10513 sayılı düzenleme, Döviz Kazandırıcı Faaliyetlerde Damga Vergisi ve Harç İstisnası Uygulaması Hakkında Tebliğ olarak yayımlanmıştır ve ihracat ile döviz getirici işlemlerde alınan istisnanın hangi şartlarla kullanılacağını gösterir. İstisnanın cazip yanı işlem anında ödeme yapılmamasıdır; asıl risk ise taahhüdün kapatılamaması halinde verginin gecikme zammıyla birlikte geri istenmesidir.
İstisna Kendiliğinden mi Doğar
Uygulamada en sık düşülen yanılgı, faaliyetin niteliği gereği istisnanın otomatik uygulanacağı düşüncesidir. Oysa istisna, kural olarak ilgili idareden alınan belgeye ve bu belgenin işlem sırasında ibrazına bağlıdır. Belge alınmadan yapılan işlemde ödenmeyen damga vergisi, sonradan cezalı olarak gündeme gelir.
Belgesiz İşlem Yapıldığında Ne Olur
Sözleşme imzalandıktan sonra belge alınması durumunda, imza tarihi ile belge tarihi arasındaki uyumsuzluk tartışma konusu olur. Bu nedenle sözleşme, ihale ve kredi işlemlerinde takvim şu sırayla kurulmalıdır: başvuru, belgenin düzenlenmesi, ardından kâğıdın imzalanması. Sıralamanın bozulması, iyi niyetli mükellefi dahi ispat güçlüğüne sokar.
Taahhüdün Kapatılması Aşaması
- Belgede yazılı süre ve tutarın takvime işlenmesi
- Gerçekleşen döviz girişini gösteren banka ve gümrük belgelerinin dosyalanması
- Süre bitiminden önce ek süre imkânının değerlendirilmesi
- Kapatma başvurusunun yazılı ve kayıtlı biçimde yapılması
Kısmi Gerçekleşme ve Müeyyide
Taahhüdün tamamı değil bir kısmı gerçekleşmişse, istisnanın tamamen mi yoksa gerçekleşmeyen kısım oranında mı geri alınacağı ihtilafın merkezindedir. Bu noktada mükellefin lehine olan husus, gerçekleşen kısmın belgelerle net biçimde ayrıştırılabilmesidir. Kayıtlar karışık tutulduğunda idare toplam üzerinden işlem yapma eğiliminde olur.
Mücbir Sebep ve Beklenmeyen Hal Savunması
Alıcının iflası, ülke bazlı ambargo, taşımanın imkânsızlaşması gibi durumlarda taahhüdün gerçekleşmemesi mükellefin kusuruna dayanmayabilir. Böyle bir savunmanın kabul görmesi için olayın tarih, resmi yazışma ve üçüncü kişi kayıtlarıyla belgelendirilmesi gerekir. Sözlü anlatım tek başına yeterli olmaz.
Tarhiyat Yapılırsa İzlenecek Yol
Ödenmeyen damga vergisi ve harç için tarhiyat yapıldığında, önce ihbarnamedeki dayanağın ve hesabın doğruluğu incelenmelidir. Vergi hatası niteliğinde bir yanlışlık varsa düzeltme yolu, hukuki ihtilaf varsa süresi içinde dava yolu değerlendirilir. Tebliğ tarihinin kayda geçirilmesi, bu aşamada en kritik ayrıntıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; istisna belgenizin kapsamı ve taahhüt durumunuz özel olduğundan, işlem yapmadan önce mali ve hukuki değerlendirmenin birlikte alınması tavsiye edilir.