Yüksek gerilim enerji iletim hattı projeleri kapsamında taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin kararlar, karayolu kamulaştırmalarından önemli bir noktada ayrılır: burada çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyeti değil, hat güzergâhı boyunca irtifak hakkı tesis edilir. Bu fark, hem bedelin hesaplanmasını hem de malikin taşınmazı kullanmaya devam etme imkânını doğrudan etkiler.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Farkı
Direk yerlerinin bulunduğu bölümlerde mülkiyet kamulaştırması, iletkenlerin geçtiği koridorda ise irtifak kamulaştırması yapılması yaygındır. İrtifakta tapu kaydı malikte kalır; ancak taşınmaz üzerinde yapı yapma, belirli yükseklikte ağaç yetiştirme gibi kullanımlar sınırlanır. Bedel de bu sınırlamanın taşınmazın değerinde yol açtığı azalmaya göre belirlenir.
Değer Kaybı Nasıl Ortaya Konur
- Hattın taşınmazın hangi bölümünden geçtiğini gösteren güzergâh krokisi
- İmar planı bulunan yerlerde yapılaşma hakkının ne ölçüde kısıtlandığı
- Bahçe ve bağ niteliğindeki arazilerde kesilmesi gereken ağaçların tür ve yaş dökümü
- Tarımsal faaliyette makine kullanımının güçleşmesi gibi fiilî etkiler
Süreç Nasıl İlerler
- Acele el koyma kararıyla birlikte mahkemece bedel tespiti yaptırılır ve tespit edilen tutar bloke edilir.
- İdare tarafından bedel tespiti ve tescil ya da irtifak hakkının tapuya şerhi için dava açılır.
- Keşif ve bilirkişi raporuna karşı beyan süresi içinde itirazlar ayrıntılı biçimde ileri sürülür.
- Rapora itiraz edilmemesi, sonraki aşamada aynı iddiaların dinlenmesini zorlaştırır.
Sıklıkla Gözden Kaçan Kalemler
İrtifak dosyalarında yalnızca metrekare üzerinden hesap yapılması, gerçek zararı karşılamayabilir. Koridorun taşınmazı ikiye bölmesi hâlinde ortaya çıkan bütünlük kaybı, kalan alanın ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelmesi ve mevcut ağaçların yenilenme süresi ayrı ayrı gündeme getirilmelidir. Ayrıca hat çalışmaları sırasında oluşan geçici zararlar, kamulaştırma bedelinden bağımsız olarak değerlendirilebilir.
Fiilî El Atma İhtimali
Kamulaştırma kararı alınmadan ya da bedeli ödenmeden hattın geçirildiği durumlarda, malik bakımından farklı talep türleri gündeme gelir. Bu ihtimalde, el atmanın başladığı tarihi gösteren fotoğraf ve tutanaklar önem kazanır.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir. İrtifak bedeli hesabı teknik bir konudur; taşınmazınıza ilişkin tebligat aldığınızda keşif öncesinde hukuki ve teknik destek almanız yararınıza olacaktır.