İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerde vergi, resim ve harç istisnası hakkında kararda değişiklik yapılmasına dair Karar (Karar Sayısı: 10705), dış ticaretle uğraşan firmaların maliyet yapısını doğrudan etkileyen bir düzenlemedir. Bu istisna rejiminde asıl mesele, istisnadan yararlanmak değil, yararlanılan istisnayı taahhüt kapatma aşamasında koruyabilmektir.
İstisnanın kapsamı nasıl belirlenir
İstisna, faaliyetin niteliğine göre değişir. İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmetler farklı koşullara tabidir. Bir işlemin hangi kategoriye girdiği, sözleşme metninden çok işin fiilî içeriğine göre değerlendirilir. Bu nedenle sözleşmenin başlığına güvenerek istisna uygulanması, sonradan yapılan incelemede en sık karşılaşılan eleştiri konusudur.
Belge şartı ve süre yönetimi
Uygulamada bazı işlemlerde belge alınması, bazılarında ise belge aranmaksızın istisna uygulanması söz konusudur. Belgeye bağlı istisnalarda:
- Belgenin işlem tarihinden önce alınmış olması
- Belgede yazılı taahhüdün kapsam ve tutar olarak gerçekleşen işlemle örtüşmesi
- Süre bitiminden önce ek süre başvurusunun yapılmış olması
- Kapatma başvurusunun eksiksiz belgeyle yapılması
şeklindeki dört başlık, dosyanın sonucunu belirleyen temel kontrol noktalarıdır.
Taahhüt kapatılamazsa ne olur
Taahhüdün gerçekleşmemesi hâlinde, yararlanılan istisna nedeniyle alınmayan vergi, resim ve harçlar geri istenir. Bu alacak kamu alacağı olarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip edilir ve gecikme zammı işletilir. Firma açısından burada iki savunma ekseni doğar: taahhüdün aslında gerçekleştiği veya gerçekleşmemesinin mücbir sebepten kaynaklandığı.
Değişiklik kararlarında geçiş sorunu
- İşlemin hangi tarihte yapıldığını ve o tarihte yürürlükte olan metni belirleyin.
- Değişiklik kararının yürürlük ve geçiş hükümlerini ayrıca okuyun.
- Devam eden belgeler için eski hükmün korunup korunmadığını tespit edin.
- Belirsizlik varsa, işlemi ihtirazi kayıtla gerçekleştirme seçeneğini değerlendirin.
Kayıt düzeni ve ispat
Bu alandaki uyuşmazlıkların büyük kısmı hukuki yorumdan değil, belge eksikliğinden kaynaklanır. Gümrük beyannameleri, döviz alım belgeleri, banka dekontları, sözleşmeler ve fatura setleri işlem bazında eşleştirilerek saklanmalıdır. İnceleme sırasında hazır sunulan düzenli bir dosya, sonradan toplanan belgelerden çok daha güçlü bir savunma sağlar.
Yukarıdaki bilgiler genel nitelikte olup her firmanın işlem yapısı farklıdır. İstisna uygulaması ve taahhüt kapatma süreçlerinde mali ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması önerilir.