10123 sayılı düzenleme, Türk İşaret Dili sisteminin oluşturulması ve uygulanmasına yönelik usul ve esasları belirlemektedir. Konu yalnızca dil politikasıyla sınırlı değildir; işaret dili tercümanına erişim, kamu hizmetlerinden yararlanma, adil yargılanma ve çalışma hayatına katılım gibi temel hakların fiilen kullanılabilmesinin ön koşuludur. Bu nedenle düzenleme, hak temelli okunduğunda daha doğru anlaşılır.
Neyi Güvence Altına Alır
Düzenlemenin merkezinde, işaret dilinin standartlaştırılması, tercümanların yeterliğinin belirlenmesi ve hizmetin nasıl sunulacağının kurala bağlanması vardır. Standardizasyon teknik bir mesele gibi görünse de sonucu doğrudan hukukidir: yeterliği belirlenmemiş bir tercüman aracılığıyla alınan beyan, sonradan içeriği tartışmalı hâle gelebilir.
Yargılama ve Soruşturmada Tercüman
İşitme engelli bir kişinin ifadesinin alınmasında ya da duruşmada beyanının tespitinde, anlaşılabilir bir iletişimin sağlanması usul hukukunun temel gereğidir. Tercüman görevlendirilmeden veya iletişimin fiilen kurulamadığı koşullarda alınan beyanın değeri tartışmaya açıktır. Dosyada şu üç husus mutlaka tutanağa geçirilmelidir: tercümanın kimliği ve yeterliği, iletişimin kurulup kurulamadığı, beyanın kişiye geri okunup teyit edildiği.
Kamu Kurumları ve İşverenler Bakımından
- Hizmet binalarında ve çevrim içi kanallarda erişilebilir iletişim seçeneği sunulması
- Personel eğitimlerinde temel işaret dili farkındalığının yer alması
- İşe alım ve terfi süreçlerinde iletişim engelinin ayrımcılık sonucu doğurmaması
- Acil durum ve güvenlik bilgilendirmelerinin görsel olarak da sağlanması
Hakkın İhlali Hâlinde Başvuru Seçenekleri
- İhlali yaşadığınız anı, yer, tarih ve muhatap bilgisiyle birlikte yazılı hâle getirin.
- Önce ilgili kurumun kendi başvuru kanalını kullanın ve yazılı cevap talep edin.
- Ayrımcılık iddiası taşıyan durumlarda ilgili denetim ve inceleme mercilerine başvuru yolunu araştırın.
- Yargılama sırasındaki eksiklikleri, dosya derdestken tutanağa geçirtmeye özen gösterin.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Erişilebilirlik uyuşmazlıkları çoğunlukla somut olayın ayrıntısında çözüldüğünden, yaşanan bir olayla ilgili olarak belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi yararlı olacaktır.