Para biriminden geçici olarak kullanılan bir ibarenin kaldırılması, ilk bakışta yalnızca banknot tasarımını ilgilendiren teknik bir konu gibi görünür. Oysa uzun vadeli sözleşmeler, kambiyo senetleri ve yıllar sonra icraya konu edilen alacaklar söz konusu olduğunda, belgede yazan para biriminin bugünkü karşılığının nasıl belirleneceği pratik bir sorun hâline gelir.
Geçişin Hukuki Temeli
Ülkemizde para birimindeki değişiklik 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Bu düzenleme kapsamında bir dönem kullanılan yeni ibaresinin kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar ise ikincil düzenlemelerle belirlenmiştir. Bu metinlerin ortak yaklaşımı basittir: değişiklik, mevcut borç ilişkilerinin geçerliliğini etkilemez.
Eski İbareli Belgelerin Geçerliliği
Üzerinde eski ibare bulunan bir sözleşme, senet veya makbuz, sırf bu nedenle geçersiz hâle gelmez. Para biriminin adındaki değişiklik borcun kaynağını, miktarını veya vadesini ortadan kaldırmaz. Hukuken bu bir devamlılık hâlidir; alacaklının yeniden düzenleme yaptırma zorunluluğu bulunmaz. Tartışma çoğunlukla geçerlilik üzerinde değil, talebin nasıl yazılacağı üzerinde çıkar.
Kambiyo Senetleri ve İcra Takibinde Talep
Bono ve çek gibi senetlerde tutar hem yazıyla hem rakamla gösterilir. Eski ibareli bir senet takibe konulurken, takip talebinde güncel para birimi ile senet metnindeki ifade arasındaki ilişkinin açıkça kurulması gerekir. Bu yapılmadığında borçlu, talep ile belge arasında uyumsuzluk bulunduğunu ileri sürerek itiraz yoluna gidebilir ve dosya gereksiz yere uzar. Aynı özen, ihtarname ve dava dilekçelerindeki tutar gösterimi için de geçerlidir.
Defter, Fatura ve İspat Boyutu
- Ticari defterlerde geçiş dönemine ait kayıtların hangi birimle tutulduğu netleştirilmelidir
- Eski tarihli fatura ve dekontlar delil olarak sunulurken birim açıklaması eklenmelidir
- Bilirkişi incelemesi gereken dosyalarda hesap tablosuna dönüşüm satırı konulması yararlıdır
- Uzun süreli kira ve cari hesap ilişkilerinde ek protokolle teyit alınması ihtilafı önler
Bu tür belgelerde asıl risk hukuki değil ispat kaynaklıdır: tutar konusunda yaratılan en küçük belirsizlik, karşı tarafa itiraz zemini sağlar.
Metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Eski tarihli bir belgeye dayanan alacak takibinde, belgedeki ifadenin bugünkü karşılığının doğru gösterilmesi için dosya özelinde değerlendirme yapılması ve gerektiğinde hukuki görüş alınması yerinde olur.