisine veya yakınlarına yönelmiş ağır bir tehlike söz konusu olmalıdır. Bu tehlike, onların hayat ya da kişilik haklarına yönelik olabileceği gibi namus yahut mal varlığına yönelik de olabilir. Belirtilmelidir ki tehdidin yöneldiği hayat, kişilik hakları, namus gibi olgular Kanun’da sınırlayıcı olarak sayılmamıştır.

Yine tehdit karşı tarafın kendisine ya da yakın akrabalarından birine yönelmiş olabilir. Ancak “yakın akraba” deyiminden kişinin sadece kan bağı ile bağlı olduğu akrabaları değil, kendilerine bağlı olduğu yakın çevresini oluşturan kişiler anlaşılmalıdır. Nitekim 6098 sayılı TBK’nın 38. maddesinde “yakın akraba” ibaresi yerine, “yakınlarından biri” ibaresi kullanılmıştır.

Tehdidin esaslı olup olmadığı ise korkutulan kişinin hâl ve mevkiine yani tehdide maruz kalan kişinin sübjektif durumuna (kadın veya erkek oluşu, yaşı, kültürü, yetişme tarzı, mesleği, eğitim ve ekonomik durumu vb.) göre belirlenmelidir. Bu belirlemenin her somut olayın kendi özelliklerine göre yapılacağı kuşkusuzdur.

Tüm bu açıklamalar karşısında her türlü tehdit eyleminin değil de ancak Kanun’un aradığı ağırlıktaki korkutmanın karşı tarafın karar verme serbestisini ortadan kaldırarak iradeyi sakatlayacağı açıktır. Bunun için de kişinin yapılan korkutma eylemi sonucunda kendisi veya yakınlarından birinin zarara uğrayacağı endişesini ciddi olarak taşıması gerekir.

Üçüncü şart ise tehdidin derhal vuku bulacak bir tehlikeye ilişkin olmasıdır. Diğer bir anlatımla tehlike yakın olmalıdır. Kanun, tehlikenin hem ağır hem de yakın olmasını aramaktadır. Bu hükümden her tehdidin değil de sadece “ağır ve derhal vuku bulacak bir tehlike” oluşturan eylemlerin iptal nedeni oluşturacağı sonucu çıkmaktadır. Yakın tehlike ise tehdit edilen kişiye tehlikeyi önlemek için gerekli tedbirlere başvurma imkânı bırakmayan tehlikedir.

Tehlikeyi önleme olanağı mevcut ise yakın bir tehlikenin varlığından bahsedilemez. Korkutmanın açıklanan bu koşulları 6098 sayılı TBK’nın 38-(1) maddesinde. “Korkutulan, içinde bulunduğu durum bakımından kendisinin veya yakınlarından birinin kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesinin doğduğuna inanmakta haklı ise, korkutma gerçekleşmiş sayılır” şeklinde ifade edilmiştir.

Son şart ise korkutma eylemi ile yapılan sözleşme arasında illiyet bağının bulunmasıdır. İlliyet bağının bulunması için de korkutmanın, korkutulan kişinin işlem yapma iradesi üzerinde doğrudan etki etmesi ve hukuki işlem ya da sözleşmenin ikrahın etkisiyle yapılmış olması gerekir. Sebep sonuç bağının varlığını kabul için korkutma konusu tehlikenin gerçekleşme ihtimalinin sözleşmenin kurulduğu anda mevcut olup, devam etmesi gerekir.

Korkutma (ikrah) ile beden üzerinde fiziki kuvvet kullanmanın (zorlamanın) farklı şeyler olduğunu da belirtmek gerekir. Zorlama maddi ve manevi olabilir. 6098 sayılı TBK’nın 37 ile 38. maddelerinde düzenlenen korkutma manevi zorlama durumunda söz konusu olur. Korkutma, korkutulanın zihince istenilen şekilde karar vermeye zorlayıp yönelten bir eylemdir. Kişinin bedeni üzerinde kullanılan kuvvet (maddi zor) hâlinde ise kişinin hiçbir şekilde sözleşme yapma iradesi bulunmadığından sözleşmenin kurulduğundan söz edilemez.

Diğer taraftan hâkim, taraflar arasında uyuşmazlık konusu olan vakıaların gerçekleşip gerçekleşmediğini kural olarak kendiliğinden araştıramaz. Bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini taraflar ispat etmelidir. Bir davada ispat yükünün hangi tarafa ait olacağı hususu.

4721 sayılı TMK’nın 6. maddesinde, “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür” şeklinde düzenlendiği gibi usul hukukunun en önemli konularından biri olan ispat yükü kuralı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 190. maddesinde de “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir” şeklinde hüküm altına alınmıştır.

Bu hükümler uyarınca ispat yükü, korkutma (ikrah) nedeniyle iradesinin sakatlandığını ileri süren davacı tarafa aittir. Davacının ikrahın varlığını yukarıda açıklanan koşullar kapsamında ispat etmesi gerekir.

