Kamu sermayeli şirketlerin alımlarının bir bölümü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun genel ihale usullerinden ayrılarak istisna rejimine bırakılmıştır. TTA Gayrimenkul Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü'nün 4734 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin (a) ve (g) bentleri kapsamında yapacağı mal ve hizmet alımlarına ilişkin yönetmelik de bu alanı düzenler. Bu rehberin odağında tek bir pratik soru vardır: istisna kapsamındaki bir alıma katılan istekli, itirazını nereye ve hangi sırayla yöneltecektir?
İstisna, denetimsizlik anlamına gelmez
Anılan maddenin (a) bendi araştırma-geliştirme nitelikli belirli alımlara, (g) bendi ise kamu iktisadi teşebbüsleri ile bağlı ortaklıklarının ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesindeki alımlarına ilişkindir. Bu bentler ilgili idareyi Kanun'un ayrıntılı ihale usullerinden muaf tutar; ancak saydamlık, rekabet, eşit muamele ve güvenirlik ilkeleri idarenin kendi yönetmeliği üzerinden yeniden karşımıza çıkar. Denetim ölçütü artık Kanun'un usul maddeleri değil, idarenin kendi düzenlemesine ve idare hukukunun genel ilkelerine uygunluktur.
Kamu İhale Kurumu bu alımlara bakar mı?
İstisna kapsamındaki alımlar kural olarak Kamu İhale Kurumu'nun itirazen şikâyet incelemesinin dışındadır. İstekliler bu ayrımı sıklıkla gözden kaçırır; dilekçeyi Kuruma gönderip beklerken asıl başvuru süresini tüketir ve yetki yönünden ret kararıyla karşılaşır. Doğru refleks, önce alımı yapan idarenin yönetmeliğinde öngörülen iç başvuru mekanizmasını işletmek ve bu yazışmayı tarih damgalı biçimde kayıt altına almaktır.
Uyuşmazlık hangi yargı koluna gider?
- Yeterlik değerlendirmesi, teklifin değerlendirme dışı bırakılması gibi sözleşme öncesi tek yanlı işlemler idari işlem niteliği taşıdığı ölçüde idari yargıda iptal davasına konu edilir.
- Sözleşme imzalandıktan sonra doğan ayıplı ifa, gecikme cezası, teminatın iadesi gibi ilişkiler, sözleşmenin özel hukuk sözleşmesi sayıldığı hâllerde adli yargıda görülür.
- Ayrım her zaman net olmadığından, hak kaybını önlemek için her iki yol bakımından ayrı bir süre takvimi tutulması yerinde olur.
Teklif aşamasında alınacak somut önlemler
- Alımın hangi bende dayandırıldığını davet veya ilan metninden tespit edin.
- Yönetmelikte öngörülen başvuru merciini ve başvuru süresini teklif dosyanızın ilk sayfasına not düşün.
- Belgelerin idareye teslim tarihini kayıt numarasıyla belgeleyin.
- İdareyle iletişimi yazılı kanaldan yürütün; sözlü bilgilendirmeye dayanarak süre hesaplamayın.
- Sonuç bildiriminin tebliğ gününü, gerekçeli karar talebiyle birlikte yazılı olarak teyit ettirin.
Sözleşme döneminde sık görülen anlaşmazlıklar
İş artışı, süre uzatımı ve fiyat farkı taleplerinin dayanağı istisna alımlarında Kanun'un ilgili maddeleri değil, doğrudan sözleşme hükümleridir. Bu nedenle müzakere aşamasında teslim programının, ceza şartının ve fesih sebeplerinin açık yazılması, sonradan açılacak bir davadan çoğu zaman daha etkili bir korumadır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. İstisna kapsamındaki her alımda belirleyici olan idarenin kendi yönetmeliği ile şartname metni olduğundan, somut uyuşmazlıkta dosyanın bir avukat tarafından incelenmesi önerilir.