Kota veya tarife kontenjanı kapsamında belge almış olmak, sürecin bittiği anlamına gelmez. Asıl risk çoğu zaman belgenin alınmasından sonra, kullanım aşamasında doğar. İthalatta Kota ve Tarife Kontenjanı İdaresine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008/5) kapsamındaki işlemlerde de firmaların en çok zorlandığı nokta, belge şartlarına uygun hareket etmek ve sonraki denetimde bunu belgeleyebilmektir.
Belgenin Geçerlilik Süresi ve Kullanım Disiplini
Tahsis belgesi genellikle belirli bir geçerlilik süresiyle düzenlenir. Süre içinde gümrük işlemi tamamlanmazsa, tahsis edilen miktar kullanılamaz hale gelir. Sevkiyat takvimi, akreditif vadesi ve belge süresi aynı takvim üzerinde izlenmediğinde, malın limanda beklerken belgenin süresinin dolması gibi telafisi güç sonuçlar ortaya çıkar.
Gümrük Beyanı ile Belge Arasındaki Uyum
Denetimlerde en sık sorgulanan konu, beyannamedeki eşya tanımı, miktarı ve tarife pozisyonunun belgeyle örtüşüp örtüşmediğidir. Şu unsurlar dosyada birlikte tutulmalıdır:
- Tahsis belgesinin aslı veya elektronik kaydı
- Beyanname ve ekindeki fatura, menşe belgesi ve taşıma evrakı
- Kısmi kullanımlarda hangi miktarın hangi beyannamede düşüldüğünü gösteren takip tablosu
- Belgede yer alan özel şartlara ilişkin yazışmalar
Devir, İade ve Kullanılmayan Miktar
Tahsis edilen hakkın başka bir firmaya devredilip devredilemeyeceği ilgili tebliğ metnine göre belirlenir; kural olarak bu haklar kişiye özgüdür. Kullanılmayacağı anlaşılan miktarın idareye bildirilmesi, hem sonraki dönem başvurularında firmanın konumunu korur hem de tahsis edilen hakkın gereksiz yere ölü kalmasını önler.
Sonradan Kontrol ve İdari Yaptırım İhtimali
Gümrük işlemi tamamlandıktan sonra yapılan incelemede belge kapsamı dışında ithalat yapıldığı tespit edilirse, alınmayan vergilerin gecikme faiziyle birlikte istenmesi ve ayrıca ceza uygulanması gündeme gelebilir. Bu aşamada firmanın elindeki en güçlü savunma aracı, işlem sırasında oluşturulmuş tarih sıralı belge setidir. Sonradan hazırlanan açıklama yazıları, dönemin kayıtlarıyla desteklenmedikçe sınırlı değer taşır.
Bu rehber uygulamadaki genel riskleri özetler; her dosyanın eşyası, tebliğ metni ve gümrük kayıtları farklı olduğundan, kendinize ilişkin bir tespit veya ceza kararında değerlendirmeyi belgelerle birlikte yapmak, gerekirse hukuki yardım almak gerekir.