Ayrıca, hata, hile ve ikrah iddialarının senede bağlanması mümkün olmadığından senetle ispat edilmesinde maddi imkânsızlık vardır. Bu nedenle hukuki işlemlerdeki irade bozukluğu iddiaları, 6098 sayılı HMK’nın 203-(1)-ç) maddesinde senede karşı senetle ispat zorunluluğunun istisnaları arasında sayılmıştır. Sözleşme resmî senetle yapılmış olsa dahi 4721 sayılı TMK’nın “Resmî belgelerle ispat” kenar başlıklı 7. maddesi “Resmî sicil ve senetler, belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturur. Bunların içeriğinin doğru olmadığının ispatı, kanunlarda başka bir hüküm bulunmadıkça, her hangi bir şekle bağlı değildir” hükmünü taşıdığından, korkutma (ikrah) olgusunun tanık dâhil her türlü delille ispatı mümkündür." şeklinde açıklamıştır.

Yukarıda açıklandığı üzere irade bozukluğu hali her türlü delille ispat edilebileceğinden ilk derece mahkemesince davacının tanıklarının dinlendiği ve diğer delillerin dosya arasına getirildiği görülmektedir.

Dinlenen tanık beyanlarından davacının dava konusu senedi davalıya verdiği, davacı tanıklarının taraflar arasındaki borç ilişkisini açıkladıkları, yine, borcun geri ödenmesi ve icra takip süreçlerindeki tarafların arasındaki sorunları da aktardıkları gibi senedin düzenlenme aşamasında davalının bir korkutmasının olduğunu, bu korkutmanın davacıda esaslı bir korkuya neden olacak yakın bir tehlike içeren ve hukuka aykırı bir eyleme ilişkin olduğuna dair anlatımlarının bulunduğu görülmektedir.

Bu durumda irade bozukluğu hallerinden korkutmanın unsurlarının eldeki davada gerçekleştiği anlaşılmaktadır.

Yine, davalının davacıya gönderdiği SMS içeriği ve tanıkların anlatımları, özellikle senet düzenlenmesi anında olay yerinde bulunan tanık Kezban'ın net anlatımları, dinlenen tanıkların beyanlarının birbirini ve davacıyı doğrulaması, davacının iddiasının ve tanık beyanlarının tehdit içerikli SMS ile örtüşmesi, davalının savcılık ifadelerinde borcun kaynağının davacının oğlu Vehbi'nin kendisine ait parayı coin piyasasında kaybetmesinden kaynaklı olduğunu belirtmesi ve davacı Şakir ile davalı arasında senet düzenlenmesini gerektiren bir alışveriş bulunmaması hususları birlikte değerlendirildiğinde, mahkemece;

davacının dava konusu senedi davalının tehdidi sonucunda imzaladığı, davacının iradesinin fesada uğradığı ve bu suretle düzenlenen senet sebebiyle davacının davalıya borçlu olmadığı kanaatiyle davanın kabulüne karar verilmiş olmasında herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Diğer yandan;

2004 sayılı İİK'nın 72-(5) maddesi gereğince menfi tespit hükmü ile birlikte icra takibi derhal durur ve ilamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.

Senedin davalıdan sadır olan tehdit üzerine düzenlenmiş olması ve davalının davacıdan alacaklı olmadığını ve iddia ettiği alacağının davacının oğlunun sorumluluğunda olduğunu bilmesine rağmen söz konusu senedi icra takibine konu etmiş olması sebebiyle kötüniyet tazminatı koşullarının oluştuğu değerlendirildiğinden, ilk derece mahkemesince; icra takip konusu alacağın %20'si oranında hesaplanan 664.498,60 TL tazminatın davalıdan alınarak davacıya verilmesine şeklindeki kanaatinde de isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle; dosya kapsamına, kararın dayandığı delillerle, yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmamasına, 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca; kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmaması nazara alınarak davalı vekilinin istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden istinaf başvurusunun esastan reddine, karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜ M

Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-6100 sayılı HMK'nın 353-(1)-b)-1) maddesi uyarınca; Davalının İSTİNAF BAŞVURUSUNUN ESASTAN REDDİNE,

2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi uyarınca alınması gereken 226.959,50 TL İstinaf Karar Harcından, istinafa gelirken peşin alınan 57.481,67 TL'nin mahsubu ile bakiye 169.477,83-TL istinaf karar harcının davalıdan alınarak hazineye irat kaydına, harç tahsili ve harç tahsil müzekkeresi yazılması işlemlerinin 6100 sayılı HMK'nın 302-(5) maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine,

3-İstinaf Kanun Yoluna Başvurma Harcının hazineye gelir kaydına,

4-İstinaf kanun yoluna başvuru için yaptığı masrafların, istinaf eden davalı taraf üzerinde bırakılmasına,

5-İstinaf eden davalı tarafından yatırılan, istinaf avansından kullanılmayan kısmın HMK'nın 333. maddesi uyarınca; ilk derece mahkemesince istinaf eden davalıya iadesine,

6-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

7-Gerekçeli kararın tebliği işlemlerinin kararın temyize tabi bulunması nedeniyle Dairemiz tarafından yerine getirilmesine,

İlişkin; Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 6100 sayılı HMK'nın 361. maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren (2) hafta içerisinde Yargıtay İlgili Hukuk Dairesi'ne TEMYİZ yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verildi.04/07/2025

... Başkan ... ¸e-imzalıdır ... Üye ... ¸e-imzalıdır ... Üye ... ¸e-imzalıdır ... Katip ... ¸e-imzalıdır

* Bu belge, 5070 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.*