Bir dış ticaret önlemi yayımlandığında şirketleri en çok etkileyen soru hukuki değil operasyoneldir: bu önlem gümrükte nasıl uygulanacak ve maliyetim ne olacak? İthalatta haksız rekabetin önlenmesine ilişkin Tebliğ (2008/38) türü düzenlemeler bu noktada ithalatçının hesap düzenini doğrudan değiştirir. Aşağıda önlemin gümrük aşamasındaki yansımaları ve yanlış beyandan doğan riskler ele alınmaktadır.
Önlem beyannameye nasıl yansır?
Önlem, ithalat sırasında ek bir mali yükümlülük olarak tahsil edilir. Uygulanacak yükün belirlenmesinde üç unsur birlikte okunur: eşyanın gümrük tarife sınıflandırması, menşe ülkesi ve -tebliğ firma bazlı bir ayrım yapıyorsa- ihracatçı firmanın kimliği. Bu üç unsurdan birinin beyanda hatalı gösterilmesi, sonradan yapılan kontrolde eksik ödenen tutarın faiziyle istenmesi ve ayrıca para cezası uygulanması sonucunu doğurur.
Menşe ile çıkış ülkesi karıştırılmamalı
Uygulamadaki en sık hata, eşyanın sevk edildiği ülkenin menşe ülke sanılmasıdır. Önlemler menşe esasına göre uygulandığı için, üçüncü bir ülkedeki depodan sevk edilen eşya da menşei itibarıyla önleme tabi olabilir. Menşe ispat belgelerinin gerçekten eşyanın üretim yerini gösterip göstermediği, tedarikçiyle yapılan yazışmalarla ve üretim sürecine ilişkin belgelerle desteklenmelidir. Şüpheli hallerde ithalat öncesinde bağlayıcı görüş yollarının kullanılması, sonradan doğacak yükten çok daha ekonomiktir.
Teminat ve geçici uygulama dönemi
Sürecin bazı aşamalarında yük kesin olarak tahsil edilmeyip teminata bağlanabilir. Bu dönemde yapılan ithalatlar için nihai karar sonrasında bir hesaplaşma yapılacağından, teminat belgelerinin ve ilgili beyannamelerin ayrı bir dosyada izlenmesi gerekir. Nihai karar önlemin altında bir sonuç doğurursa fazla alınan kısmın iadesi gündeme gelir; bu talebin süresinde ve doğru mercie yapılması şarttır.
Sözleşme tarafı ile risk paylaşımı
Yeni bir önlem, imzalanmış ancak henüz teslim edilmemiş satın alma sözleşmelerini de etkiler. Bu nedenle ithalat sözleşmelerinde şu hususların yazılı olması, sonradan doğacak uyuşmazlıkları azaltır:
- Yeni getirilen vergi ve mali yüklerin hangi tarafa ait olacağı
- Menşe bilgisinin yanlış verilmesi halinde satıcının sorumluluğu
- Önlem nedeniyle ekonomik dengenin bozulması halinde uyarlama veya fesih imkânı
- Uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk ve yetkili merci
Gümrük işleminden doğan itiraz
Gümrük idaresinin tahakkuk veya ceza kararına karşı önce idari itiraz yolunun tüketilmesi, ardından süresi içinde idari yargıya başvurulması gerekir. Bu iki aşamalı yapıda en yaygın hata, itiraz süresi geçtikten sonra doğrudan dava açılmaya çalışılmasıdır; usulü atlayan başvuru esasa girilmeden reddedilebilir.
Buradaki bilgiler yol gösterici niteliktedir. İthalat maliyetini etkileyen önlemlerde gümrük mevzuatı ile ticari sözleşme birlikte değerlendirilmesi gerektiğinden, dosyanızı bu iki alanı birlikte gören bir hukukçuyla incelemenizde fayda vardır.